Mallapragada ramakrishna gita 3va adhyaam

 

3/1 మ. కో (అష్ట వక్ర గీతాధారం )

అక్షరమ్ముయు నిర్మలత్వము అక్షయమ్మగు దాహమున్

వక్షమైనను మాయకల్పన వక్ర బుద్ధియు దేహమున్

రక్ష బక్షన శిక్ష యోచన రంగు మార్పుయు లోకమున్

సాక్షి యైన చిదాత్మ రూపము సన్నిహిత్వము సర్వమున్

సరళభావం..అక్షరాలా, మాటలా, జీవనమా అన్నీ నిర్మలమైనవి; అవి తాత్కాలిక దాహాలు మాత్రమే.మనలోని మాయ, కల్పనలు, వక్ర బుద్ధి, దేహ బంధాలు అన్ని తాత్కాలికమే.లోకంలో ఉన్న రక్షణ, భక్షణ, శిక్ష, యోచనలు, రంగుల మార్పులు—అన్నీ కూడా దృష్టిలో నిలవవు, తాత్కాలికమే.కానీ నిజంగా, ఆత్మ మాత్రమే సాక్షి, చిదాత్మరూపం, సర్వంలో స్థిరంగా మరియు లోతుగా సమైక్యంగా ఉంటుంది.

****

3/2..తరళము

మనవిముక్తియు కర్మబంధము మాయ మోక్షము తప్పదే

ఋణము మార్పుయు నిర్వి కల్పన రక్షజాడ్యము నొప్పదే

ప్రణయ శాశ్విత సాక్షిభావము ప్రాభ వమ్ముయు జీవమున్

తృణము దాహము దేహబుద్ధియు తృప్తి కాంక్షయు దైవమే

సరళ భావం:మనసు కర్మబంధం, మాయ, మోక్షం— తాత్కాలికమే; అవి నిజమైన స్వరూపానికి తాకరాదు.రుణం, మార్పు, నిర్వికల్పన—లోకపు సమస్యలు, బాధలు, నష్టాలు. ప్రణయ (ఆత్మసాక్షి) స్థిరమైనది, శాశ్వతం, జీవానందానికి మూలం.తృణము, దాహము, దేహబుద్ధి, తృప్తి, కాంక్ష భౌతిక, తాత్కాలిక ఆశలు మాత్రమే; నిజమైన దైవం ఆత్మలోనే ఉంది.

***

3/3 ఉ.

ఏదియు దోష భావమగు యేలను మోహము తప్పు యెoచుటన్

ఏదియు తృప్తి యసమ్మతి సమేకముగా హితమేసహాయమున్

ఏదియ దాహదేహమగు యేలను చెప్పెద యెంతమాత్రమున్

ఏదియు యక్షయం మనసు ఎవ్వరు చెప్పిరి విద్య భోదగన్

సరళ భావంఏదీ నిజంగా దోషం కాదు; మోహం తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడం వల్ల సమస్యలు .ఏదీ మనకు తృప్తి ఇవ్వదు; కానీ సమగ్రత (సమఏకత)తో జీవించగలగడం, జ్ఞానం ద్వారా సహాయం అందుతుంది.శరీర, దేహ, దాహ—వాటి పరిమాణం, దోహదం, సమస్యలు తాత్కాలికమే.నిజమైన అక్షయం, స్థిరమైన మనస్సు ఎవరు చెప్పలేరు; అది విద్యా, భోధన ద్వారా మాత్రమే తెలుసుకోవచ్చు.

****

3/4 శా.

ఏ ఏ మాయలనేవిలేవుగుణమున్ యీశక్తి నేమమ్ముగన్

ఏ ఏవిద్యలుగానుసానుభవమున్ యేరూపమౌఖ్యమ్ముగన్

ఏ ఏ దీపముచీకటేమరుపుగన్ యేభక్తి తోడేయగున్

ఏ ఏకాకి రమించెకన్యరమణిన్ ఈలోక యోగ్యమ్ముగన్

పద్య విశ్లేషణ:👉 "మాయలు, గుణములు" — ఇవన్నీ ఆత్మకు సంబంధించినవి కావు.ఆ శక్తి (ఆత్మ) వీటికి నిమిత్తం మాత్రమే, కానీ స్వయంగా వాటిలో లేనిది.అంటే: ఆత్మ ఏ మాయకీ లోబడదు, గుణత్రయాలకు అతీతం.👉 అన్ని విద్యలూ (జ్ఞానరూపాలు) అనుభవాల ద్వారా వ్యక్తమవుతాయి కానీ,వాటన్నిటికీ ఆధారమైన రూపం — ఆత్మ స్వరూపమే.అది జ్ఞానమునకు మూలం కానీ జ్ఞానంలో కనిపించదు👉 ఎలాగైతే దీపముతో చీకటి తొలగిపోతుందో,అలాగే నిజమైన భక్తితో — అజ్ఞాన చీకటి పోతుంది.భక్తి అనేది ఆత్మజ్ఞానానికి మార్గ దీపిక.— అంటే ఏకతత్వములో ఆనందమున్ పొందె.—ఈ లోకంలో యోగ్యుడు, జీవన్ముక్తుడు.

******

3/5 మ. కో.

సృష్టి దృశ్యము ధర్మ మార్గము సృస్వరూపము దైవమున్

దృష్టి దృశ్యము తాత్వికమ్మగు దృత్వ భావము లేకయున్

పుష్టి దృశ్యము సంభవమ్ముయు పూర్ణమందున పూజ్యమున్

కష్టి దృశ్యము సర్వ వేళలు కాల నిర్ణయ జీవమున్

పద్యభావం వివరంగా:👉 ఈ జగత్‌ సృష్టి ఒక దృశ్యమాత్రం — ధర్మమార్గముగా ప్రవహించేది.ఇది స్వరూపతహ దైవత్వమే; కేవలం మన దృష్టిలో విభిన్నముగా కనిపిస్తుంది.అర్థం: సృష్టి కూడా పరబ్రహ్మ యొక్క ప్రతిఫలమగుటయు👉 “నేను చూచేవాడిని, అది చూచబడినది” అనే ద్వైతభావం లేకపోవడం —అదే తాత్విక దృష్టి.దృష్టి (చేతనత) మరియు దృశ్యము (ప్రపంచం) రెండూ తాత్వికంగా ఒకటేనని యోగి గ్రహిస్తాడు.👉 సృష్టిలో పుష్టి (పరిపూర్ణత), సంభవం (ఉత్పత్తి) — ఇవన్నీ పూర్ణ బ్రహ్మస్వరూపంలోనే పూజ్యమైనవి.ప్రపంచం దైవానుగ్రహమే; దానిని తిరస్కరించకూడదు, పూర్ణతగా చూడాలి. కష్టాలు కూడా దృశ్యమే — కాల నిర్ధారణలో భాగం.జీవుడు కాలమునకు లోబడినట్లనిపించినా, నిజంగా చైతన్యమే అన్నిటిని నియంత్రిస్తుంది.అర్థం: దుఃఖమూ సుఖమూ రెండూ ఒకే చైతన్య దర్పణంలో ప్రతిబింబాలు మాత్రమే.

*****

2/6 మ. కో

శోభితమ్మగు శూన్య మేయగు స్తో త్రమౌను మనస్సుగన్

ప్రాభవమ్మగు దివ్యధన్యము  బ్రహ్మభావము సత్యమున్

వైభవమ్మగు నాన్యభావము వైపరీత్య సహాయమున్

నాభి జీవ యధార్ధసామ్యము నమ్మకమ్మగు కాలమున్

 —మనస్సు సహజసిద్ధమైన శూన్యత్వంలో, ఆలోచనల వలయములు లేని స్వరూపంలో ఉన్నప్పుడు, అదిసూత్రమయ మవుతుంది — ఆత్మను నేరుగా ప్రతిబింబించే దర్పణమవుతుంది. —అలాంటి మనస్సులో ప్రాభవముగా వెలిసేది బ్రహ్మస్వరూప చైతన్యమే;అది దివ్యమైన సత్యధన్య స్థితి, స్వరూపానందమే. —‘ఇదీ నాది’, ‘అదీ పరాది’ అనే నాన్యత భావములు మాయావైభవములు మాత్రమే;అవి వైపరీత్యములు — ఆత్మతత్వానికి విరుద్ధమైన సహాయక భావములు. —జీవుడు బ్రహ్మతత్వముతో యధార్థసామ్యము కలిగినవాడని గ్రహించగల స్థితి —అది నమ్మకం కాదు, అనుభూతి;కాలసాక్షిగా నిత్యముగా ఉండే అవస్థ.

*****

3/7..

శ్రేయసే యద భేద దృష్టియు శీఘ్ర శాంతిగ చేరుచున్

ప్రేయసే మది లక్ష్య సత్యము ప్రీతి కాంతియు తీరుగన్

కాయమే విధి యాట జ్ఞానము కావ్య భావము తృప్తిగన్

మాయయేనిజ జీవితమ్మగు మంచి యన్నది ప్రశ్నగన్

భావ వివరణ:→ శ్రేయస్సు (ఆత్మశాంతి, జ్ఞానానందం) కోసం భేదరహిత దృష్టి అవసరం.భేదం లేని ఆత్మదృష్టి కలిగినవాడు త్వరగా శాంతిని పొందుతాడు.→ ప్రేయసులా (ఆకర్షణీయంగా) మన హృదయ లక్ష్యం సత్యమే అయి ఉండాలి;ఆ సత్యమే నిజమైన ప్రీతి, దానితోనే అంతర్మధుర కాంతి విరజిల్లుతుంది.→ ఈ శరీరం విధి (ప్రకృతి నియమం) ప్రకారం నడుస్తుంది;కానీ జ్ఞానమే జీవన కావ్యం — దానిలో తృప్తి ఉంది.→ అయినా మాయలోనే జీవితం ఆడబడుతోంది;దానిలోని "మంచి" ఏమిటి? అన్న ప్రశ్న మాత్రం జ్ఞాన మార్గాన్నే ప్రేరేపిస్తుంది.

******

3/8..మ

పరమానందము శాంతి ధామము గనేపాశమ్ము భాష్యమ్ముగన్

వరదానంపర సౌఖ్యమున్ కళలుగన్ వాక్కల్లె  సమ్మోహమున్

కరుణానంద మయంసుధామధురమే కామ్యమ్ము సత్యమ్ముగన్

తరుణం మాయయు మోహమేయగుటయేతత్త్భావ ధర్మమ్ముగన్

→ పరమానందమయమైన ఆత్మ స్వరూపమే శాంతి యొక్క నిజమైన నిలయం.దానిని తెలుసుకున్నవారికి బంధమన్నది కేవలం మాటల్లోనేగానీ, అనుభవంలో ఉండదు.→ ఆ బ్రహ్మానందమే పరమ వరం, సౌఖ్యం.దానిని మాటలతో చెప్పడం సాధ్యం కాదు;వాక్కు అక్కడ మౌనమవుతుంది — సమ్మోహితమవుతుంది.→ ఆ స్థితి కరుణామయమూ, ఆనందమయమూ;అది సత్యమే, మధురమైన అమృతధారలా అనుభవమగును.→ కానీ కాలం, మాయ, మోహం ఇవన్నీ ఈ బ్రహ్మభావంలోనే నడుస్తాయి.ఇవి తాత్కాలిక తరంగాలే — ఆత్మతత్త్వ ధర్మం మాత్రం స్థిరం.

*****

2/9

ఏది యేలను చెప్పగల్గుట ఎవ్వరీతర మవ్వునా

ఏది సూటిగ నిత్యమేనిజ మేది చెప్పయశస్సుగా

ఏది మాట వినేదియెవ్వరు యేమి యన్నను తప్పుగా

ఏది నీదియు యేది నాదియు యేది యే సుఖ దుఃఖమున్

వరుస భావం:– ఏది నిజం, ఏది సత్యం అని చెప్పగలవు ఎవరు?– ఎవరికీ నిజానికి సరిగా తెలిసే మార్గం లేదు.– ఏది శాశ్వతం, ఏది సత్యమో చెప్పగలవా?– ప్రతిష్ఠ, పేరు, ఘనత వల్ల కాదు; నిజమైన స్థిరతే ముఖ్యం.– ఎవరు మాటలను పూర్తిగా వినగలరు, అర్థం చేసుకోవగలరు?– ఎవరి అభిప్రాయం తప్పు, ఎవరి నిజం సరైనదో చెప్పలేరు.– ఏది నిజంగా నీది, ఏది నాది?– సుఖం, దుఃఖం అనుభవాలు వేరే వేరే వ్యక్తులకు వేర్వేరు; వాటి స్వామ్యం తెలియదు.

*****

2/10 శ్రీమాతా

దేహము నేనుగాకాదగు దివ్యము తేజము నాకేలా

దాహము బుద్దిగాకాదగు దానము ధర్మము నేనేలా

మోహము నేనునాదనియు మోక్షము నేనుగ కోర్కేలా

నాహము యజ్ఞమాయగను నాన్యము సత్యము నాదేలా

భావవివరణ:→ నేను ఈ దేహం కాదు;దేహం తాత్కాలికమైతే, దివ్య తేజం (ఆత్మచైతన్యం) నేనెట్లా నాదిగా భావించగలను?అది స్వతంత్రం — అహంకార రహిత సత్యం.→ బుద్ధి దాహం — తెలుసుకోవాలనే తపన.దానినీ నేనని అనుకోవడం అజ్ఞానం.దానము, ధర్మము వంటి కర్మలకూ నేననే భావం అవసరం లేదు; అవి స్వతః ప్రవాహములు.→ మోహమూ నా స్వరూపం కాదు,అలాగే “మోక్షం నాకు కావాలి” అనుకోవడమూ మనసు కోరికే.జ్ఞాని స్థితిలో మోక్షం అనే కోరికకు కూడా స్థానం ఉండదు.→ “నేను” అనే భావమూ యజ్ఞమయ మాయ;అందులో ఆత్మ బలియై మమకారం నశించినప్పుడు —మిగిలేది శుద్ధ సత్యమే.

అది నాది కాదు, నువ్వాది కాదు — అది సర్వాదిగా ఉన్న పరమాత్మ..

****

 3/11 సీస పద్యం

నేనన్నదియు యేది నీవన్నది పలుకా

మానమన్నది శుద్ధ మాయ తోడు

వాననిశ్చలముగా వాక్కు శుభమ్ము గా

జ్ఞాన సంపద శుద్ధ నాతి తోడు

నేను సత్యపు శుద్ధ నీడలా కాంతినే

శాశ్వత ధర్మము శాంతి తోడు

మౌన పోరుగ శుద్ధ మౌఖ్యము తీరునే

జీవి జీవిత శుద్ధ గీత తోడు

ఆ

నేను జీవి కాదు నేననేది పలుకు

శుభ యశుభ కళలగు సూత్ర మేది

సత్యమైన తపము సంభవమ్మున యేది

మాను మేను మమత మట్టి మిన్ను

****

సరళ భావం...నేను ఎవరు, మీరు ఎవరు అని వేరుగా చెప్పలేము.మన అహంకారం, మన మమతలు వాస్తవానికి మాయమాత్రమే.మన వాక్యాలు, మంచి చెడుకి ఇచ్చే తీరులు కూడా శుద్ధమేనని చెప్పలేము.జ్ఞానం, తత్త్వం, ధర్మం — ఇవన్నీ శుద్ధంగా, నిశ్చలంగా ఉన్నవి.నిజానికి, నేను జీవి కాదు.“నా” అని అనుకునే భావం, శుభ-అశుభం, సుఖ-దుఃఖం అన్నీ కేవలం తాత్కాలికమాత్రం.ఆత్మ, సత్య, ధర్మం, శాంతి — ఇవే శాశ్వతమైనవి.న మమకారం, మానవ భ్రమలు మట్టి లాంటి తాత్కాలికవి మాత్రమే.

*****

2/12 తరళము

పరమ సత్యము నిత్యశుద్దము పాశ బంధము నాదెలా

పరమ జీవము సాక్షి భూతము భక్తియోగము నాకెలా

పరమ సాధన దేహ మర్ధన పాఠ్య యాత్మయు నాదెలా

పరమ భావము నాదికాదును బంధ మోక్షము యాత్మకా

భావవివరణ:→ పరమసత్యం నిత్యశుద్ధం — దానికి బంధనమో, పాశమో ఉండవు.ఆత్మ స్వరూపమైన సత్యానికి బంధమనే భావం ఎలా చేరగలదు? ఆ పరమాత్మ సాక్షి స్వరూపి — జీవరూపంలో అనుభవిస్తున్నా, నిజానికి సాక్షివే.అలాంటి చైతన్య సాక్షికి “నేను భక్తిని ఆచరిస్తున్నాను” అనే భావం ఎలా వర్తిస్తుంది?అది కూడా ద్వంద్వమే — ఆత్మ అనుభవం స్వయంభూ.)→ పరమసత్యానికి సాధన అవసరమా?దేహము నశ్వరము, అది సాధన పరికరం మాత్రమే.ఆత్మ స్వతంత్రమైన సాక్షి; సాధన లేదా పాఠ్యం దానికి నిబంధితమయ్యేలా కాదు.→ పరమ భావము (ఆత్మతత్త్వం) నాదీ కాదు, నీదీ కాదు.బంధమూ, మోక్షమూ కూడా అదే ఆత్మలోనే కల్పనలు — ఆత్మ తానే వాటికి సాక్షి.

****

3/13 అనుష్టన్ చందస్సు

విశ్వనిశబ్ద కాలమున్ సర్వ చైతన్య రూపమున్

శాశ్విత బ్రహ్మ తత్త్వమున్ నిత్య నానంద దేహమున్

శాశ్విత దుఃఖసౌఖ్యమున్ మాయవిలాస బంధమున్

విశ్వాస సత్య ధర్మమున్ విజ్ఞాన చేత నాత్మమున్

పద్య భావ వివరణ:– జగత్తు చలనం లేని నిశ్శబ్ద స్థితిలోకి లీనమయ్యే వేళ,అది సర్వ చైతన్య స్వరూపమైన పరమాత్మలోనే విలీనం అవుతుంది.– ఆ స్థితి శాశ్వతమైన బ్రహ్మతత్త్వముతో కూడినది;అది నిరంతర ఆనందమయమైన రూపము — దేహముకాదు, ఆత్మానంద స్వరూపము.– సుఖదుఃఖాల ద్వంద్వములు ఆ మాయ యొక్క విన్యాసములు మాత్రమే;అవి బ్రహ్మసత్యంలో అసత్యమైపోతాయి.– ఆ విశ్వాసమయ సత్యధర్మమును గ్రహించిన వాడు విజ్ఞానచేతనాత్ముడై, బ్రహ్మానుభవంలో లీనమైపోతాడు.

****

3/14.

లేఖ్య లేఖిక మాయమంత్రము లీల వైభవ రూపమున్

సౌఖ్య సఖ్యత చిత్తచిత్రము సౌమ్య లక్ష్యము బ్రహ్మమున్

మౌఖ్య తాండవ దృష్టి చిత్రము మౌన మోక్షము నాణ్యతా

వాక్య భావము ఆత్మ భోదల వక్రతాభవ విశ్వమున్

భావ వివరణ

జగత్తు ఒక లేఖ్య (చిత్రం), దానిని సృష్టించే చైతన్యం లేఖక (బ్రహ్మ).

ఈ సమస్తం మాయామంత్రము, బ్రహ్మ లీల వైభవ రూపం.

అంటే — విశ్వం అంతా చైతన్య లీల యొక్క ప్రతిబింబం.

ఈ జగత్తు మన చిత్తపు చిత్రం, అనుభవాల రూపం.సౌఖ్యం (ఆనందం), సఖ్యత (ప్రేమ), ఇవన్నీ బ్రహ్మ చైతన్య లక్ష్యాన్ని సూచిస్తాయి.“ — శాంతమైన, మధురమైన ఆ పరమ సత్యమే గమ్యం.మౌఖ్యం (అవిద్య) అనే నాట్యంలో దృష్టి తాండవం చేస్తుంది — అనేక రూపాల మోహాన్ని చూపిస్తుంది.కానీ నిజమైన మౌనం — ఆత్మలో లీనమవడమే మోక్ష నాణ్యత.అర్థం: మౌనమనే జ్ఞానం బ్రహ్మ సత్యానికి నాణ్యతా ప్రమాణం. వాక్యార్థం, భావం, ఆత్మ జ్ఞానం — ఇవన్నీ వక్రత (వక్రమైన) దృష్టితో చూస్తే ప్రపంచమవుతాయి;సరళమైన దృష్టితో చూస్తే అది ఆత్మమాత్రముగానే కన్పిస్తుంది.విశ్వం అనేది వక్రతా భావం ఫలితం — దానిలోని నిజ సారం ఆత్మజ్ఞానమే.

*****

3/15..ఉ
కల్పిత మాయరూపమగు కన్ను విచక్షణ వీక్షణంబుగన్
నిల్పెను యాత్మలో జగతి నీడల బింబ యదార్ధమేయగున్
మల్పులు యీశ్వరీకృపయు మానస మోహము దూరమున్

స్వల్ప విలోల వర్ణమగు సాక్షిగ మాత్రము బ్రహ్మ దృష్టిగన్

సంక్షిప్త తాత్పర్యం:జగత్తు మాయాత్మకమని తెలుసుకునే జ్ఞానదృష్టి కలిగిన వాడే సాక్షి.ఆత్మలో జగత్తు ప్రతిబింబంలా కనబడుతుంది; కానీ అది స్వతంత్ర సత్యం కాదు.దివ్యకృప వలన మోహం తొలగి, ఆత్మదృష్టి స్థిరపడినప్పుడు —బ్రహ్మస్వరూపంలోనే సర్వం ఒకే చైతన్యముగా కనిపిస్తుంది.

*****

3/16 తే. గీ.

తెలిసి నిజమైన సత్యము తెలుపలేవు

సాక్షి చైతన్య మేజ్ఞాన శాంతి భవము

వాస్తు భావ యనుభవాలు వాక్కు తీరు

జ్ఞాత మౌన రూప వెలుగు జ్ఞప్తి తీరు

భావ వివరణ – 3/16

మనం తెలుసుకున్నట్లు అనిపించే విశ్వం నిజంగా అసలు సత్యాన్ని తెలియజేయదు.వస్తువులు, భావాలు, అనుభవాలు, అన్ని మారుతూ ఉంటాయి.ఆ విశ్వాన్ని తెలుసు చేస్తున్నది సాక్షి చైతన్యం —అది జ్ఞానం, శాంతి, సత్య రూపం కలిగి ఉంటుంది.భౌతిక వస్తువులు, అనుభవాలు, మనసులోని భావాలు — ఇవన్నీ తాత్కాలిక,వాక్యాల (మాటల) ద్వారా సరిగ్గా చెప్పలేము.నిజమైన జ్ఞాని మౌనంలో ఉంటారు,అతని సాక్షి చైతన్యం అప్పటి వెలుగు, ఏకైక సత్యం.

****

3/17 కంద

సుఖదుఃఖవివేకముగా

ప్రఖటిత యోగము భవార్ధ పాఠము తీరున్

సఖలము విముక్తి కొరకే

నఖశిఖ పర్యంత మౌను విద్యల మాయల్ 

👉 సుఖదుఃఖాలను విచారించి, వాటి తాత్కాలిక స్వరూపాన్ని గ్రహించడం.

ఇది వివేకం — జ్ఞానమార్గంలో ప్రథమ స్థితి.

👉 అష్టావక్రుడు ఉపదేశించిన ఈ యోగము —

భవజీవనార్థమునకు మార్గదర్శకమైన పాఠముగా ఉంది.

అది భవదుఃఖ నివృత్తికి మార్గసూత్రం.

👉 జగత్తులోని ప్రతి దృష్టి, దృశ్యము, అనుభవము

మన విముక్తి సాధనకే ఉపకారముగా ఉన్నదని గ్రహించు.

👉 మాయ, విద్యలు, అనుభవాలు అన్నీ వికసించే పువ్వులవంటి వాటి.

వాటి సౌందర్యమూ తాత్కాలికమే —

నిజమైన చైతన్యరూపుడైన నీవే శాశ్వత సత్యము.

🌼

3/18.ఉ

సాక్షిగ నిశ్చలత్వమగు సాధన శోధన దేహ దాహమున్

రక్షణ సత్యరూపమగు రమ్యత రవ్వల వెల్గు నీడలే

శిక్షణ శాంతిమార్గమగు చిత్తము ముక్తిగ సర్వ వేళలన్

అక్షరమేజగమ్ముగను ఆశ్రి భవమ్ము యనంత సోఖ్యమున్

వరుస భావం 

👉 శుద్ధ సాక్షిగా నిశ్చలంగా ఉండటం నిజమైన సాధన.

దేహదాహము (జీవబంధ భావము) ఆత్మశోధన ద్వారానే శాంతించును.

అంటే — సాక్షిత్వ స్థితి సాధన ద్వారానే దేహబంధపు వేడి చల్లారుతుంది.

👉 సత్యరూపమైన రక్షణ, దివ్యరమ్యత — ఇవన్నీ తాత్కాలిక కాంతి నీడలే.

అవి యథార్థమైనవి కావు, సాక్షి దృష్టిలో కేవలం ప్రతిబింబాలు.

శ్లోకంలోని "బంధమూ ముక్తియూ సాక్షికి సంబంధించినవి కావు" అనే భావానికీ ఇది సరిగ్గా సరిపోతుంది.

👉 మానసిక శిక్షణ (చిత్త నియమం) శాంతిమార్గముగా నిలిచి,

ప్రతి క్షణం విముక్తియే అందిస్తుంది.

చిత్త నియమం, శాంత భావం — ఇవే జీవనముక్తి సూచనలు.

👉 ఈ జగత్తంతా అక్షరరూప (శాశ్వత సత్య)ముగా,

ఆశ్రయించు ఆ బ్రహ్మస్వరూపంలో నిత్యానందం ఉంది.

అక్షరము = బ్రహ్మము; అది నిత్యం, చలనం లేనిది, సుఖస్వరూపం.

🌺 సారాంశ భావం:

సాక్షిత్వ నిశ్చల స్థితి — అది నిజమైన సాధన.

దేహబంధం, మాయా కాంతులు — ఇవన్నీ నీడలే.

మన చిత్తం శాంత మార్గంలో నిలిస్తే,

అది నిరంతర విముక్తి స్థితి.

ఆ అక్షరస్వరూప బ్రహ్మానందమే పరమ సత్యము.

✨

3/19..శ్రీమాతా

బంధముభావమేవిద్యగ బాధ్యత మాయల మార్గమ్మున్

బంధవిముక్తిగా మానస బాటలు తప్పవు దాహమ్మున్

బంధ విచిత్రమేశాశ్వత భార భావమ్మగు కాలమ్మున్

బంధము సాక్షిగాబింబము భవ్య శుయజ్ఞము సత్యమ్మున్

భావం :

జీవుడు అనుభవించే బంధము అనేది బాహ్య వాస్తవం కాదు — అది మనసులో పుట్టిన భావము మాత్రమే.

అజ్ఞానం వల్లే అది వాస్తవ బంధముగా అనిపిస్తుంది; కానీ జ్ఞానమయ దృష్టితో చూస్తే అది కేవలం మాయ మార్గములోని భావన మాత్రమే.

మానసిక బంధనాలనుండి విముక్తి పొందాలని ప్రయత్నించినా — ఆ విముక్తి కూడా ఒక మనసు కల్పిత యాత్రే, ఎందుకంటే మానసిక భావం ఉన్నంతవరకూ సత్య విముక్తి సాధ్యంకాదు.

కాలమే ఈ బంధమయ మాయను అనుభూతిగా నిలబెడుతుంది.

సాక్షి దృష్టితో చూచినపుడు — ఈ బంధమూ, విముక్తియూ, అనుభవమూ అన్నీ ఒకే చైతన్య బింబములో లీనమవుతాయి.

అది శాశ్వతమైన సత్యమూ, సర్వమును ఆవరించిన జ్ఞాన యజ్ఞమూ అవుతుంది.

****

3/20.శా

అత్మజ్ఞానముగానునిత్యముకళామాధుర్య దాహమ్ముగన్

అత్మానందముగాసహాయపరమేయాశ్చర్య యుక్తమ్ముగన్

అత్మాసాక్షిగజీవమేయగు

టయున్ ఆనంద వైపర్యతన్

అత్మాతృప్తిగనేవినమ్రసహనం యాకాంక్ష దేహమ్ముగన్

👉 నిజమైన జ్ఞానం — అది నిత్యమైనదీ, అందమైనదీ, మాధుర్యముగలదీ.

దేహ-దాహం (భౌతిక–మనసిక ఆకాంక్షల వేడి) కూడా ఆ జ్ఞానంతో శాంతించబడుతుంది.

 

👉 ఆ జ్ఞాన స్వరూపం సహాయాన్ని ఇవ్వడం, ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించడం ద్వారా

మనసులోని అజ్ఞానపు భ్రమలను తొలగిస్తుంది.

అత్మానందం స్వయమే అత్యంత సహాయదాయకమూ, ఆశ్చర్యకరమూ.

👉 సాక్షిగా ఉన్న ఆత్మతో జీవం లీనమై,

ఆనందం ప్రత్యక్షమవుతుంది;

ఇక్కడి “వైపర్యతం” అంటే — భౌతిక/మానసిక ఆందోళనలకు విరుద్ధంగా ఉండే స్థితి.

👉 స్వాత్మిక తృప్తితో, వినమ్రతతో, సహనంతో,

ఏదైనా ప్రాపంచిక ఆకాంక్షలకు దృష్టి పెట్టకుండా జీవించగల స్థితి.

సారాంశ భావం:

జ్ఞానమే ముక్తి, ఆత్మానందమే నిత్య సుఖం.

దేహదాహం, భౌతిక–మానసిక దుఃఖం, లౌకిక ఆకాంక్షలన్నీ ఆత్మజ్ఞానంలో కాంతి గానీ మాయలవంటివి.

సాక్షి స్థితిలో జీవిస్తే, మనం శాంతి, తృప్తి, వినమ్రత, సుఖానందాన్ని స్వయంగా అనుభవిస్తాము.

🌼

3/21.ఉ

బంధవిముక్తిభాద్యతగ భాగ్యపు రేఖగ సాక్షియేయగున్

బంధ సమీక్షతాభవము భాణము తీరుగ శాంతివేగమున్

బంధశు కర్మలేమన సు భాశుభ దుఃఖము తీరుయేయగున్

బంధమె శాశ్వతం నిజ ప్రభావ సుఖమ్ము సుబుద్ధి దేహమున్

 వివరణ:

👉 నిజమైన సాక్షి స్థితిలో ఉండడం ద్వారా బంధమూ, విముక్తియూ మనకెదురుగా కనిపించవు;

మన జీవితం ధర్మ, భాగ్యం ప్రకారమే సాగుతుంది.

👉 బంధాన్ని (మాయ) విశ్లేషించి, గమనించటం —

ఇది మన చిత్తంలో శాంతి ప్రవహానికి దారితీస్తుంది.

👉 బంధమును కర్మలలో, భౌతిక–మానసిక శోధనల్లో చూసే ప్రయత్నం చేయడం వల్ల

అసత్య దుఃఖం తీరుతుంది; కానీ అది కేవలం భ్రమ.

👉 నిజానికి, బంధం శాశ్వతం కాదు;

సాక్షి, చైతన్య స్వరూపం, నిజజ్ఞానం — ఇవే శాశ్వత సుఖానికి మూలం.

***

2/22

మూగగ జీవితంమగుట ముందరకాల్లకు బంధమే యగున్

రోగము దేహతాపము పురోభియశశ్శగు వోర్పు లేకయున్

భోగము వాక్కులే యగుట భోక్తగ సర్వము నిర్ణయంబు సం

యోగము లేని మానవుడె యోగ్యుడు చూడగ నీధరిత్రిలో

పద్యార్థ వివరణ:— జీవితం మూగవలె నిర్జీవమైపోతే (సంకల్పం, ధర్మం, కర్తవ్యబోధ లేకుంటే), అది కేవలం ముందర నడకనో బంధమో అవుతుంది — నడుస్తూ ఉన్నా ప్రయోజనంలేని నడక.— రోగం, శారీరక దుఃఖం, మానసిక భయాలు కలిసిపోతే సహనం కోల్పోతాడు మనిషి.— భోగం కేవలం మాటల్లోనే మిగిలిపోయి, అనుభవించేవాడు (భోక్త) సర్వాన్ని మాయగా భావించినప్పుడు నిర్ణయము స్పష్టమవుతుంది.— యోగమంతా (సాధన, సమత, జ్ఞానసంయమనం) లేని మానవుడు ఈ భూమిపై యోగ్యుడు కాదు — జీవనార్థం నెరవేర్చలేడు.

*****

పద్యము:2/23

తన్మయమేసుఖాలయలు తత్త్భవ లక్ష్యము దేహ వాంఛగన్  

మన్మధ లీలనాటకము మానసతత్త్వము దాహమూల మున్  

సన్మతి దర్శకత్వమగు సాధ్యమనోభవ వాంఛమేలుగన్  

జన్మల శక్తియుక్తియగు జాతర చిత్రసదాశివోహమున్

భావ విశ్లేషణ:మనం అనుసరిస్తున్న సుఖాలు (తన్మయమే – మది ఆత్మీయమై, లభించిన సుఖాలు) అసలు తత్త్వభవ లక్ష్యానికి (అధ్యాత్మిక పరిపూర్ణత, మోక్ష లక్ష్యం) చేరడానికి మార్గం కావాలి.దేహసుఖం, ఇంద్రియసుఖం లాంటి వాంఛలు సాధ్యముగా ఉంటాయి, కానీ నిజమైన తృప్తి తత్త్వంలోనే ఉంది.

మన్మధ (కామ దేవుడు) సృష్టించే రసభరితమైన లీలలాట మనసును ఆకర్షిస్తాయి.

కానీ మానసతత్త్వ (మనసు మరియు ఆత్మలోని తత్త్వ సత్యం) పట్ల దాహం (తీక్ష్ణ ఆరాధన, తపస్సు) మొదలవుతుంది.

అంటే భౌతిక, రసాత్మక ఆకర్షణలు మనసుకు ప్రేరణ, కాని అసలు తార్కిక, తాత్విక ప్రయోజనం మానసిక తపస్సు ద్వారా సాధ్యం.

మనం ప్రయత్నించే సాధ్యమని అనుకుంటున్న సుఖాలు, సంపదలు, గమ్యాలు సన్మతి (పరిశుద్ధ విజ్ఞానం / సద్గురు దిశానిర్దేశం) ద్వారా మాత్రమే సత్యంగా సాధ్యమవుతాయి.

ఇతర మార్గాలు అవాస్తవం, అస్థిరం, కేవలం మాయ.

ప్రతి జన్మలో మనకు ఇచ్చిన శక్తి, అవకాశం (శక్తియుక్తి) ద్వారా మనం చిత్రసమగ్రం, సదాశివా రూపం సాధించగలము.

అంటే జీవితం, జన్మ, మన ప్రయత్నాలు అన్ని తత్త్వ సాధన, ఆధ్యాత్మిక పరిణామం కోసం.

****

2/24..చెం

అలసటయాసయమ్మగుట యాసలవిద్యలమాయ లోకమున్ 

కలకళ గానుచెందకయు కార్యము సాగక నిత్య వైనమున్ 

వల వెలగాలితీరగుట వాక్కుల సర్వము గమ్యమేయగున్ 

తల కవి తీరుతత్త్వమగు తన్మయమేనుమనస్సు నిత్యమున్ 

👉 మాయ, యాస, జ్ఞాన–అజ్ఞాన భ్రమలలో మనసు అలసిపోకూడదు.

లోకం కేవలం విద్య, మాయల కలయిక.

👉 కలకళ గాలిపోకుండా, అసమగ్రంగా, కలతలతో పనులు సాగవు;

నిత్యవైన స్థితిలోనే కర్మ సుస్థిరం.

👉 వాక్కులు, మాటలు, వివేకం ద్వారా ప్రతి కర్మకు తగిన గమ్యాన్ని చేరుస్తాయి.

ఆచరణలో సత్యం, ధర్మం, చైతన్యం అతి ముఖ్యము 

👉 తత్త్వాన్వేషణలో, తత్వ సాక్ష్య సాధనలో తలమున మనస్సు తన్మయముగా నిలవాలి;

అది ఎల్లప్పుడూ శాశ్వతంగా సత్య–చైతన్యంతో నిండి ఉంటుంది.

****

2/25: ఉ.మక్కువ యెక్కువైమనసు మాయకు చిక్కియు వెర్రివేషమై 

ఎక్కువ యాసలేపెరిగి యే దియు యున్నను లేదనేస్థితీ 

తక్కువ సంపదేయనుచు తక్కువ జేసియు మాటలేయగున్ 

కుక్కవో నక్కవో పులివొ కోతి వొ పిల్లివొ భూత పిల్లివో

 భావం:

👉 మనసు మక్కువతో, అసత్యాభిమానంతో మాయలో చిక్కుకోవడం;

అది పర్వాలేదు, కానీ అది మన స్థితిని కలుషితం చేస్తుంది.

👉 ఆకాంక్షలు పెరిగినంత మాత్రాన మనకు నిజమైన సంతృప్తి వస్తుందని కాదు;

వాస్తవానికి ఏదీ నిజంగా లభించదు అనే స్థితి.

👉 సంపద తక్కువ, కర్మ తక్కువ, మాటలు తక్కువ — ఈ పరిస్థితిలోనూ మనసు యాస, కోపం, మాయలో చిక్కి ఉంటుంది.

అంటే, లోకం, పరిస్థితులు మాత్రమే సమస్య కాదు; మన అంతరచింతన కీలకం.

👉 ఈ భిన్న జంతువుల (కుక్క, నక్క, పులి, కోతి, పిల్లి, భూత పిల్లి) పోలిక ద్వారా:

మనసులో వ్యాపించే వివిధ దుఃఖ భావాలు, ఆకాంక్షలు, కోపభావాలు — ఇవన్నీ ప్రవర్తనలో కూడా భిన్నత్వాన్ని చూపుతాయి.

అంటే, మన మనోస్థితి మాయలో ఏకస్ఫూర్తిగా ఉండదు, వివిధ దిశల్లో ప్రవర్తిస్తుంది.

:2/26.. పలుకుల తీరు బాధకల పాఠము బుద్ధియు మోస మవ్వకన్

పలుకుల భావమేమనసు పాశముసన్నిధి పెన్నిధీయగున్

పలుకులు సత్యసిద్ధియగు పాలనలాలనశాంతి వైనమున్

పలుకుల విశ్వ మాయలగుబంధ మనస్సుయశస్సు కాలమున్

 భావ వివరణ:👉 మాటల తీరే మనోబుద్ధికి పాఠమవుతుంది;అది మోసమును సృష్టించకూడదు.మాటలు సత్ప్రవేశంగా, జ్ఞానార్ధకంగా ఉండాలి.👉 మాటలలోని భావం (అర్థం, ఉద్దేశ్యం) మనసులో పాశాలను ఏర్పరుస్తుంది;కాబట్టి ఆ భావాన్ని జాగ్రత్తగా, స్పష్టంగా ఉంచాలి👉 నిజమును సాధించడానికి మాటల వినియోగం, పాలన చాలా ముఖ్యము;అయితే అశాంతి, అవ్యవస్థ రావడం మానవ జీవితంలో తప్పదు.👉 మాటలలోని ప్రభావం, మాయ, కౌశల్యం, కల్పిత వాక్యాలు — ఇవన్నీ మనసుకు బంధం అవుతాయి;వీటిద్వారా సత్ప్రవృత్తి, యశస్సు, కాలం అన్నీ ప్రభావితమవుతాయి.

---

2/27..మ.

అలవైకుంఠము తన్మయమ్మగుటయున్ ఆనంద హృద్యమ్ముగన్

తల నైజంమగు తప్పునొక్కు లగుటన్ దారుల్లు బేధమ్ముగన్

వల వైనంబగు చావు బత్కులగుటన్ వాక్కల్లె జీవమ్ముగన్

కల తీరేయగు కాలవర్ణణ లగన్ మౌనమ్ముగన్

భావ వివరణ

– ఆత్మలో లీనమైన స్థితి అలవైకుంఠం — పరమశాంతి.అది అనిర్వచనీయమైన ఆనంద హృదయ స్థితి, స్వరూపానందముగా విరజిల్లుతుంది.– జ్ఞాని తన స్వరూపాన్నే తెలుసుకొని, “తప్పు–సరియైనది” అనే బేధాన్ని విడుస్తాడు.తన మార్గములో దారుల బేధం (ద్వైతం) ఉండదు — అతడు సమత్వంలో నిలుస్తాడు.– చావు, బతుకుల వంటి ద్వంద్వాలు అతనికి లేవు.వాక్కులకతీతమైన జీవనసత్యం, అతని ఆత్మలో సాక్షాత్కారమౌతుంది.– కాలం అనే భావన కూడా కలగానే అతనికి కనిపిస్తుంది.అందుచేత అతడు మౌనము — శాంతి — పరబ్రహ్మతత్త్వ స్థితిలో నిశ్చలుడై యుంటాడు.

---

అష్టావక్ర గీత — 3వ అధ్యాయం కథాగద్యరూపం (విశ్రాంతి యోగం)

జనక మహారాజు అష్టావక్ర మహర్షి వాక్యములను వినుచు, తనలో ఒక అద్భుతమైన శాంతిని, జ్ఞాన కాంతిని అనుభవించుచున్నాడు. బాహ్య లోకపు మాయలన్నీ క్రమంగా కరిగిపోయినట్లు అనిపిస్తోంది. ఆయన హృదయం ఇప్పుడు జలరహితమైన సముద్రంలా ప్రశాంతమైపోయింది.

అష్టావక్రుడు ఈ అధ్యాయంలో జనకునికి విశ్రాంతి స్థితి — అంటే మనస్సు సమాధానమైన స్థితిని వివరించాడు.

అతడు అన్నాడు —

“రాజా! నీవు జ్ఞానస్వరూపుడవు. ఈ జగత్తు నీ చైతన్య ప్రతిబింబమే. కనుక దానిని వేరు చేయాలని, మార్చాలని ప్రయత్నించకు. దానిని తెలిసిన నీవే పరమాత్మవు.”

జనకుడు ఈ సత్యాన్ని ఆత్మలో గ్రహించెను. ఆయన మనసు ఇక భోగమునకు, రాజ్యమునకు, శరీరమునకు, కర్మమునకు ఆసక్తి చూపలేదు. తనకు శరీరమన్న భావమే క్రమంగా కరిగిపోయింది.

అష్టావక్రుడు మరల అన్నాడు —

“మనసు ఏ దిశకు లాగబడితే, ఆ దిశలోనే బంధమూ వస్తుంది. అది ఏ దిశకు లాగబడకపోతే, అది విముక్తమవుతుంది. కర్మలు, దేహం, గుణాలు—all are reflections within pure awareness.”

జనకుడు ఆలోచించాడు —

“నిత్యమైన సాక్షిని నేనే. శరీరము క్షణభంగురము; దానిని నేను కాదు. సుఖదుఃఖములు అనుభవించేది మనస్సే; కానీ మనసుకీ నేను సాక్షినే.”

ఇలా అతని మనస్సు సాక్షిత్వ భావములో నిలిచింది. జ్ఞానమయమైన వెలుగు అంతరంగమంతా నింపేసింది. ఆయనకు ఏకంగా బ్రహ్మానంద స్థితి కలిగింది.

అష్టావక్రుడు చివరగా చెప్పిన తాత్పర్యమిది —

“జ్ఞానికి ఎటువంటి సుఖదుఃఖ ద్వంద్వాలు ఉండవు. ఆయనకు జగత్తు స్వప్నములా అనిపిస్తుంది. స్వతంత్ర చైతన్యమే ఆయన స్థితి. అదే పరమ విశ్రాంతి యోగం.”

సారాంశం:

మూడవ అధ్యాయం మనకు చెప్పేది —

నిజమైన విముక్తి అనేది బాహ్య మార్పుల వల్ల కాదు; మనసు తన స్వరూపం అయిన సాక్షి చైతన్యంలో విశ్రాంతి పొందినపుడు వస్తుంది.

జ్ఞాని శరీరమునకు, జగత్తుకి, అనుభవాలకూ పాక్షికుడై ఉండడు — అతడు కేవలం “ద్రష్ట”గా మాత్రమే ఉండి, నిత్యానందాన్ని అనుభవిస్తాడు.

*****