02-02-2026

శ్రీమతి శతకం.. – 1వ 

కరుణ లతావృతా సహన కార్యత దక్షత జ్ఞాన రూపవై

నరవరులా వినమ్ర గమనమ్మగు గుణమ్ము నీదు భక్తిగన్

సరళము సాహితీ విధిగ సాధ్యము చెందనచర్చితా యగున్

సరసపుభావ కల్పనలుసాధు విధమ్ము మనస్సు శ్రీమతీ

భావ వివరణ:

— కరుణ, సహన, కార్యదక్షత, జ్ఞానముని కలిగి ఉన్న శ్రీమతీ రూపం.— అంటే, ఈ స్త్రీ దయలతతో, సమర్థతతో, జ్ఞానముతో సంపూర్ణముగా ఉంటుంది.— నరులలో ఉన్నవారిని గౌరవించే వినమ్రగతి, గుణం, భక్తి — ఇవి శ్రీమతీ లక్షణాలు.— సాహిత్యములో సరళత, విధానం అనుసరించడం ద్వారా ఆమె గౌరవం, ఆత్మీయత మరోసారి ప్రతిఫలిస్తుంది.— సరస్వతీప్రకృతి కలిగిన భాషా-సౌందర్యంతో, ఆచారశీలత కలిగిన ధార్మికతతో ఆమె స్థితి.

[8/10 8:53 AM] . Mallapragada: 

(02) చం.

పలుకులతీరు హృద్య మగుపాశసుబుద్ధిగతత్వ రూప!వో

కళకళ చిన్మయమ్మున సకార్య ప్రమోద మనస్క తీరుగన్

ఫలమును కోర గుండగను పాఠము విశేష సహాయమే యగున్

థలుకుల జీవనమ్మగుట దారిగ సాగర చెంత శ్రీమతీ

భావ వివరణ :

— శ్రీమతీ పలుకులు హృదయానికి సంతాపవంతం; ఆమె బుద్ధి, తత్త్వజ్ఞానం పరిపూర్ణం.— చిన్మయమైన, కళలతో సౌందర్యం కలిగిన మనసు, ప్రతి కార్యంలో ఆనందాన్ని పొందుతుంది.ఫలమును కోర గుండగను పాఠము విశేష సహాయమే యగున్— ఫలాపేక్ష లేకుండా పాఠము (నైతిక విధి) చేస్తున్నది, అది పెద్ద సహాయం.— భూమిపై జీవితం నడిపే మార్గం, సముద్రం దగ్గరగా సాగే విధంగా ఆమె నడిపిస్తుంది — ధర్మం, మార్గదర్శనం.

 —

[8/10 10:21 AM] +919849164250: 03.శా::మర్యాదేమనసవ్వమంచిగుణమున్ మానమ్ము తీరేయగున్

చర్యాతత్త్వము ప్రేమ పంచ గలగన్ చాతుర్య లక్ష్యమ్ము మా

ధుర్యమ్మున్ కళగానుశాంతి గమనందూతే కుటుంబమ్మునన్

పర్యావమ్ము వసానమే బ్రతుకుగన్ పందెమ్ము గా శ్రీమతీ

🌿 భావార్థం:

→ శాంతి, మర్యాద, మనస్విత అనే మంచిగుణాలు మన గౌరవాన్ని నిలబెడతాయి.→ మన ప్రవర్తన తత్త్వం ప్రేమతో నిండినదై ఉంటే, అది చాతుర్యం (జ్ఞాన లక్ష్యం) సాధనకు దారి చూపుతుంది.→ మాధుర్యమైన శాంతి యుతమైన గమనం (ప్రవర్తన, జీవన శైలి) కలిగినవాడే కుటుంబానికి ఆధారంగా నిలుస్తాడు.→ జీవితం అనేది చివరికి ఒక పర్యావాస (పరిపూర్ణత) సాధన — ప్రేమ, శాంతి, మర్యాదతో నడుస్తేనే ఈ జీవిత పందెంలో విజయాన్ని అందిస్తుంది, ఓ శ్రీమతి!

✨ 

*****

[8/10 11:17 AM] . Mallapragada: 04. ఉ.మోహిని క్షీరసాగరమ మోసము రాక్షస దేవతామృతం

స్నేహము శంకరణ్ కలువ మోహమయప్పగ జన్మ మూలమున్

దాహము భస్మరక్కసిని దక్షత  శంకర రక్ష భస్మమున్

మోహము లోకకoటకుని మోక్షములోస్థితి జూపు శ్రీమతీ

 మోహిని అవతారములో క్షీ రసాగర అమృతమును రక్కసులకు మోసము దేవతలకు అభయము. మోహిని అవతారం శివునికి స్నేహమై మోహముగా అయ్యప్పజననం, శివుని వరదాహము వలన భస్మాసుర నుండి శంకరుని రక్షగా మోహిని నృత్యము తొ భస్మము. ఎంతటి లోక కాంట కులైన స్త్రీ శక్తి, శ్రీమతి శక్తి ముందు మోహము,మోక్షము స్త్రీ మూలమే

శ్రీమతి..శతకం ))(2)

05🔹 “కాకుల కూతలేననిన కాగల కార్య శివోహమౌను స”

“మ్యాకుల నాట్యతీరుయగు మానస మోహము మంగళమ్ముగన్”

“నేకుల మాటలన్ని కళ నీడల చిత్రము వేగి రమ్ముగన్”

“సాకులు నున్న ధర్మమగు సాధ్య సుసాధ్యము కాల శ్రీమతీ”

ఇక్కడ “కాకుల కూత” అనేది లోకవ్యామోహాలు, చంచలతలు, వాచాలతలకు సూచన.

వాటి లేని నిశ్శబ్ద స్థితిలో — “కాగల కార్యం” అంటే ఆత్మకార్యం, అంతరసాధన సులభమవుతుంది.

ఆ నిశ్శబ్దములో తానే “శివోహమ్” అనే పరమతత్త్వాన్ని అనుభవిస్తాడు.

🕉️ భావం: లోక శబ్దములు (కాకుల కూత) లేని మనసులోనే శివత్వం ఉద్భవిస్తుంది.

🔹 2వ పాదం

“మ్యాకులు” అంటే మాయాజాలాల ఆడవికాలు, లోక నాట్యములు.

అవి శాంతించినప్పుడు (నాట్యతీరు యగు) మనసు మోహముకి లోనుకాదు; అప్పుడు మంగళ స్థితి, శుభ స్థితి కలుగుతుంది.

🕉️ భావం: మనస్సులో మోహనాట్యములు తీరినప్పుడు మంగళమైన ఆత్మశాంతి లభిస్తుంది.

🔹 3వ పాదం

అనేకుల మాటలు — అంటే లోకవాదాలు, భిన్న అభిప్రాయాలు, కలహాలు — ఇవన్నీ కళల నీడలవంటివి,

అంటే ఆకర్షణీయమైన భ్రమలు మాత్రమే. అవి తొందరగా వచ్చి అంతే వేగంగా చెదిరిపోతాయి.

🕉️ భావం: అనేకుల మాటలు కేవలం మాయాచిత్రాల నీడలు — వాటిపై మనస్సు నిలిపితే భ్రాంతి.

🔹 4వ పాదం

ఇక్కడ “సాకులు” అంటే అడ్డంకులు, పరిస్థితులు.

అవి ఉన్నప్పటికీ ధర్మమార్గమే సాధ్యమూ, సుసాధ్యమూ అని సూచన.

కాలమనే శ్రీమతీ (శక్తి) సమక్షంలో ధర్మమే ఫలిస్తుందనేది తాత్విక ఉపసంహారం.

🕉️ భావం: సాకులు ఉన్నా, కాలశక్తి అనుగ్రహముతో ధర్మమే విజయవంతమవుతుంది.

🌺

(06) సాధన – శ్రీమతీ

పద్యము:

సాధన నెల్ల నీదు కృప సారమనస్కృతి మౌనమార్గమున్

శోధన తత్వ నిత్యమగు శోభగ కాపురమేను కాలమున్

బోధన విద్దెలేకళలు పోరుగ దుఃఖము సౌఖ్యమే యగున్

క్రోధన లేనిజీవియగు రోచిత సఖ్యత దివ్య శ్రీమతీ

మౌనమార్గం అంటే లోపలి శాంతి దారిలో నడిచినప్పుడు మనస్సు సారమైన స్థితిని పొందుతుంది.

తత్త్వజ్ఞాన శోధన నిత్యంగా చేయగలిగినవారి జీవితం శోభనమౌతుంది.

బోధ లేకుంటే, అజ్ఞానం మనలో దుఃఖాన్ని తెస్తుంది; బోధ కలిగితే అదే సుఖంగా మారుతుంది.

క్రోధం లేని జీవి మాత్రమే నిజమైన సఖ్యతను, దివ్యమైన సమాధానాన్ని పొందగలడు —

ఇదే శ్రీమతీ తత్త్వం, అంటే శ్రీశక్తి ప్రేరేపించే దివ్యజీవన ధర్మం. 🌸

07.ఉ. పుట్టిన వంశమున్నతము పూజ్యత కన్యగ ధర్మ శిక్షణన్ 

ముట్టిన దెల్లపుత్తడగు మూల్యము సంతస పత్ని కాపురమ్

మెట్టిన యిoటసత్యసిరి మిన్నగ ప్రేమగ దైవ భక్తిగా

గుట్టుగ పంచసంతసము గుర్తగు కాపుర మవ్వ శ్రీమతీ

👉 మంచి వంశంలో పుట్టి, సద్గుణపూర్ణతతో, ధర్మములో శిక్షణ పొందిన సత్కన్య.

(ఇక్కడ కన్యగ ధర్మ శిక్షణన్ అంటే — చిన్ననాటి నుంచే సంస్కారం, నీతి, ఆచారం నేర్చుకున్నదనేది.)

👉 అలాంటి సత్కన్య వివాహమై గృహిణిగా మారినపుడు ఆ ఇంటి మూల్యమే పెరుగుతుంది;

ఆమె సంతోషపూర్ణ పత్నిత్వం గృహానికి మంగళకారకమౌతుంది.

(దెల్లపుత్తడగు = తెల్లని బంగారం వలె మానసిక మాధుర్యము కలది.)

👉 ఆ ఇంటిలో సత్యం, ప్రేమ, భక్తి — ఈ మూడు సుగుణాలు ప్రకాశిస్తాయి.

సత్యసిరి అంటే — నిజాయితీ, విశ్వాసం.

👉 అంతర్గతంగా పంచ సంతోషాలైన —

(ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం, శాంతి) — వీటిని సమన్వయంతో నడిపించగలిగిన గృహిణి శ్రీమతీ.

ఇలాంటి స్త్రీ గృహాన్ని ఆలయముగా మార్చుతుంది.

🌸

(08) సద్గుణావళి – శ్రీమతీ

పద్యము:

కోరగ లేదుభూషణలు కూర్మిగ శాంతిగ జీవనమ్ముగన్

నేరుగ సేవభావమగు నీడల పట్టున యున్నరీతిగన్

కోరిధనమ్ము సంపదలు సొంతమనామదిగాక నేస్తమున్

ఆరయు సద్గుణావళిగ యాణతి తీరుగ నిత్య శ్రీమతీ

భావం :

బాహ్య భూషణాలు (అలంకారాలు) లేకపోయినా,

శాంతి అనే ఆభరణమే నిజమైన జీవన సౌందర్యం శ్రీమతికి...సేవా భావం నీడలా మనతో ఎల్లప్పుడు ఉంటూ,

ధన సంపదలు సొంతమని భావించడం మానవ అహంకారమే అవి తాత్కాలికమని గ్రహించిన శ్రీమతి, దానతత్వం కలిగినవాడు

నిజమైన సద్గుణమార్గంలో నడుస్తూ, నడిపిస్తూ,

అలాంటి సద్గుణావళి కల జీవితం — శ్రీమతీ (శ్రీశక్తి)శ్రీ వారి కృపతోనే సాధ్యం అవుతుంది. 🌺

09. వినుసరదాల కార్య సుఖవిద్యల గార్యమునందు దక్షతై 

పనులుముగుంచు తత్ఫలము పాశము సక్కగతెల్పు వేళలో 

ననుగలసత్య మేపలుకునప్పుడు దామొగ మాటచెందకే

మనసున నె ప్రియంబనియె మన్నన జూపెడి నిత్య శ్రీమతీ

భావ వివరణ:

– వినడానికి సౌమ్యమైన, సుఖప్రదమైన కార్యవిధానములలో నైపుణ్యముతో, శ్రద్ధతో కూడిన ప్రవర్తన కలవారై —

(ఇది శ్రవణం, సంభాషణ, విద్య, సౌకర్యం — అన్నీ కలిపి ఒక సమన్వయ ధర్మాన్ని సూచిస్తుంది.)

– తాము చేపట్టిన కార్యములను సమర్థంగా ముగించి, వాటి ఫలమును నిష్పాక్షికంగా, మమత లేకుండా వివరించే సమయంలో —

(ఇది "సత్యప్రకటన" లేదా "నిష్కామకర్మ" ధర్మాన్ని సూచిస్తుంది.)

– మనసులోని నిజమైన సత్యాన్ని పలకబోతున్న వేళలో, మాటలు మాత్రం మౌనమైపోయినప్పుడు —

(ఇది హృదయభావాలు మాటలకతీతమైపోయే స్థితిని చూపిస్తుంది.)

– అప్పుడు ఆ మనసే ప్రియమైన భావముగా మారి, దానినే గౌరవముగా, స్థిరమైన ప్రేమగా నిలుపుతుంది —

(ఇది ప్రేమ, నిశ్శబ్దం, సత్యం, మనసు — ఈ నాలుగు మూలాలతో కూడిన ఆధ్యాత్మిక సమతా స్థితి.)

*****

10.చం. తలచిన నాడు దక్కునులె తన్మయ తత్త్వము దేహ దారుగన్ 

తలవని దేది దక్కదులె తప్పుల వొ ప్పుల తీరు దాహమున్ 

కలలవి యన్న వేకదలు కాలము యందు కల్లలేయగున్ 

వెలవెల యన్న యీబ్రతుకు విద్యల వింతలుగాను శ్రీమతీ 

భావ వివరణ :

 —మనసు ఏకాగ్రతతో తలచిన రోజున, ఆత్మతత్త్వం (తన్మయత) ఈ దేహరూపమైన దారులోనే సాక్షాత్కారమవుతుంది. యోగి అనుభవించే బ్రహ్మానుభూతి ఇదే.కదా శ్రీమతి

 —తలవని (ఆలోచించని, గ్రహించని) దానిని పొందడం సాధ్యం కాదు. మన తప్పులు, ఒప్పులు, ఆశలు—అన్నీ మన లోపలి దాహములో కలిసిపోతాయి.కదా శ్రీమతి —

కలలతో మనిషి చేసే సంకల్పాలు కాలమనే సముద్రంలో తేలుతూ, కొన్ని నిజమవుతాయి, మరికొన్ని కలగానే కలిసిపోతాయి గదా శ్రీమతి

 —

ఈ వెలవెలగా అనిపించే జీవితం కూడా, లోతుగా చూచినచో విద్యాస్వరూపమైన వింతలతో నిండినదే. జ్ఞానం, అనుభవం, పరిజ్ఞానం—ఓ శ్రీమతి

🌸

[9/10 6:15 AM] . Mallapragada: 11.మ.అపకారమ్మొనరించు వారలకె లభ్యంబౌను సన్మానముల్

విపరీతంబగు నిత్య దేహముననే విశ్వాస మేకోరగన్ 

కృపయేప్రేమగు దాహతృప్తి పరచాక్రూరత్వ మేమూలమున్ 

ఉపకారంతలపేనునిత్యముకళాయున్నత్వ మేశ్రీమతీ 

భావ వివరణ :

— ప్రపంచంలో అనేక సందర్భాలలో, నిజమైన ఉపకారులను పక్కనబెట్టి, అపకారులు గౌరవింపబడినట్లు కనిపిస్తుంది. ఇది కాలప్రవాహపు విరుద్ధ స్వభావం.

— శరీరమనే ఈ నిత్యమరిపించే దేహముపై అధిక విశ్వాసం పెట్టడం వ్యర్థం. దేహం తాత్కాలికం; దైవతత్వమే నిత్యం.

— నిజమైన కృప, ప్రేమ రూపమే. ఆ ప్రేమతో దాహం (లోలోపలి తపన) తీరినప్పుడు, క్రూరత్వానికి లేదా ద్వేషానికి స్థానం ఉండదు. కృప లేని చోటే క్రూరత్వం పుడుతుంది.

— శ్రీమతి అంటే ఇక్కడ పరాశక్తి, దైవమయ బుద్ధి. ఆమెకు ఎల్లప్పుడూ ఉపకారమే సహజ స్వరూపం. దయ, క్షమ, ప్రేమ, కృప—అవి ఆమె నిత్య కళలు.

*****

[9/10 6:15 AM] . Mallapragada: 12.ఉ.కోపమె దూరముంచినను కోరిన తీరుగ సౌఖ్యమేయగున్ 

తాపమె గుప్తమైకదలు తన్మయ భావము ప్రేమచూపుగన్ 

లోపము గాంచగుండగను లోలిత లాలన క్షేమమేయగున్ 

దూపము గంధమేయగుట తృప్తికి వాక్కుల తీరు శ్రీమతీ

👉 కోపాన్ని దూరం పెట్టి, మనసులోని కోరికలను సాత్వికరీతిగా సాధించినవారికి నిజమైన సౌఖ్యం లభిస్తుంది.

“కోరిక – కోప – కలుషత” అనే ద్వంద్వాలను జయించినవాడు అంతరశాంతిని పొందుతాడు.

👉 తాపము (మనో వేదన, బాధ) లోపల దాచుకున్నా, తన్మయతతో ప్రేమ చూపించే స్వభావం ఉన్నవాడు దైవత్వానికి చేరువవుతాడు.

ఇక్కడ “తన్మయ భావము” అంటే పరమప్రేమలో లయమయ్యే ఆత్మస్థితి.

👉 చిన్న లోపాలు ఉన్నా, హృదయసౌందర్యముతో, లోలితమైన లాలనతో, క్షేమమును నిలుపగలగడం దేవతా గుణం.

ఇది “మృదుత్వములో మహత్తు” అనే తాత్విక సూత్రాన్ని సూచిస్తుంది.

👉 దూపములా గంధసుగంధముతో వాక్కులు మృదువుగా ఉండినపుడే తృప్తి సిద్దిస్తుంది —

అంటే వాక్కులో సుగంధముంటే జీవనంలో దివ్యత కలుగుతుంది.

*****

13.చం.ప్రియవచనమ్ము యోగ్యమగురీతిగ పల్కులతోను నిత్యమున్ 

ప్రియునిని సత్కరించుసరణిన్ దగుద్రవ్యముగాన్క లిచ్చుచూ 

శయణముసౌఖ్యదయశాంతిగధర్మముగానుసత్యమున్ 

నియమముబద్దతాగుణమునిర్మల తత్త్వపు మౌను శ్రీమతీ 

13.చరణము :

ప్రియుడైన భర్తతో ఎల్లప్పుడూ మధురమైన, సముచితమైన మాటలతో మాట్లాడుట.

ఆ వచనములు ప్రియత్వమును పెంచి గృహశాంతికి పునాది కాగలవు.

భర్తను గౌరవంగా పూజ్యంగా చూసి, అతని అవసరాలకనుగుణముగా ద్రవ్యసంపదను వినియోగించడం – అంటే గృహవ్యయాన్ని శ్రద్ధగా, సంస్కారబద్ధంగా నిర్వహించడం.

శయనమందు సౌఖ్యం, దయ, శాంతి, ధర్మ – ఈ నాలుగు గుణాలతో సమతా జీవనం గడపడం.

ఇది కేవలం శారీరక జీవనం కాదు; దాంపత్యంలో మానసిక పరస్పర విశ్రాంతి, విశ్వాసం, సమానత్వం అని సూచిస్తుంది.

నియమశీలత, క్రమశిక్షణ, బద్ధత, గుణపరత – ఇవన్నీ కలిసిన నిర్మల తత్త్వముతో మౌనభావం కలిగిన సతీమణి — అదే శ్రీమతి.

🌷

14.ఉ.కత్తినిగాంచభీకరము కర్కస బుద్దిగ దొంగవేషమున్ 

జిత్తుల నక్కవాక్కుగనుజీవిత భామకు భయ్యమేయగున్ 

మత్తుయె మారిధైర్యమున మానపు రాక్షగ పోరుయేయగున్ 

సత్తువకొద్దియెత్తులుగ సాగెను యుద్ధము గాను శ్రీమతీ

👉 కత్తి పట్టిన భీకరుడు, కర్కశ బుద్ధితో, దొంగవేషములో ఉన్నవాడు — అంటే

దుష్టుడైన మనోవ్యామోహమును సూచిస్తుంది.

అది బాహ్య శత్రువు కాదు; మనలోని దురాస, అహంకారము, మాయ.

👉 మాయ వాక్కుతో మోసించే “నక్కవాక్కు” (కపటమాటలు) వల్ల జీవాత్మకు భయం కలుగుతుంది.

ఇక్కడ “భామ” అన్నది జీవాత్మ, “జిత్తుల నక్క” అన్నది మాయాత్మక మనసు.

👉 మానము, మత్తము, అహంకారం — ఇవన్నీ రాక్షస రూపముగా పోరాడినపుడు,

ధైర్యమే ఆయుధమవుతుంది.

“మానపు రాక్షసుని” జయించేది ధైర్యమూ భక్తి భావమూ.

👉 సత్త్వగుణమే పెరిగినకొద్దీ యుద్ధం (ఆత్మవిజయం) కొనసాగుతుంది.

ఇది కర్మయోగా యొక్క గూఢార్థం —

అమ్మే ఆ యుద్ధంలో సాక్షి, దారిదీపం, విజేత కూడా. 

🌼

15.చం.వలలకు చిక్కి మౌనమున వాసికి దక్కి మనస్సు చేయు చే

తలలను ద్రుంచువాని కడు ధార్మికు డందురు సత్యమే గదా!

కళలను జూపులక్ష్యమగు కాలము తీరుగ జీవనమ్ముగన్

మలుపులు యెన్ని యున్నను మానము శాంతియశస్సు శ్రీ మతీ

పాదానుసార భావవివరణ

👉 వలలకు చిక్కినవాడు — అంటే లోక మాయల వలలో చిక్కిన జీవి.

అతడు మౌనంలో (అంతర్ముఖ ధ్యానంలో) వాసము చేస్తే, తన మనస్సుని స్వాధీనంలో ఉంచగలడు.

ఇది యోగసూత్రములోని “ప్రత్యాహార – ధారణ” స్థితిని సూచిస్తుంది.

👉 ఇతరుల తలలను వంచించకుండా, తన స్వమానాన్ని కాపాడినవాడు ధార్మికుడు — ఇదే నిజమైన సత్యం.

అంటే అధికారం కాదు, ఆత్మసమాధానంనే ధర్మమునకు మూలం.

👉 జీవితంలో కళలను (జ్ఞానం, శిల్పం, సేవ, కరుణ) లక్ష్యంగా పెట్టినప్పుడు కాలము సార్థకమవుతుంది.

ఇది జీవన ధార్మికతను కళాసౌందర్యంతో మిళితం చేస్తుంది.

👉 జీవితములో ఎన్నో మలుపులు ఉన్నా,

మానము (ఆత్మగౌరవం), శాంతి (అంతరసమతా), యశస్సు (దైవకీర్తి) —

ఈ మూడూ కలిసినపుడు ఆ స్థితి శ్రీమతీ స్వరూపం అవుతుంది. 🌸

****

16.శా.మందారమ్మకరంద మానముగనున్ మాధుర్య దేహమ్ముగన్ 

గంధమ్మున్ సహనమ్ము దాహముగనున్ గాంభిర్య మో హమ్ముగన్ 

సందేహాలు మనోమయమ్ము కళగన్ సాదృశ్య భావమ్ముగన్

విందే పొందికగామనస్సగుట యేవేనోల్లగాశ్రీమతీ

👉 మందార పుష్పపు పరిమళమంత మానము — అంటే గౌరవం, ఆత్మగౌరవం ఆమె గుణస్వరూపం.

ఆమె శరీరమే మాధుర్యమయము; సౌమ్యత, సుగంధత, సాన్నిధ్యమే రూపము.

ఇది సౌందర్య లహరిలోని "మధుర్యం యద్వాపి" తాత్పర్యాన్ని జ్ఞప్తికి తెస్తుంది.

👉 గంధములా ఆమె సహనం సుమధురమై,

దాహములా గాంభీర్యము (లోతైన నిశ్శబ్ద శక్తి) ఆమె స్వభావమై,

మోహములా ఆకర్షణీయత సౌందర్యమై వెలుగుతుంది.

ఇక్కడ “దాహము – గాంభీర్యము – మోహము” అన్నవి త్రిగుణ సమతుల్య స్థితులుగా భావించవచ్చు.

👉 సందేహాలన్నీ మనస్సులో తాత్కాలిక మేఘాల్లా;

అవి కరిగినపుడు సాదృశ్యభావము — అనగా ఏకత్వ దృష్టి — ఉద్భవిస్తుంది.

అది శ్రీమతీ ప్రసాదించిన జ్ఞానసమాధి.

👉 చివరికి మనస్సు ఆమె చరణారవిందమునే పొందికగా చేరుతుంది;

అదే పరమ స్థితి — శాంతి, ఆనంద, సమత్వముల సమన్వయం.

 🌼

17.ఉ.సద్వినియోగమే బ్రతుకు సాధన తత్వము దైవభక్తిగా 

 చిద్వి విలాసదైవమగు జన్మయరూపము శాంతిధామమున్  

నద్వితి కాలతీర్పగుట నమ్మక భావము నిత్యసత్యమున్ 

సద్విధి కర్తసేవలగు సాధుమనస్సగుటేను శ్రీమతీ 

👉 జీవితంలో శ్రీమతి సమయము, శక్తి, బుద్ధి — వీటన్నిటినీ సద్వినియోగం చేయడమే అసలైన సాధన. అది దైవభక్తితో కూడి ఉండాలి. “భక్తి లేని కర్మ ఫలహీనము” అనే భావం.

👉 జీవుడు చిద్విలాసమనే దైవ ప్రబోధములో ఒక భాగం. మన జన్మ స్వయంగా ఆ చిదానంద రూప దైవక్రీడే. జీవితం శాంతిధామముగా ఉండాలంటే ఆ భావజ్ఞానం శ్రీమతి పై ప్రేమ ఉండాలి. — అంటే జీవితం అనేది కాలచక్రమునకు అతీతమైన నిత్యసత్యం అని తెలుసుకోవడం. ద్వంద్వములను దాటి, ఏకత్వ భావనతో జీవించడం. అదే శ్రీమతి తత్త్వం. సద్విధిని ఆచరించే వారు, సేవాభావం కలవారు, సాధువుల మనస్సు కలవారు — వారే నిజమైన శ్రీమతులు. భౌతిక సంపదకంటే సేవాసంపదే శ్రీమంతత అని భావం అదే శ్రీమతి ప్రేమమయం.

******

18.ఉ."హద్దులు" దాటకేపర సహాయ హితమ్మగు విద్య భోదగన్

"పొద్దున నుండి రాత్రివరకు పోటు భరించుచు నోర్పు నేర్పుగన్

"పద్దులు చూడుమంత్రిగను భాద్యత కూర్పుగ బంధమే యగున్

"ముద్దులు" భర్త బిడ్డలకు ముచ్చట తీర్చెడి సాద్వి శ్రీమతీ

👉 పరులకూ సహాయం చేయాలి కానీ హద్దులు దాటకుండా, పరిమితులు పాటించడమే నిజమైన విద్య.

ఇది స్త్రీ యొక్క సంస్కారం, వివేకం, సమతా దృష్టి సూచిస్తుంది.

👉 రోజంతా శ్రమిస్తూ, మౌనంగా త్యాగమును అలవర్చుకున్న సౌమ్యత,

అదే నోర్పు, అదే బలం.

ఇక్కడ “పొద్దు–రాత్రి” అనే కాల పరిమాణం, స్త్రీ సహనశక్తికి ప్రతీక.

👉 గృహానికి నియమాలు, పద్ధతులు ఉంచి, బాధ్యతను సమన్వయం చేయగలిగినది సత్పతివ్రత.

ఆమె ధర్మమే బంధాన్ని కాపాడుతుంది.

ఇది గృహం అనే చిన్న విశ్వంలో ధర్మసూత్ర నిర్వహణగా చెప్పవచ్చు.

👉 చివరికి ప్రేమతో, మమకారముతో భర్త, బిడ్డలకు ముద్దు – ముచ్చటలతో ఆప్యాయతను పంచే స్త్రీ

అదే “శ్రీమతీ” — గృహసౌఖ్యమునకు దైవరూపిణి. 🌸

*****

19. చ.వినుమిటమీ మనోగత వివేకము గ్రహింపలేను భూ

మినిగల శోభ కాల దశమింప మనంబది భిన్న భిన్న సా

ధన వికసించుటా ధరణి తత్త్వము తోడుగ నీడ లేశమై

నను మది జింతలేనటుల నామది నందున దోచె శ్రీమతీ

భావం:

 ఓ వినయముగలదానా, నా మాట వినుము. — నీ మనస్సులోని సూక్ష్మమైన జ్ఞానానుభూతి, ఆత్మవివేకం.గ్రహింపలేను 

— భూమిలోని జీవులు దానిని సులభంగా గ్రహింపలేరు. — కాలచక్రం ప్రకారముగా భూలోకం శోభను కోల్పోవు చున్నది.— మనస్సు విభిన్న సాధన పద్ధతుల్లో తలమునకలైపోయిందిలే — భూమి(శ్రీమతి) తత్త్వం (స్థిరత్వం, స్థైర్యం, సహనము) వికసించుటకు ప్రయత్నిస్తోంది. — అది మన కర్మల నీడలతో తోడై ప్రాప్తమవుతోంది. — నేను, నా మనస్సు దీనిని ఆవగాహన చేయలేనట్లుంది.— కాని ఆ “శ్రీమతీ” (దైవశక్తి, లలితామహా దేవి) నా మనస్సునందు దీపమువలె వెలిగించి ఈ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించింది.

[9/10 5:35 PM] . Mallapragada: 

20.మకో. అంతరంగపు హృద్యతాపము ఆత్మ తీరుగ సాగుటే

పంతమేమన లేనిమస్తక పాఠ్యమేయగు యిష్టిగా

ఇంతిగాసుఖ మిచ్చిపొందిక యిచ్ఛబీజము చేరికా

సంతసమ్మున యేకమవ్వుట సఖ్యతాభవ శ్రీమతీ

సరళ భావం — 

అంతరంగపు హృద్యతాపము ఆత్మ తీరుగ సాగుటే, మన మనసులోని బాధ, తాపం – అది ఆత్మజ్ఞాన దిశగా మారితే మన జీవితం శాంతి వైపు సాగుతుంది. పంతమేమన లేనిమస్తక పాఠ్యమేయగు యిష్టిగా,

బయట చూసే విద్యలు, మాటల జ్ఞానమంతా పెద్దగా పనికిరాదు;

మనసు నిజంగా మారితేనే అది అసలు జ్ఞానం.ఇంతిగాసుఖమిచ్చి పొందిక యిచ్ఛబీజము చేరికా,

అలా మనసు శాంతి పొందితే, కోరికల విత్తనాలు క్రమంగా అంతరించి పోతాయి;అదే నిజమైన సుఖం.సంతసమ్మున యేకమవ్వుట సఖ్యతాభవ శ్రీమతీ, చివరికి ఆత్మ ఆనందములో, సంతోషములో లీనమై  శ్రీమతితో సఖ్యముగా, ఏకముగా అవ్వడం —

అదే పరమమైన స్థితి. 

🌼

[9/10 5:53 PM] . Mallapragada: 21.ఉ.ఎందరు పల్కిరో మహిళ ఏకము గూర్చియు నెన్ని గ్రంధముల్ 

 పొందిన పొందుగూర్చిగను పొంతన మాటలు లేలమోహమై

 నెందుకు తిన్నదేతినుట ఎందుకు మాటికి కామ భోగముల్ 

పందెము తీరుయేచదువు పాశము సత్కథ గాను శ్రీమతీ 

భావం

మహిళా ఏకత్వం, స్త్రీ సమానత్వం గురించి ఎంతోమంది మాట్లాడుతున్నారు, ఎన్నో గ్రంథాలు కూడా రాశారు.

 కానీ ఆ మాటలకీ, ఆచరణకీ పొంతన లేదు;

చాలా సార్లు అవి కేవలం మోహపూరిత మాటలుగా మాత్రమే ఉంటాయి. జీవితాన్ని భోగవాదం, రూపం, కామప్రధానం చేసుకోవడమే ఎందుకు?

ఇదే ప్రశ్న – జీవితం అంతకన్నా ఉన్నతమైనది కదా! చదువు, పోటీ, ఆశ, భోగం – ఇవన్నీ పాశాలవలె కట్టిపడేస్తాయి. ఇవన్నీ సత్కథగా, అంటే ఆత్మసాక్షాత్కారంగా మారాలంటే

శ్రీమతీ మార్గమే మార్గం – అంటే ధర్మ, శాంతి, మాతృగుణ దిశ. 🌼

[10/10 6:07 AM] . Mallapragada: 22.శా.సంస్కారం సమ యోచనా మదిగనే సాంగత్య హృద్యమ్ముగన్

అస్కారం ప్రభవించుతీరు ఆనంద మార్గమ్ముగన్

పుష్కారం పురివిప్పుయాడుసుఖమున్ పూజ్యమ్ము తీరేయగున్

దుష్కారం చెడుచూపు బుద్దియనచేదూర్థుల్లు పైశ్రీమతీ

భావo→ మనసులోని యోచన సమత, సత్సంగ స్నేహం కలిగినప్పుడు సంస్కారం సార్థకం అవుతుంది.

→ అసంస్కారమైన ప్రవర్తన (అస్కారం) తప్పు దారులవైపు నడిపి, ఆనందమార్గాన్ని దూరం చేస్తుంది.→ పుష్కరం అంటే విశాలత — మనసు విశాలంగా ఉన్నప్పుడు సుఖం పూజ్యంగా వికసిస్తుంది.→ దుష్కార్యాలు, చెడు దృష్టి, బుద్ధి మలినత కలిగినవారిని దూరం పెట్టమని శ్రీమతీ సూచిస్తుంది.

[10/10 6:07 AM] . Mallapragada: 23.చం.కవులకు మాటిమాటికి శకారుడె దిక్కగుచుండు పూజ్యుడై

భవితకు నోర్పునేర్పగుట భాగ్యము బోధనకావ్య సంపదే

సవివరమే సహాయమగు శాంతికి తృప్తికి మార్గ బాష్యమే

నవవిధభక్తి యుక్తిగను నాణ్యత తెల్పెడిశక్తి శ్రీమతీ

   (శకారుడు=జనులను భయపెట్టే వాడు)

🔹 పాద విశ్లేషణ:

→ కవులకు భయపెట్టే పరిస్థితులు (శకారుడు) కూడా మార్గదర్శకుడిగా (దిక్కుగా) మారతాయి; ఎందుకంటే కవులు ఆ భయాన్ని, బాధను, ఆవేదనను స్ఫూర్తిగా మార్చగలరు.→ భవిష్యత్తు తరాలకు సాహిత్య రూపంలో ధైర్యం, సహనం, నిబద్ధత నేర్పడం కవిత్వపు భాగ్యం.

→ కవిత్వం శాంతి, తృప్తి, వివేకానికి వ్యాఖ్యానమై సహాయకమౌతుంది — ఇదే సారభూత శాస్త్రం.

→ కవిత్వశక్తి భక్తిలోని అన్ని విధాలను (శ్రవణం మొదలైన 9) సజీవంగా ప్రస్ఫుటం చేయగల సామర్థ్యముంది; అది శ్రీమతీ (దైవ శక్తి) యొక్క ప్రతిబింబమే.

24. ఉ. ఏడుపు యెoదుకో సుఖము యీడున నేడగు సర్వ వేళలన్

తోడుగ, తల్లితండ్రులుయె  ధోరణిగామది నేను తోడుగన్

వేడిగ నుండుటేమనసు బిద్దము యైనది ప్రేమ భర్తగన్ 

నాడె నె ధర్మమే తెలుప నానతి  మేలుయె సౌఖ్య శ్రీమతీ

 🙏

భావం

→ మనిషి ఎందుకు ఏడుస్తాడు? — ప్రతి వేళా సుఖాన్ని కోల్పోవడమే కారణం; కానీ అది లోతులోని అనుభూతి స్రవంతి కూడా.→ తల్లిదండ్రులు మనతో ఉండే ధోరణి, వారి ప్రేమానుభూతి — మన జీవన యాత్రకు తోడుగానుంటుంది.→ మనసు వేడిగా ఉండటం, అంటే ఆత్మీయతతో నిండిన ప్రేమ — భర్త, సతీ, కుటుంబ బంధంలో దైవస్వరూపం.→ కాలం, అనుభవం మనకు ఒకే సత్యం చెబుతుంది — ధర్మమే మేలుకి మూలం; అదే నిజమైన సౌఖ్యం.

శ్రీమతి శతకం.... 11 

శ్రశ్రీమతి శతకం... 6

25. మ పద్యం:

తగనారంభిత కార్యమెల్లగడు ను త్సాహంబుతో బూర్తి చే

యగదీక్షా మదితోసుఖమ్మును సయోధ్యమ్ము సామర్థ్యమే

న్నగమూల్యమ్మగు మారుయె త్తులగుటేనమ్మేటి తీరేలె యీ

సుగుణారాధ్యత జీవపోకడగనే సూత్రమ్ము యే శ్రీమతీ

భావ వివరణ:

 – మనకు తగిన, శ్రేయస్కరమైన కార్యం మొదలుపెట్టినపుడు

ఉత్సాహంబుతో బూర్తి చే – దానిని పూర్తి చేయాలనే ఉత్సాహం, నిబద్ధత ఉండాలి.–  దీక్ష మనసులో ఉన్న ఆనందాన్ని పెంచుతుంది; దానిలో సంతోషం స్ఫురిస్తుంది. – యోగ్యత, సామర్థ్యం, మరియు సమత (సయోధ్యము)తో జీవన సమతూల్యత సాధ్యమవుతుంది. –ఇదే మార్గం నిజమైన జీవిత మూల్యముగా నిలుస్తుంది; ఆ మార్పును గ్రహించటం జీవన పూర్ణతకు సంకేతం. –సద్గుణాల ఆరాధనతో నిండిన జీవన విధానం ఇదే నిజమైన శ్రీమతి సూత్రం.

*****

26.శా::బ్రహ్మాగ్రంధివిభేధినీసమయమున్ బ్రహ్మాత్వ భావమ్ముగన్ 

బ్రహ్మాతత్త్వముగానుజీవమగుటన్ ప్రారబ్ద లక్ష్యమ్ముగన్ 

బ్రహ్మావిష్ణుమహేశ్వరాకలయకే రాజ్యమ్ము పూజ్యమ్ముగన్ 

బ్రహ్మావేదముయాదిశక్తిగనునే స్తోత్రమ్ముయే శ్రీమతీ

➡ బ్రహ్మాగ్రంథి (హృదయంలో ఉండే అహంకార మూలమైన ఆధ్యాత్మిక బంధం) భేదించబడిన సమయములో,

జీవుడు బ్రహ్మాత్వ భావం — “నేనే పరబ్రహ్మ” అనే తత్త్వజ్ఞాన భావాన్ని పొందుతాడు.➡ ఆ జీవుని బ్రహ్మాతత్త్వరూపునిగా పరిణమించుటే,

అతని ప్రారబ్ధ కర్మల పరిపూర్ణ లక్ష్యం అవుతుంది.➡ సృష్టి, స్థితి, లయం — ఈ బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వర త్రిమూర్తుల ఏకత్వ రాజ్యం పూజ్యమైన పరమతత్త్వముగా భావింపబడుతుంది.➡ ఆ తత్త్వమే బ్రహ్మవేదము,దానిని ప్రేరేపించు ఆది శక్తి (లలితా పరమేశ్వరి) స్వరూపమేఈ స్తోత్రరూపముగా ప్రస్ఫుటమౌతుంది.

****

27. ఉ.ప్రేరణ మొహాతాపము శు ప్రీతిగనేవిధి వైపరీత్య సా

కారము లేనిచో కలుగు కార్యము లన్నియు నెల్లవేలలన్ 

భారము హృద్య భావములు బంధము నేభయ తత్వకాలమున్

సారము యేది ధైర్యముయె సాక్షిగ నిత్యము తోడు శ్రీమతీ

➡ మనసులోని ప్రేరణ (ఆత్మశక్తి) నైతికమైనదిగా కాక,

మోహం, తాపం వంటి కలుషాలతో కలిసిపోతే —

అది శుభ ప్రీతిగా (శాంతి, ప్రేమగా) మారక,

విధి వైపరీత్యం — అంటే ప్రతికూల ఫలితాల రూపంలో వ్యక్తమవుతుంది.

➡ ఆత్మప్రేరణ అనే కారణం లేకుండా (అంతర్గత దిశా నిర్దేశం లేకుంటే),

జీవితంలోని కార్యాలన్నీ అస్థిరంగా, విఫలముగా మారిపోతాయి.

➡ హృదయ భావాలు — అవి మానవుణ్ణి సంతోషానికి కాక భారముగా మారతాయి,

అవి బంధనములుగా మారి,

భయ తత్వ కాలమున — అంటే మానసిక భయాల కాలంలో

జీవిని అశాంతి వైపు నెడతాయి.

➡ కానీ ఈ సమస్తంలో నిలిచేది ఒక్కటే —ధైర్యమే సారము, అది సాక్షిగా నిత్యము తోడుంటుంది.

ఆ ధైర్యానికి మూలమైనదే శ్రీమతి — ఆది శక్తి, ఆత్మసాక్షి స్వరూపిణి.

***

శ్రీమతి శతకం.. 7

*****

29.ఉ::రాసియు దాచుకోక గుణదాగని సత్యరతీమతీస్థితీ

చూసిన హృద్యవేదనలు పూజ్యసుపూజ్యముచెప్పలేకయే

మోసిననొప్పుతప్పులు సమోక్షముసంతతి భూమితృప్తిగన్

కాసిన పువ్వుకాయలగ కాలము నందున కామ్య శ్రీమతీ

భావ వివరణం:

👉 సత్యనిష్ఠతో, ధర్మానురాగంతో జీవించే సతీశీల స్త్రీ తన మనసులోని సత్యాన్ని దాచదు.

ఆమె గుణం, ప్రవర్తన — అంతా స్పష్టతతో, పావిత్ర్యంతో నిండి ఉంటుంది.

👉 జీవితంలో ఎదురైన ఆనంద, బాధల కలయికను ఆమె నిశ్శబ్దంగా అనుభవిస్తుంది.

పూజ్యమా అపూజ్యమా అనే విభజన లేకుండా — సమతా భావంతో జీవిస్తుంది.

👉 తనపై జరిగిన అన్యాయాలు, బాధలు, అపార్థాలు – ఇవన్నీ భూమి సహనంలా భరించి,

సమక్షంగా కూడా తిట్టని, వాదించని సౌమ్యతతో భూమిలా తృప్తిగ ఉంటుంది.

👉 కాలప్రవాహంలో, తన త్యాగం, శాంతి, సౌందర్యం – అన్నీ కలసి ఫలిస్తాయి.

పువ్వుకాయలవలె ఆమె జీవితం పండిన అనుభవ సుగంధమై మారుతుంది.

ఈ సౌమ్యతే ఆమె “కామ్య శ్రీమతీ” — అంటే అనుకరణీయమైన, ఆశించదగిన స్త్రీరూపం.

*****

30.శా:+అమ్మాయన్నది నేర్పు కాదు కళ దీపమ్మౌను లోకమ్ముణన్

మమ్మాధారము పద్యసాహితికధల్ మంత్రమ్ము జ్ఞానమ్ముగన్

సమ్మోదమ్ముసహాయగాసహన వాక్కేపద్య సాహిత్యమున్

మమ్మేకమ్ముగనేవిధీకలయికేమార్గమ్ముగా శ్రీమతీ

భావ వివరణ:

"అమ్మ" అనే పదం కేవలం బోధ కాదు; అది ప్రపంచంలో వెలుగునిచ్చే కళా దీపము, జీవజ్యోతి. నేర్పు ఆవల ఉన్న స్ఫూర్తి తల్లి 

మనలోని సాహిత్యశక్తికి, వాక్సంపదకు, మంత్రతత్త్వానికీ, జ్ఞానప్రవాహానికీ మూలాధారమైనదీ అదే తల్లితత్వం. ప్రతి పద్యం వెనుక ఆమె ఆవిర్భావం ఉంది.

పద్య సాహిత్యం అనేది సహనం, సమ్మోదం (ఆనందం), సహాయ భావం, మృదువైన వాక్కు అనే నాలుగు మూల సూత్రాలతో వెలసినదని ఈ వాక్యం తెలియజేస్తుంది.

"శ్రీమతీ"(ఒక తల్లిగా) అనే తాత్విక రూపం మనలోని ఈ సమన్వయ తత్వాలనే మార్గంగా నిలబెడుతుంది. సాహిత్యం, సహనం, జ్ఞానం, కళ — ఇవన్నీ దైవమాత స్వరూపాలు.

🌺

31. శా::శూన్యంబున్ స్థితిపక్వసరసం సూక్ష్మమ్ము  నెవ్వారుగన్

శూన్యంబున్ నిశి తత్త్వమే గుణమయం సూత్రమ్ము కామ్యమ్ముగన్

శూన్యంబున్  కనకాబ్జమేమదియగున్ పూజ్యమ్ము మూలమ్ముగన్

శూన్యంబున్ కళ జూతురొక్కవిధిగా శ్రావ్యమ్ముగా శ్రీమతీ

భావ వివరణ: శూన్య స్థితి అంటే శూన్యత కాదు; అది పక్వమైన స్థిరత్వం. ఆ శూన్యంలోనే సూక్ష్మమైన చైతన్యం, నిశ్చలతలోని పరిపక్వత దాగి ఉంది. శూన్యమనే అగాధం అనేది శక్తి గర్భం. రాత్రి నిశ్శబ్దంలా కనిపించే ఆ శూన్యము, నిజానికి తత్త్వజ్ఞానం. అది గుణమయమైన సూత్రము — సృష్టి, స్థితి, లయ అనే మూడు దారాల సమన్వయ బంధం. శూన్యములోనే సర్వగుణ పరిపూర్ణత దాగి ఉంది. ఆ శూన్యంలో కనక కమలంలా ప్రజ్ఞాన బీజం వికసిస్తుంది. శూన్యమే పూజ్యము, శూన్యమే మూలం. సర్వసృష్టికి ఆత్మతత్త్వం శూన్యమే. శూన్యమే ఒక కళ — దానిని చూసే వారికి దానిలోనుంచి శ్రావ్యత, సౌందర్యం, సంతులనం వ్యక్తమవుతుంది. ఆ శూన్యతలోనే శ్రీమతీ స్వరూపం ప్రతిధ్వనిస్తుంది.

🌸

32.ఉ.అక్షర సత్య వాక్కులవి అక్కర కొచ్చెడి శాంతి ధామమున్

కక్షలు లేని కమ్మతన కాలము చూపెడి వర్ణ నేయగున్

కుక్షిగ యున్న పాడగల కూనల పధ్యము గద్యమేయగున్

తక్షణ కర్త భావమును తన్మయ బోధగ నిత్య శ్రీమతీ

→ అక్షరాలు స్వరూపసత్యములు.

వాటిని వాక్కులో పలికినప్పుడు సత్యమయమైన ధ్వని రూపమై మనసును “శాంతి ధామమునకు” తీసుకెళ్తాయి.సత్యవాక్కే శాంతికి మార్గం.

→ ద్వేషరహితమైన మనస్సు కాలాన్ని సౌందర్యమయంగా అల్లుతుంది.

ద్వేషం లేని క్షణమే జీవన వర్ణపటములో కొత్త రంగు నేస్తుంది.

వర్ణములు కలవగా, జీవితం కవిత్వమౌతుంది.

→ గర్భంలో నిశ్శబ్దంగా పాడే కూనల వలె, సృష్టి అంతరంగంలో పద్యమూ గద్యమూ కలసి నర్తిస్తాయి.

మన జీవన ప్రస్థానం కవిత్వస్పూర్తి (పద్యము)తో మొదలై, అనుభవ గద్యముగా రూపాంతరం చెందుతుంది.

→ ప్రతి క్షణాన సృష్టి కర్తగా, తన్మయ బోధతో జీవించ గలుగు నిత్య శ్రీమతీ —

అనగా చైతన్య స్వరూపమైన పరమసౌందర్యమూర్తి.

******

32.ఉ.అక్షర సత్య వాక్కులవి అక్కర కొచ్చెడి శాంతి ధామమున్

కక్షలు లేని కమ్మతన కాలము చూపెడి వర్ణ నేయగున్

కుక్షిగ యున్న పాడగల కూనల పధ్యము గద్యమేయగున్

తక్షణ కర్త భావమును తన్మయ బోధగ నిత్య శ్రీమతీ

→ అక్షరాలు స్వరూపసత్యములు.

వాటిని వాక్కులో పలికినప్పుడు సత్యమయమైన ధ్వని రూపమై మనసును “శాంతి ధామమునకు” తీసుకెళ్తాయి.సత్యవాక్కే శాంతికి మార్గం.

→ ద్వేషరహితమైన మనస్సు కాలాన్ని సౌందర్యమయంగా అల్లుతుంది.

ద్వేషం లేని క్షణమే జీవన వర్ణపటములో కొత్త రంగు నేస్తుంది.

వర్ణములు కలవగా, జీవితం కవిత్వమౌతుంది.

→ గర్భంలో నిశ్శబ్దంగా పాడే కూనల వలె, సృష్టి అంతరంగంలో పద్యమూ గద్యమూ కలసి నర్తిస్తాయి.

మన జీవన ప్రస్థానం కవిత్వస్పూర్తి (పద్యము)తో మొదలై, అనుభవ గద్యముగా రూపాంతరం చెందుతుంది.

→ ప్రతి క్షణాన సృష్టి కర్తగా, తన్మయ బోధతో జీవించ గలుగు నిత్య శ్రీమతీ —

అనగా చైతన్య స్వరూపమైన పరమసౌందర్యమూర్తి.

*****

33.ఉ.శ్రీశుభ నామమే యనుచు శ్రేయము ప్రేమను పంచగల్గగన్

శాసన తృప్తిగా తగిన సత్వము సర్వము శాంతి ధామమున్

మాశల లీలగాంచగల మానస మీరగ బంధమేయగున్

బాసల చేయగల్గగల భారము కష్టము మాపు శ్రీమతీ

భావ వివరణ

→ “శ్రీశుభ నామము” అనగా దైవనామం.దానిని జపించుచు, దాని స్మరణతో ప్రేమను పంచగల జీవి శ్రేయోమార్గిని అవుతాడు.

దైవనామం వాక్కులోనికి వస్తే, ప్రేమ వాక్కునుండి బయలుదేరుతుంది.

అది శ్రీమతీ స్ఫూర్తి.→ ధర్మశాసనాన్ని ఆచరించి పొందే తృప్తి — అదే సాత్వికత.

ఆ సాత్వికత మనసుని శాంతిధామముగా మారుస్తుంది.

శాసనము ఇక్కడ బాహ్య నియమం కాదు — అంతర నియమం, స్వీయ శీలమనే శాంతి స్థంభం.→ మాయల లీలలు సృష్టించే బంధాలు మనసును ముడిపెడతాయి.

కానీ వాటిని గాంచగల – అవగాహన చేసుకునే – మానసమే నిజమైన జ్ఞానచేతన.అర్థం తెలుసుకున్న మాయా బంధం ఇక కట్టుకాదు, అది తీరుకి మార్గం అవుతుంది.→ సహనమనే బలం (బాసల చేయగలగడం) కలిగిన వాడి కష్టభారము తీరిపోతుంది.

దయతో, ప్రేమతో భారం మోసిన హృదయం స్వయంగా శాంతి పొందుతుంది.అది కష్టాన్ని మాపే “శ్రీమతీ” — దయాశాంతి స్వరూపిణి.

*****

34. శా ::సానిన్ గొల్చిన కల్గుతృప్తియనగన్  స్వర్గమ్ము సౌఖ్యoబుగన్

వానిన్ తల్చగ కోపమేయగుట  వాక్కుల్లె పోరే యగున్

జ్ఞానిన్ బుద్ధిగ మార్పుకైవిజయ నారీయె మూలమ్ముగన్

ప్రాణిన్ ప్రేమను పంచగల్గగతి గా మోక్షమే శ్రీమతీ

భావ వివరణ

→ సానితనం అంటే స్నేహమూ, సౌమ్యతా స్వభావమూ.

అది జీవన తృప్తికి మూలము.

సానుభూతి కలిగిన హృదయమే నిజమైన స్వర్గసుఖమును అనుభవిస్తుంది.

సానితనం లేకుంటే స్వర్గమూ శూన్యమే.

→ సానితనాన్ని విస్మరించినప్పుడు కోపం పుడుతుంది.

ఆ కోపం వాక్కులో పోరాటమై బయటపడుతుంది.

అందుకే వాక్కు శాంతియుతముగా ఉండే స్తితి — సానితనమే.

వాక్కు యుద్ధమై మారితే, మనసు వేరవుతుంది.

→ జ్ఞానం బుద్ధిని మారుస్తుంది;

మారిన బుద్ధి జీవన విజయానికి మూలం.

ఈ జ్ఞానవిజయం సౌమ్య స్వరూపిణి — “నారీ తత్త్వం” — యొక్క ప్రేరణ.

ఇది మాతృశక్తి రూపముగా, మార్పు మూలముగా వ్యక్తమవుతుంది.

→ చివరికి, ప్రతి ప్రాణి ప్రేమను పంచగలగడం నేర్చినప్పుడు —

అదే నిజమైన మోక్షమార్గం.

ప్రేమ పంచుటే ముక్తి; దయాచేతనమే శ్రీమతీ.

*****

35. మకో.కారు కాలము తీరునేస్తము కర్త కర్మలు తప్పవే 

వారు వీరన లేనితత్త్వము వాక్కులే యగు నిత్యమే 

వేరు యాదర వృక్షమేయగు విద్య తీరున సత్యమే 

పారు నీరుగ సౌఖ్యదుఃఖము పాఠ్యమేనన శ్రీమతీ

భావ వివరణ

→ కఠినమైన కాల పరిస్థితులు వచ్చినా, నిజమైన స్నేహితుడు (నేస్తము) తన కర్తవ్యాన్ని వదలడు.

కర్త తన కర్మలనుండి తప్పిపోకూడదు — ఇదే ధర్మబోధ.

కాలప్రభావం ఎంతటి దయనీయమైనదైనా, నిష్ఠ కలిగిన కర్త తన పథమునే అనుసరిస్తాడు.

→ “వారు” అంటే అచంచల ధర్మవంతులు, వీరులు.

వారికి నిత్య తత్త్వం వాక్కులలోనే ప్రతిబింబిస్తుంది.

వారి మాటలే ధర్మశబ్దాలు — సత్యవాక్కు రూపముగా నిలుస్తాయి.

వాక్కు ద్వారా తత్త్వం నిత్యమవుతుంది.

→ విద్య అనేది వృక్షమువంటి సత్యము.

దాని వేరు యాదరమే — గౌరవం, వినయం.

విద్యావృక్షం గౌరవమనే వేరును కలిగి ఉన్నప్పుడు మాత్రమే సత్యఫలం ఇస్తుంది.

వినయమే విద్యకు జీవరసం.

→ భూమి, నీరు, సుఖం, దుఃఖం — ఇవన్నీ జీవన పాఠ్యాలు.

ప్రతి అనుభవమూ ఒక పాఠమే;

సౌఖ్యమూ, దుఃఖమూ సమానగానే బోధిస్తాయి.

అవన్నీ అంగీకరించిన మనస్సే శ్రీమతీ — జ్ఞానస్వరూపిణి.

*****

36.మ::మనసానమ్మితి మాధవామనసుగా మాయళ్ళు  మార్చుమ్ము నా

వినతీమీరకు మీరునాహృదయమే విద్యల్లె నుండే చ రి

త్రన నాతత్వము యార్ధమే భవముగన్ తన్మాయ దైవమ్ముగన్

రుణమే జీవసుమాంజలీ వినయమున్ రూపమ్ము గా శ్రీమతీ

భావ వివరణ: —

“మాధవా! నా మనసును నీ మనసుగా మార్చు. నాలోని మాయా భ్రమలను తొలగించి, నా చిత్తాన్ని నీ చిత్తంలో లీనమయ్యేలా చేయు.”

ఇది భక్తుని ఆత్మ సమర్పణ వాక్యం. ఇక్కడ భక్తుడు తన స్వాతంత్ర్యాన్ని వదలి, దైవ చిత్తమే తన చిత్తమవ్వాలని కోరుకుంటున్నాడు.

 —

“వినతియైన నేను (వినయంతో నమ్రతతో కూడిన నేను), మీరులాంటి (మాధవ స్వరూపులైన) దివ్య సత్త్వం నా హృదయంలో శాశ్వత విద్యాస్వరూపంగా నిలిచి ఉండాలని కోరుతున్నాను.”

అంటే భగవంతుడు జ్ఞానరూపుడై తన హృదయంలో నిత్య దీపమై వెలిగాలని ప్రార్థన.

 —

“నాలోని తత్త్వం నీ తత్త్వంలో ఏకమై, భవబంధనము తీరగా, మాయాతీత దైవముగా నీవే ప్రత్యక్షమవ్వాలి.”

ఇది “అహం బ్రహ్మాస్మి” భావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది — భక్తుడు తానే దైవంలో లీనమవ్వాలనే కోరికతో ఉన్నాడు.

 —

“జీవుడు దైవానికున్న కృతజ్ఞత రుణమే అతని అర్పణ — అదే జీవసుమాంజలి (ప్రాణపూజ). అది వినయరూపంగా ప్రాప్తమవుతుంది.”

ఇక్కడ శ్రీమతీ అనే పదం మాతృదైవ స్వరూపాన్ని సూచిస్తూ, ఈ వినయమును దైవసాక్షిగా చూపుతుంది.

*****

శ్రీమతి శతకం.. 9

37.చెం::నిరతముభక్తి తత్త్వమగు నీలసముద్ర ప్రభాత శంకరా

చరణముపట్ట సేవలగు భావ భవమ్ము పరాత్ప రాశివా

పరమపరాత్పరా శరణు పార్వతి నాధ గ పురుష గాశివా

కరుణ కృపాకటాక్షమగు కాలమయమ్మగు కంఠ శ్రీమతీ

సరళ అర్థం:

ఓ నీలసముద్ర వర్ణుడా, ప్రభాత కాంతి వంటి శంకరా!

భక్తి తత్త్వమును నిత్యంగా ఆచరించువాడవు.

నీ చరణములను పట్టి సేవించే భక్తులకు,

భవబంధనము నశించి, పరాత్పర జ్యోతి స్వరూపము ప్రసరిస్తుంది.

ఓ పార్వతీనాథా! పరమపరాత్పరుడా!

నీవే నిజమైన పురుషోత్తముడు, జగత్కారక శివుడవు.

నీ కరుణామయ కటాక్షమే కాలమును అధిగమించగల శక్తి.

ఆ కటాక్షమే శ్రీమతీ స్వరూపముగా ప్రకాశిస్తుంది.

****

38.ఉ::రాగము సొంపుగా ప్రియతమా మనసివ్వు తోడుగా 

భోగము నాకునీకగుట పూజ్యముగావిధి శాంతినీడగా 

యోగము జీవితాంబరసమోన్నత భావము ప్రేమ తీరునా 

రోగము లెన్నియున్నను మనోమయ మేనును పంచు శ్రీమతీ 

సరళ భావం:

ప్రియమైనా, నీ మనసుతో రాగమును సొంపుగా చేసుకో.

భోగమును పూజ్యమైన విధిగా, శాంతినీడగా భావించు.

యోగమనే ఉన్నతమైన ప్రేమభావముతో జీవితం సాఫల్యం పొందుతుంది.

దేహానికి రోగములు వచ్చినా, మనసు సంతోషంగా, ప్రేమతో నిండినదిగా ఉంచు –

అదే నిజమైన శ్రీమతీ అనుగ్రహం.

*****

39.ఉ::ప్రేమ సరస్సులోకలయికై వికసించిన కాల రమ్యతా

కోమల సంధ్యలో హృదయమేకు సుమాలయ తీరు హృద్యమై 

శ్వామల రాత్రిలో కలువ సన్నిధి పెన్నిధి గాను సఖ్యతై

ప్రేమము పొంగిపొర్లుచును వేగము తృప్తికి తోడు శ్రీమతీ

సరళ భావం:

ప్రేమ సరస్సులో కలయికయై వికసించిన కాలమంతా రమ్యంగా, 

కోమలమైన సంధ్యలో హృదయం సుమాలయమై మృదువుగా, 

నిశీథరాత్రిలో కలువవంటి సన్నిధి స్నేహసౌందర్యంగా, విరాజిల్లుతూ

అలా ప్రేమ ఉప్పొంగి తృప్తిని ప్రసాదిస్తూ జీవితం సుఖమయ మవుతుంది —అది శ్రీమతీ అనుగ్రహమే.

*****

40.ఉ.నాపని నీపనే యనగ నాదియు నీదియు ప్రశ్న యేయగున్ 

పాపము పుణ్యమేయనగ పాఠము పాశము ప్రశ్న యేయగున్ 

నీపని దాపనే పనిగ నీజయ మాపద ప్రశ్న యేయగున్ 

దీపము చీకటీ తరమ తేటగ మాటలు తీరు శ్రీమతీ 

సరళ భావం:

నాది — నీది, పాపం — పుణ్యం, జయం — అపజయం అనే తేడాలు ఎందుకు చేయాలి?

ఇవి అన్ని మాయలే, భ్రాంతులే.

నిజానికి ఈ జగత్తులో జరిగేది అంతా “నీ పని” — దైవచేతనే జరుగుతుంది.అందుకే ఈ భేదాలు, ప్రశ్నలు అన్నీ వ్యర్థం.దీపం వెలుగు, చీకటి — రెండూ పరస్పరం ఆధారంగా ఉన్నట్టే,

జీవితంలోని సుఖదుఃఖాలు కూడా ఒకే సత్యానికి రెండు రూపాలు. అందుకే — “తేటగా మాట్లాడడం కన్నా, తాత్పర్యాన్ని గ్రహించడం” — అదే నిజమైన జ్ఞానం, అదే శ్రీమతీ భావం.

*****

41.ఉ::రాజుని జూడకళ్ళకు సరాగము మైకము కమ్మి సంతసం 

గాజులు చెప్పుడే మనసు గాలము భామిని తీరు తొందరే 

మోజుగ స్నానమాడ కళలే కలశంజర జార టంట టం

 భోజని కాల తీరగుట బొమ్మయు కావ్యము తెల్ప శ్రీమతీ 

భావ వివరణ:

రాజును దర్శించిన క్షణంలోనే కన్నులకు సరాగమైన మైకం, ఆనందం పుట్టింది. ఆ రాజదృష్టి మనసును అలరిస్తూ గాజుల మోగింపులా గుండెను మత్తెక్కించింది. ఆ మనసు వేగంగా ప్రియసందర్శనానికి ఉత్సాహపడింది.

అందచందాల స్నానముగా కళల సౌందర్యం కలశమై జారిపడిన టంట టం అనే శబ్దం విన్నట్టు అనిపించింది — అది స్త్రీసౌందర్యానికీ, సమయానికీ చిహ్నం.

చివరగా భోజనమంతటినీ కాలసంధ్య సమాప్తిలా అనుభూతి చెంది, ఆ క్షణమే బొమ్మవలె కావ్యరూపం దాల్చిందని “శ్రీమతీ”గా వర్ణణే

*****

శ్రీమతి శతకం.. 10

42. మ :: పద్యము

అరయున్ నీవిట సేవధర్మమగు దీర్ఘాలోచనాహీనతా

స్పురనన్ దేనికి నీదు కార్యములు శాస్త్రోల్లంఘనా కాదుగా

నిరతన్ వెల్గును పొందిపంచగల జ్ఞానీ యేమి నీరీతిగా

సిరి శ్రీదేవియు పల్కగా స్థిరముగా శ్రీ విష్ణుతో శ్రీమతీ

భావ వివరణ :

” —

సేవా మార్గంలో ఉన్నప్పుడు చాలా సార్లు మనుషులు దీర్ఘచింతన లేకుండా

తక్షణ స్పురణతో కార్యం చేస్తారు.

అది తప్పు కాదు — భావపూర్వకతే ప్రధానము, కాదు ఆలోచనామాత్రం.

“” —

స్వయంప్రేరితమైన సత్కార్యాలు శాస్త్ర విరోధం కావు.

ధర్మసూత్రాలు మనసు లోని దివ్యస్పురణకు సహాయముగా ఉండాలి,

అడ్డంకిగా కాదు.” —

నిత్యజ్ఞానంలో నిలిచి, వెలుగును పంచగలవాడు యోగీ.

నీవు సేవలో ఉన్నా, ఆ జ్ఞానమార్గాన్నే అనుసరిస్తున్నావు.

అది శ్రేయోమార్గం, నిష్కామసేవ పథం.

” —

ఈ సేవతత్త్వాన్ని లక్ష్మీదేవి స్వయంగా ధృవీకరిస్తుంది.

శ్రీమతీ యొక్క ధర్మనిష్ఠ, నిష్కామసేవా భక్తి —

విష్ణు సాన్నిధ్యముతో స్థిరమైందని సూచన

*****

తాత్పర్యాత్మక వివరణ :

ఈ పద్యంలో "శ్రీమతీ" మానవ సేవలోని ఆత్మస్పురణకు ప్రాధాన్యతను బోధిస్తుంది.

ఎప్పుడూ మనం “దీర్ఘాలోచన” చేయకపోయినా,

భక్తి, సత్సంకల్పం, శ్రద్ధ ఉంటే —

అదే సేవధర్మం సార్థకమవుతుంది.

శాస్త్రం మనసు శుద్ధి కోసం,

కాని మనసు శాస్త్రబంధనంలో చిక్కిపోకూడదు.

నిష్కామసేవలో ఉండే జ్ఞానజ్వాలే శ్రీమతీకి లక్ష్మీ స్ఫూర్తిగా నిలుస్తుంది.

ఇక్కడ శ్రీమతీ రూపంలో మనం చూస్తున్నది —

ధర్మానికి మించి ఉన్న దయా జ్ఞాన సమన్వయం.

ఆమె సేవలోని స్పురణే లక్ష్మీ స్వరూపం,

ఆమె స్థిరత్వమే విష్ణు సన్నిధానం.

[12/10 6:03 AM] Mallapragada Sridevi: 43.మ ::అరయున్ మానవ దేహ యష్టికి విద్యాభ్యాసమే భూషణం

బరయున్ ధైర్యము సర్వవేళలు మహోయావి క్రమస్ఫూర్తికిన్

నరయన్ శాంతికి వాక్కు తీరగుట కాహా కార్య సంసిద్ధిగా

మెరయున్ జీవిత సత్య సంభవముగా మోక్షమ్ముగా శ్రీమతీ

భావ వివరణ :

” —మన దేహానికి ఆభరణం బంగారం కాదు, విద్యే ఆభరణం.

జ్ఞానం దేహాన్ని పావనంగా చేస్తుంది, మనసును ప్రకాశవంతం చేస్తుంది.

” —జీవితం అనే సమరంలో ధైర్యం సదా కవచం.ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో నిలబడే స్పూర్తే నిజమైన విక్రమం.

” —నరాయణుడి శాంతిని పొందడానికి వాక్కు తీరుపు,

మాటల నియమం, మానసిక సమతా — ఇవే మార్గాలు.

” —విద్య, ధైర్యం, శాంతి — ఈ మూడు విలువలు కలిసినపుడు

జీవితం ప్రకాశిస్తుంది; అదే మోక్షసిద్ధి.అది “శ్రీమతీ” జీవన సిద్ధాంతం.

******

[12/10 6:24 AM] Mallapragada Sridevi: 44.ఉ ::రాజసమేమదీసమయలాలన పాలన తీరుయోగమున్

తేజము నీదు బొట్టుయగు దీప్తిగ దీక్షగ దీటు భాగ్యతన్

మోజిత దేహతృప్తికి మోక్షము చూపుచు సర్వ వేళగన్

సాజము నీదుభక్తిగను సాహసమేస్థితి గాను శ్రీమతీ

భావ వివరణ :

” —జీవితం రాజధర్మంలా నడిపే శక్తి యోగములోనిది.మనసు, కాలం, వృత్తులు అన్నీ రాజసమై సమతా పాలనలో ఉంటే —

అది జీవన యోగతత్త్వం.

” —భక్తి తేజమే ఆమె ఆభరణం;

ఆ దీక్షలోని దీప్తి, క్రమశిక్షణ, స్థైర్యం —అవే శ్రీమతీ యొక్క మహాభాగ్య లక్షణాలు.

” —భోగం లోనూ తృప్తిని అధిగమించి,దేహాసక్తి నుండి విముక్తి చూపే మార్గమే నిజమైన మోక్షం.అది భక్తి ద్వారా లభిస్తుంది.

“సాజము నీదు భక్తిగను సాద్యం ” —ఆ భక్తి నిరంతర సాధన;

సాహసముగా నిలిచి, స్థిరంగా, సమతాస్థితిగా జీవించే ఆత్మనే శ్రీమతీ అంటుంది.

*****

[12/10 7:19 AM] . Mallapragada: 45.ఉ. శ్రీభవ తీరుగా సమయశ్రేయసు జూపుచు శాంతి దామమున్‌

తాభవ నిర్మలత్వము ధన్యతను నొందగ ధర్మమార్గమున్‌

వైభవఫలం లభింప గలుయై లక్ష్యసాధన తీర్పుయేయగున్‌

ప్రాభవ సత్యవాక్కుల ప్రాణముగా పంచుచు నిలిచిన శ్రీమతీ॥

→ శ్రీభవునికి సమయానికి తగిన శ్రేయస్సును, శాంతిని ప్రసాదిస్తూ,→ ఆయన రూపం పుణ్యనందన, ధన్యత్వం కలిగించే ధర్మమార్గంగా నడిపిస్తతూ,→ వైభవ ఫలాన్ని, లక్ష్య సాధనలో సఫలతను చేకూరుస్తూ,→ ఆయన సత్యవాక్యాలే ప్రాణం, అవి పంచభూతాల వలె ప్రకాశిస్తూ ఆనందాన్ని నింపగలిగేది శ్రీమతీ

[12/10 5:38 PM] . Mallapragada: 46.ఉ.ఏదని చెప్పనౌను మది యెప్పుడు నీవుగ యేలుచుండగా 

నాదని విద్యలన్నియన నమ్మకమేయగు నీదు తోడుగా 

పేదను చెప్పలేకమది వేగము గానడయాడు చుండగా 

వేదను వద్దునేనిచట విల్వ శుభమ్మగు తోడు శ్రీమతీ 

సరళ భావం:

నేను ఏదని చెప్పలేను, ఎందుకంటే నా మనసు నిత్యం నీ (దైవం) ఆధీనమై ఉన్నది.

నా విద్యలు, జ్ఞానం, ప్రతిభ — అన్నీ నీతోనే ఉన్నప్పుడు,

నిన్ను నమ్మకముగా తోడుగా పొందినపుడు, నేను “నాదం” అనే స్వరమే. పేదరికం చెప్పలేక, వేగంగా నడిచిన జీవనములో,ఆపదలోనూ సంతోషంలోనూ నీవే తోడు అయ్యావు. ఇప్పుడీ స్థితిలో, వేదమునకు నేనుసమర్పణగా,

విల్వ పత్రంలా నీ పాదాలకు శుభార్పణముగా“ నా విద్య, జీవితం, సాఫల్యం అన్నీ నీ ఆధీనమే. నా కర్మల సారమంతా నీకు సమర్పణ.”, శ్రీమతీ. 🌺

[12/10 5:52 PM] . Mallapragada: 47.ఉ.మాటలు రానిమూగ కళ మానుగ నిత్యము నీకు యుక్తమౌ 

కోటలు కట్టలేని సహతోడుగనే బధి రుoడు గానులే 

వాటము తీరు సత్య హిత వాక్కులు చెప్ప నశక్తిడైతి లే 

నేటికి నమ్మి నీదయ నేనుగ దెల్ప మనస్సు శ్రీమతీ

సరళ భావం:

మాటలు రాని మూగ కళగా ఉన్న నన్ను నీవే అంగీకరించావు.

కోటలు కట్టలేని దరిద్రునిగా ఉన్న నాకూ, నీతోడే భరోసా.

సత్యం, హితం చెప్పే వాక్కులు పలకలేని నన్ను నీవే ప్రేరేపించావు.

ఇప్పుడు నాకు ఒకే నమ్మకం — నీ దయపై ఆధారపడి జీవించటమే, శ్రీమతీ. 🌺

****

[12/10 6:09 PM] . Mallapragada: 48.ఉ.గారెలు రవ్వలడ్లు భలెగా రుచిగా మనసవ్వ తీరుగా 

బూరెలు యప్పడాల కళ భుక్తికి తృప్తియు గల్గజేయటన్ 

ఓరగ చూచినాసుఖము నోరు యరేశలు చుట్టు తీర్గుటే 

పేరుకు పెద్దవంటకము పిల్పుల భోజన తీర్పు శ్రీమతీ 

 🍃

సరళ భావం:

గారెలు, రవ్వలడ్లు వంటి వంటకాలు రుచిగా తయారవుతాయి — మనసు ఆనందిస్తుంది.

బూరెలు, అప్పడాలు వంటి పదార్థాలు భోజనానికి తృప్తిని ఇస్తాయి.

ఓరగా (అంటే పక్కనుంచి) చూసినప్పుడు కూడా నోరూరుతుంది,

ఆ వంటల చుట్టూ భోజన వాసన, సన్నాహాలు ఉత్సాహాన్ని కలిగిస్తాయి.

కానీ ఈ అంతా — పేరుకే “పెద్ద వంటకం”!నిజమైన తీర్పు, నిజమైన భోజన సారం తృప్తిలోనే ఉంది, అని చెబుతుంది శ్రీమతీ. 🌺

[12/10 6:26 PM] . Mallapragada: 49.చం:: కురిసిన మంచు చేనచట పువ్వులు తెల్లని వయ్యె మెల్లగా 

మెరిసిన మెర్పువర్షముతొ మేలుగ చల్లగ జారునీరుగా 

బరయగు కామినీ జఘన మండల మున్విడి జారు చున్న సుం 

దరవసనమ్ములో యనగ దాల్చెను నూతన శోభ శ్రీమతీ 

సరళ భావం:

చలికాలపు ఉదయములో మంచు చినుకులు పొలాల మీద కురుస్తున్నాయి;

ఆ తెల్లని పువ్వులు మెల్లగా మంచుతో కప్పబడి మెరుస్తున్నాయి.

అది ఒక చల్లని వర్ష కాంతి, మృదువుగా నేలమీద జారుతున్న జలరేఖల వలె ఉంది.

ఆ సమయంలో ఒక సుందరి నడుస్తూ,తన వస్త్రము గాలిలో కొద్దిగా జారుతూ మంచు–వెలుగుల మధ్య ఆ సౌందర్యం నూతన శోభను ప్రసరింపజేస్తోంది, శ్రీమతీ. 🌺

****

[12/10 6:49 PM] . Mallapragada: 50.చం.చిరుదరహాసమొప్ప వికసించుముఖంబుయు పద్మరాశిగన్ 

కరుణదయామయాసమయ కానుకగాసుఖమివ్వ శోభగన్ 

కురులనునెల్లశోభగను గుండలయుక్తములైన కర్ణముల్ 

మెరయగ యింటి నందునను మేనుల యoదము జూపె శ్రీమతీ 

సరళ భావం:

చిరునవ్వుతో వికసించిన ముఖం —పద్మరాశిలా (తామరల వనంలా) కాంతివంతంగా ఉంది.

కరుణ, దయ, సౌమ్యత — ఇవన్నీ కలసి ఆ ముఖాన్ని శాంతి కానుకగా, సుఖదాయక శోభగా తీర్చాయి.

ఆమె కురులు (జుట్టు) చల్లని కాంతిని వెదజల్లుతూ,

కర్ణభూషణాలు మెరిసి ముత్యాలవలె ఆకర్షిస్తున్నాయి.

ఇంత సౌందర్యం నిండిన రూపం, ఇంటి వెలుగుగా — మంగళకాంతిగా మెరవుచున్నది, శ్రీమతీ. ✨

****

51.ఉ.కట్టిన తాడుబట్టి కాంచనమాయగ కీడుగసుమీ 

 పుట్టిన పిల్లలే గనక పూర్వ వాసన మంటగల్పగా 

చుట్టరికంబు జూచుటయు చోజ్యపు పల్కులు కీచులాటతో 

బట్టకు కూడుగూడుకు స భాధను తెల్పెడి నిత్య శ్రీమతీ 

సరళ భావం:

కట్టిన తాడుతో కంచు బొమ్మ కదిలినట్లు —

ఈ మానవ జీవితం కూడా మాయతో కదులుతుంది.

పుట్టిన పిల్లలు పూర్వజన్మ వాసనలతో (సంస్కారాలతో) పెరుగుతారు;

వారి మధ్య ప్రేమ, అహంకారం, ఆశల ఆటలు తిరుగుతూనే ఉంటాయి.

చుట్టుపక్కల వారితోనూ —

చూపులు, పలుకులు, చిన్న మాటల ఆటలతో

బంధాలు కట్టుకట్టుకుగా పెరుగుతాయి; కానీ,

అవి చివరికి బాధను కూడా కలిగిస్తాయి.

ఇది అంతా శాశ్వత చక్రము, “నిత్య శ్రీమతీ”యే దానికి సాక్షి. 🌸

[13/10 6:11 AM] . Mallapragada: 52.ఉ.ప్రేరణ నీదుభక్తిగను పెలుబుకున్ సమయమ్ము తీరుగన్ 

ధోరణి తప్ప వేరగు సదుద్దెశమేయన మార్గ మేదియున్ 

తీరుగసత్యవాక్కులను దీప్తిగ రంజసమౌను నిత్యమున్ 

కారణమేమియోయనకు కర్తగ ధర్మ మనస్సు శ్రీమతీ 

 భావం (ప్రథమ పురు)

నిన్ను భక్తితో ఆరాధించిన నేను చెవుల్లోనూ హృదయాలోనూ ప్రేరణను అనుభవిస్తున్నాను.

ఆ ప్రేరణనే నా సమయానికి తగిన మార్గదర్శకంగా తీసుకొని, నిత్యకార్యములలో నేర్పునిస్తూ మన కుటుంబాన్ని ధర్మపథంలో నడిపిస్తాను.

ధోరణి తప్ప వేరేం నా హృదయానికి సారమివ్వదు — సత్యం, సదాచారం, ప్రేమే నా దృష్టి.

నా మాటలు నిరపేక్ష, నిజమార్గపు దీపములా వెలిగిపోవాలి అనేది నా ఆశ.

నాకు కారణమేమీ కావు; ధర్మమేనా కలమూ, నా కర్తవ్యం, నా గుర్తు.

మరించే మాటగా — భార్యగా నా ప్రేరణ కుటుంబానికి నిలయం, నా ధర్మమే మా కుటుంబ జీవన ధోరణి.

[13/10 6:22 AM] . Mallapragada: 53.ఉ.ఆవల తీరుయేమనకు అక్కర కొచ్చుట మెచ్చె ముద్దు వీవె రూ

పా!" వల" చేతబట్టి సముపార్జన జేసితి లక్షలందునన్

పావులు మార్చగల్గగల పాశము నాదియు నమ్మ నేస్తమా 

కావలె నాకునీదగు సు గాఢపు ప్రేమయు పంచు శ్రీమతీ 

* సరళ భావం

నిన్ను చూసి, నీ తీరును గమనించి — నాకు ఏదీ అవసరం లేదనిపిస్తోంది.

నీ ముద్దు మాటలు, నీ సన్నిహితతే నా ధనం.

నీ “వల” — అంటే నీ హస్తం పట్టుకొని — మనం కలిసి సంపాదించినది లక్షల కంటే విలువైనది.

ధనము మారవచ్చు, వస్తువులు పోవచ్చు, కానీ మన బంధమే నిజమైన సంపద.

నువ్వు నా నేస్తం కదా — నాకు కావలసింది నీ ప్రేమ మాత్రమే.

ఆ ప్రేమను మరింత గాఢంగా పంచు,

అదే నా జీవన సౌఖ్యం, నా శ్రీమతీ తత్త్వం.

*****

54. మ:జనులెల్లన్  వినితించు రీతిబలమున్ సౌర్యంబు శోభిల్లగా 

 పనులన్ జేయుచు నీవుగా సమయమున్ పాఠ్యమ్ము చెప్పేటి భూ 

జనముల్ ప్ర ప్రథ మార్చ నీకృషిగనున్ జాద్ యమ్ము తీరుణ్ సుమా 

మనమందున్ నవిధేయతన్ సహనసమ్మానంబు గా శ్రీమతీ 

ఓ శ్రీమతీ జనులు నీ మాటలు వినిపించు విధానం, నీ మాటలలోని సౌర్యం (ధైర్యవంతమైన వెలుగు), నీ పని తీరులోని సమయజ్ఞానం— ఇవన్నీ కలిసి నీలోని ప్రబోధక శక్తిని చూపుతున్నాయి.

నీ కృషి వలన ప్రజల ప్రవర్తన మారుతూ, వారు కూడా సత్స్వరూపంగా ఎదుగుతున్నారు.

మనమందరం కూడా నీ వలే విధేయత, సహనం, గౌరవభావం కలిగిన మార్గాన్ని అవలంబించాలి కదా యీ లోకంలో

55. మంచియనేది శాంతిగ సమా ధనమౌనులె జీవితమ్ముగన్

సంచిత బాధ్యతా భావము సంఘము నందును నుంచ గల్గగన్

ఎంచిన తీరుసేవలగు యెల్లరు మెచ్చ శుభమ్ము గల్గగన్

పంచిన నమ్మకమ్ముగను పాఠము సంఖ్యతగాను శ్రీ మతీ

మంచితనం అంటే కేవలం సత్కార్యమే కాదు — అది శాంతి, సమాధానం కలిగిన మనస్తత్వం.

అటువంటి మనసుగలవారే జీవితం సార్థకం చేసుకోగలరు.

తమపై ఉన్న బాధ్యతా భావంను సమాజంలో నిబద్ధతతో నిలబెట్టి,

తమ కర్మలో సేవాతత్త్వాన్ని ఆచరిస్తే అందరూ వారిని మెచ్చుకుంటారు.

ఆ విశ్వాసాన్ని పంచుతూ, దానినే పాఠ్యంగా జీవనంలో ఆచరిస్తే

జీవితం సంఖ్యాత్మకంగా (పరిమాణంగా) కాదు – సారథ్యంగా (గుణాత్మకంగా) మారుతుంది అని “శ్రీమతి” సూచిస్తోంది.

*****

56.చం::విలువలు మారుచుండు కడు వింతగకాలము చూడు యేమిటో 

 తులువతలంపునిగ్రహము దోచి మరొక్కటి నిల్పెయే మిటో 

 పలుకుల మాయ ఆశలను పాశముగానులయమ్ము యేమిటో 

 సులువుగ నమ్మి మోసమగు సూత్రముయేమియులేదు శ్రీమతీ

కాలం విచిత్రమై విలువలు మారిపోతున్నాయి.ఏది నిజమో, ఏది తప్పుడు అనేది గ్రహించటం కష్టమైపోయింది.ఒక విలువను తొలగించి, దానికి బదులు మరొక కపటమైన విలువను నిలబెడుతున్నారు.

మాటలలో మాయను కలిపి, ఆశలను బంధనాలుగా మార్చుతున్నారు.ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో సులభంగా నమ్మి మోసపోవడం సహజమైపోయింది,

కానీ ఆ మోసానికి గట్టి సూత్రం లేదా ధర్మతత్వం ఏదీ లేకపోవడం విచారకరం అని “శ్రీమతి” చింతిస్తోంది.

57.చం. గుణముయెవ క్రమేమనసు గుర్తు మనమ్మగు శక్తియే యగున్

క్షణముసుఖంబుగాగమన కాలము తీరుయె శాంతిదామమున్

రణములు చేయుటేమనకు రంజుగ నుండును పండితోత్తమా

ప్రణతిగ శోభలేగతియు ప్రాభవమేను శుభమ్ము శ్రీమతీ ॥

భావార్థము :

మనసు సద్గుణాల క్రమాన్ని గుర్తు చేసుకోవడం శక్తిగా మారుతుంది.

కాలప్రవాహంలో శాంతి అనేది నిజమైన సుఖధామం.

వివాదాలు, రణాలు పండితునికి లాభం ఇవ్వవు;

వినయప్రణతి రూపమైన శాంతి, సౌమ్యతే పండితుని మహిమ, శ్రీమతీ ప్రసాదించిన శుభతత్త్వం.

తాత్పర్యము :

*****

58.శా::ఇందావంద యనాదినుండి పరుగున్ యిచ్ఛాను శారమ్ముగన్ 

చందాయెంతయనాది నుండి కలగ న్ చాతుర్య మేధస్సుగన్ 

పందాలేచరణాలబట్టిజరిగేపంచాయితీమార్పుగన్ 

విందేలెక్కలుగానుసంతసముగన్ విశ్వాసమే శ్రీమతీ

అనాదికాలం నుండే మనిషి శారీరక శ్రమతో జీవనం నడిపిస్తున్నాడు.

ఆ తర్వాత కాలక్రమంలో మేధస్సు, చాతుర్యం, విద్యా ప్రగతి ద్వారా అభివృద్ధి చెందాడు.

తరతరాల మార్పులో సామాజిక వ్యవస్థలు, పంచాయితీ తీర్పులు, చట్టాలు రూపాంతరం చెందాయి.

కానీ ఈ సమస్త మార్పుల మధ్య నిలిచింది ఒకటే —

నమ్మకం (విశ్వాసం).

అది మనిషి మనసులో సంతోషానికి మూలం, జీవనానికి ఆధారం అని “శ్రీమతి” చెబుతోంది.

*****