మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ గీత (అష్ట్ర వక్ర గీత ఆధారం )

:

 6/1. మత్తెభం

తను బద్దుండగు బావమే మనసు గా తత్త్వమ్ము దుఃఖాసుఖ

మ్మను దృష్టేయగు సత్యలోకమున నే మార్గమ్ము కాంతుల్ గనే

తను ముక్తుండగు శాంతి ధామము గనే తన్మాయ తత్భావమే

గణ మోక్షబ్రమ కాలరీతి గనునే గమ్మమ్ము బంధమ్ముగన్

పద్య విశ్లేషణ→ మనసు తాను బద్ధుడనని భావిస్తే, అదే బంధానికి మూలం.తత్త్వమ్ము దుఃఖాసుఖమ్మను → ఆ మనోభావం దుఃఖసుఖాల మధ్య తేలాడుతూ సత్యభ్రమను సృష్టిస్తుంది.→ కానీ తాను ముక్తుడనని జ్ఞానముతో గ్రహించినవాడు, శాంతిస్వరూపుడవుతాడు.తన్మాయ తత్భావమే → మాయలోని తత్భావమే బంధమూ మోక్షమూ నిర్ణయిస్తుంది; కాలరీతిలో ఇవి ఒకే సత్యపు రెండు ప్రతిబింబాలు.

****

 6/2..శార్దూలం

సంకల్పం మది బంధ మూలమగుటే సామర్థ్య దాహమ్ముగన్

సంకల్పం విధిముక్తి దారిగనునే సందేహ నివ్వృత్తిగన్

సంకల్పం యభిమానమే బ్రతుకుగన్ సంయుక్త దేహమ్ముగన్

సంకల్పం స్థితి వైరబుద్ధిగనునే సంతృప్తి వైరాగ్యమున్

పద్య విశ్లేషణ→ మనసులో ఉద్భవించే సంకల్పమే బంధానికి మూలం; అది సామర్థ్యమనే దాహాన్ని (ఆశను) కలిగిస్తుంది.అంటే — “ఏదో సాధించాలి” అనే తపన — బంధముని సృష్టిస్తుంది.→ అదే సంకల్పం జ్ఞానదారిలో నిలిస్తే, మోక్షానికి మార్గమవుతుంది — అప్పుడు సందేహాలు తొలగిపోతాయి.ఇది అష్టావక్రుని “దృష్టే వైరాగ్యబుద్ధిమాన్” భావానికి సరైన ప్రతిరూపం.→ సంకల్పమే అహంభావంగా మారి బ్రతుకు, దేహాసక్తి, కర్తత్వభావం వంటి బంధాల రూపంలో ఉత్పన్నమవుతుంది.→ కానీ సంకల్పం వైరాగ్యబుద్ధిలో నిలిస్తే, అది సంతృప్తి, శాంతి, ముక్తి అవుతుంది.

****

6/3..శార్దూలం

జ్ఞానంమాటలలోవినమ్రతగనే జాతస్య ధర్మమ్ముగన్

మౌనంసంగమ బద్దరూపమగుటన్ మౌఖ్యమ్ము బ్రహ్మమ్ముగన్

ప్రాణం ముక్తుడుగానిజంపలుకులే ప్రాబల్య మోక్షమ్ముగన్

ధ్యానం మాయలునుండి దృష్టిమలుపే ధాత్రుత్వ భావమ్ముగన్

🔹 పద్య విశ్లేషణ

→ కేవలం మాటలతో జ్ఞానాన్ని ప్రదర్శించేవాడు వినమ్రుడై ఉన్నా, అది జన్మధర్మపు స్థాయిలోనే నిలుస్తుంది — అంటే ఇంకా బాహ్య స్థితి.→ మౌనం అనేది బంధరూపంగా ఉన్నా, అది సాక్షి స్థితిలో స్థిరమైతే అదే బ్రహ్మ భావమవుతుంది — ఇక్కడ “మౌఖ్యము బ్రహ్మము గన్” అనే వాక్య విభావం అష్టావక్రుని “యః పశ్యతి స పశ్యతి” భావానికి సమానం.→ మాటలతోనే “నేను ముక్తుడిని” అని చెప్పే స్థితి జ్ఞాన బలానికి సూచకం అయినా, అది అనుభవముగా స్థిరపడితేనే నిజమైన మోక్షం అవుతుంది.→ ధ్యానం అనేది మాయల వలయం నుంచి దృష్టిని మలుపి, ధాత్రుత్వ (సృష్టికర్త) దృష్టిలోకి తీసుకువెళ్తుంది — ఇదే సాక్షి స్థితి, జ్ఞానస్వరూపం.

🔹 

6/4.. శార్దూలం

అత్మాహర్షవిషాదసాహితి గనున్ ఆశ్చర్య సాహిత్యమున్

అత్మా జ్ఞానము దృష్టిలో మనము ఆత్మాదర్శనమ్మే యగున్

అత్మా ఐచ్ఛబలమ్ము గాతనువు యుద్దారమ్ము గాజీవమున్

అత్మా యేకముగన్ సదుఃఖ సుఖమున్ ఆనంద వైరాగ్యమున్

🔹 పద్య విశ్లేషణ

→ ఆత్మలో హర్షమూ విషాదమూ కలవు కావు; అయినా జగత్తు నాట్యంలో అవి ఆశ్చర్యాల్లా అనిపిస్తాయి — ఇది సాక్షి స్థితి యొక్క భావ కవనం.→ ఆత్మజ్ఞానం వచ్చిన దృష్టిలోనే నిజమైన దర్శనం ఉంది.ఇక్కడ “మనము” అన్నది మానవ సాక్షిత్వానికీ, “ఆత్మాదర్శనం” అన్నది తత్త్వానుభవానికీ మధ్య వంతెనగా నిలుస్తుంది.→ కోరికల శక్తి దేహానికీ ప్రాణానికీ చలనమిచ్చే మూలం, కానీ ఆ చలనం ఆత్మానుభవ దృష్టిలో లయమవుతుంది — జీవం సాక్షి స్థితిలో స్థిరమవుతుంది.→ దుఃఖం, సుఖం రెండూ ఒకే ఆత్మలో లీనమవుతాయి.అక్కడే నిజమైన ఆనందమూ, వైరాగ్యమూ సమరూపమవుతాయి.

🔹

6/5..ఉ

ఎక్కడ నేననేయహము యేర్పడకేసుఖ హర్షమున్ ఎక్కడ శాంతిగాస్థితియు యెంచి విముక్తిగ జీవనమ్ముగన్ ఎక్కడ సౌఖ్యదుఃఖములు యెంచక బుద్ధి సమత్వ భావమున్ ఎక్కడ పూర్తిభావమగు  యెల్లరు సఖ్యత దేహ దాహమున్

→ ఎక్కడ “నేను” అనే అహంకారభావం (ఆత్మను శరీరంతో తలపెట్టే మమకారం) ఉద్భవించదో,

అక్కడ సుఖ–హర్షం వంటి ద్వంద్వాలు చోటుచేసుకోవు.

అహంకారమే అనుభవ ద్వంద్వాలకు మూలం కాబట్టి అది లేకపోతే సుఖ–దుఃఖాలు కూడా లేవు.→ ఆ అహంకారరహిత స్థితినే శాంతి అంటారు.

దానిలో జీవించే వాడు జీవన్ముక్తుడు,

అతడు ఈ లోకంలో ఉన్నప్పటికీ బంధానికి అతీతుడు.→ ఎక్కడ మనస్సు సుఖం–దుఃఖం అనే విరుద్ధ అనుభూతులను స్వీకరించకుండా

సమత్వ బుద్ధితో నిలుస్తుందో,

అది యోగస్థితి — జ్ఞానానంద స్థితి.→ ఎక్కడ సంపూర్ణత భావం (పూర్తి, ఏకత్వ అనుభూతి) ఉద్భవించిందో,

అక్కడ దేహాసక్తి, దాహం, భేదం అన్నీ లయమై,

సర్వమూ సఖ్యతా స్వరూపం, అనగా ఏకత్వానందంగా అనుభవింపబడుతుంది.

🌸 

6/6..శార్దూలం 

జ్ఞానానందము తత్వికమ్మగుటయున్ జ్ఞానోదయమ్మున్ స్థితీ

జ్ఞానంబ్రహ్మముగాయధార్ధముకళా జాడ్యమ్ము చైతన్యమున్

మౌనంజీవనముక్తిగా మనసుగన్ మౌఖ్యమ్ము సాక్షాత్కరం

ప్రాణంమాయకులోనుకాక జపమున్ ప్రాధాన్యతాభావమున్

→ జ్ఞానానందమే తత్వస్వరూపమై,జ్ఞానోదయం సంభవించిన స్థితిలో ఆ ఆనందమే స్థిరమవుతుంది.అది అనుభూతిగానూ కాదు, “స్థితిగతం” — జ్ఞానస్థితి.→ యథార్థంగా చూడగా, జ్ఞానమే బ్రహ్మం.దానిలో చైతన్యమే ప్రకాశం;జాడ్యం (మందబుద్ధి, అజ్ఞానం) అక్కడ లయమవుతుంది.అందువల్ల జ్ఞానోదయమే బ్రహ్మసాక్షాత్కారం.→ మౌనం — అంటే మాటలేమి కాదు,మనస్సు ప్రశాంతంగా, సాక్షిత్వంలో లీనమై ఉండడం.అది జీవన్ముక్తి స్థితి,అక్కడ మనస్సు మౌనమై, సాక్షాత్కారంలో విశ్రాంతి పొందుతుంది.→ ఆ స్థితిలో ప్రాణ, మాయ, కర్మ, జపం, ధ్యానం మొదలైన ఆచారాలు అన్నీఅనుభవదశలు మాత్రమే;జ్ఞానస్థితి వాటిని దాటి ఉంటుంది.అందువల్ల జపాదులకంటే ఆత్మానుభూతి ముఖ్యమైనది.

💠 

6/7 మ. కో

తన్మయమ్ముయు సౌఖ్యమిచ్చుట తత్త్వమే శుభ శోభగన్

గుణ్మయమ్ముయు బాహ్య సంపద గుర్తుయద్దపు దృష్టిగన్

మణ్మ యమ్ముయు ధారణావిధి మధ్యమేసుఖ బంధమున్

జన్మయమ్మయు శాంతిశాశ్వత చాకచక్యము జీవమున్

2️⃣ వరుస అర్థం / వివరణ:→ నిజానికి తన్మయుడికి (తనలోనూ) సుఖానందం ఇచ్చేది తత్త్వమే. అది శుభంగా, శోభాయమానంగా ఉంటుంది.→ గుణమయుడి దృష్టిలో బాహ్య సంపదను ముఖ్యంగా గుర్తించవలసిన అవసరం లేదు; అంతర్గత ధ్యానం ముఖ్యం.→ ధారణ (అభ్యాసం, విధానం) ద్వారా తన్మయుడు సమతా సుఖానికి చేరుతుంది; ఇది బాహ్య బంధాలకు ఆధారమవ్వదు.→ జన్మలంతా శాంతి, శాశ్వత సుఖం పొందడం జీవితం లక్ష్యం అవుతుంది.

💡

6/8

రూపములేని నిశ్చలము పూజ్యము సాక్షిగ నిత్య రూపమున్
దీపము శాంతి రూపమగు దివ్యమనస్సున కాంతులీలగన్
పాపము చేయుకాంక్షల నుపాయము వల్లన లాభనష్ట  మున్
మాపర మైఖ్య మొక్కదని మానస ధర్మపు వాక్య సత్యమున్

ఆత్మకు రూపం లేదు; అది శాంతి దీపమువంటిది;
ఆత్మజ్ఞానములో ఉన్నవానికి పాపల కాంక్షలూ, లాభనష్టాల వాసనలూ ఉండవు;
ఆ స్థితి మానస ధర్మ సత్యముగా నిలుస్తుంది.
*---*
6/9
నాదనేది నిజమ్ముయేదియు నాది నాకును జ్ఞానమున్
నోదమన్నది మాయమున్ మది నూర్పు బంధము తీరుగన్
వేదనమ్మగు దూరమవ్వక  విస్మయమ్మగు కాలమున్
వేదశాంతియు శాశ్వతమ్ముయు విద్యలన్నియు తోడుగన్
పద్య భావం:
→ “నాది” అనే భావం నిజమేమీ కాదు;
జ్ఞానముతో చూడగలవాడు తెలుసుకుంటాడు —
ఏదీ నాదికాదు, నాకును సొంతం కానిది ఈ జగత్తు.
ఇది మమకార రహిత స్థితి — ఆత్మసాక్షాత్కారానికి ద్వారం.
→ “నాది” అనే ఆలోచన, “నా మనస్సు” అనే అవగాహన — ఇవి మాయ రూపాలు.
మనస్సు ఈ మాయతో నిండినప్పుడు బంధమవుతుంది;
జ్ఞానోదయమైతే ఆ బంధము కరిగిపోతుంది.
→ ఈ లోకంలో దుఃఖం దూరం కానప్పుడు,
మనిషి విస్మయపడి, మాయలో తిప్పుకుంటాడు;
కానీ జ్ఞానం ఉన్నవాడు అట్టి విస్మయానికి లోనవ్వడు.
అతనికి కాలం కూడా కేవలం నాటకం.
→ వేదాంతసత్యమయిన శాంతి, శాశ్వత జ్ఞానం,
అన్ని విద్యల సారభూతమైన ఆత్మజ్ఞానం —
ఇది అన్నిటికి తోడుగా నిలుస్తుంది.
అది వేరే అనుభవం కాదు, నిశ్చలమైన స్వరూపం.

******

 6/10..ఉ

కర్మల సాధ్య దేహమగు కాలము నశ్వర మాత్రమేయగున్

ధర్మము పంచభూతలము ధ్యానము భోక్తగ కర్తయేయగున్

మర్మము భోగదుఃఖము సమానము సాక్షిగ సర్వమేయగున్

శర్మ మనస్సుగా బ్రతుకు శాంతిగ యాత్మ ప్ర బోధమేయగున్

వరుస భావ వివరణ:

ఈ దేహం కర్మల సాధనానికి ఉపకరణం మాత్రమే.

కాలముతో కలిసిన ఈ దేహం నశ్వరమైనది — అది నిజమైన “నేను” కాదు.

ధర్మము (శరీర ధర్మాలు, కర్మ ఫలాలు) పంచభూతాల గుణస్వరూపములు.

భోగం అనుభవించేవాడు, కర్మచేసేవాడు — ఇవన్నీ మనస్సు, ఇంద్రియల వశానికివి.

నిజమైన ఆత్మ వీటికి సంబంధం లేనిది.

భోగమూ, దుఃఖమూ రెండు ఒకే సార్వసాధారణ స్వభావముగలవి — ఇవి ఆత్మను ప్రభావితం చేయవు.

ఆత్మ సాక్షిగా వీటిని చూస్తూ ఉంటుంది; అది అనుభవించే కాదు.

శాంతి, శర్మ (సుఖం) మనస్సులో కాదు, ఆత్మబోధలోనే ఉంది.

నిజమైన జీవితం ఆత్మ జ్ఞానం పొందినప్పుడు మాత్రమే ప్రశాంతమవుతుంది.

****

 2/11 మకో

నేనుదేహము కాదు కాదగు నీడ దైవము తీరుగన్

నేను జీవుడి కర్త కాదగు నిత్య భోక్తను నీడగన్

నేను భోగిని కాదు కాదగు నిర్మ లమ్ముగ దేహమున్

నేను మాయను కాదు కాదగు విద్దె లన్నియు కాలమున్

 భావ వివరణ చూద్దాం:వరుస భావ వివరణనేను దేహం కాదు; దేహం కేవలం ఆత్మ యొక్క నీడ మాత్రమే.దైవ సత్యం (ఆత్మ) దేహములో ప్రతిఫలించినప్పటికీ అది దేహమే కాదు.దేహం ఒక కర్మపరికరం; ఆత్మ దాని సాక్షి.నేను కర్తను కాదు; కర్మచేయువాడను కాదు.భోగదుఃఖాల భోక్తను కూడా కాదు.ఇవన్నీ జీవ (మనస్సు–ఇంద్రియ–అహంకార) స్థాయికి సంబంధించిన నీడలు మాత్రమే.ఆత్మ స్వరూపం నిత్య సాక్షి; దాని మీద ఈ క్రియల బంధం లేదు.భోగ అనుభవమూ, దుఃఖమూ దేహానికి మాత్రమే వర్తించును;నేను ఆ దేహం కాను, అందువల్ల నేను భోగి కాదు.నేను నిర్మలమైన సాక్షి — మలినం లేని చైతన్య స్వరూపం.నేను మాయ కాదు; మాయతో వచ్చిన అన్ని విద్యలూ, అవిద్యలూ కాలానుగుణమే.ఆత్మ వాటికి అతీతమైనది — కాలం, మాయ, జ్ఞానం అన్నీ దానిలోనే కలసి, దానిలోనే లయమవుతాయి.

*****

6/12..శార్దూలం

ఈదేహమ్ముయు నాదికాదగుటయే యీశ్వర శృష్టేయగున్

ఈదేహమ్ముయునాదికాదు ప్రకృతేయిచ్ఛాను మూలమ్ముగన్

ఈదేహమ్ముయుమాయమోక్షముగనే యీతీరు వైనమ్ముగన్

ఈదేహమ్ముయుబుద్ధితత్త్వముగసా యిధ్యమ్ము గాదాహమున్

ఈ దేహం నా సొంతమూ కాదు, నేను దేహమూ కాదు —దేహం అనేది ఈశ్వర శృష్టి, ప్రకృతి యొక్క సాధనమాత్రం.ఆత్మ దానిలో నివసించుచున్న సాక్షి మాత్రమే.దేహం ప్రకృతికి చెందినది; దానిని “నా దేహం” అనడం అజ్ఞాన మూలం.ఈ దేహం మన ఇష్టానుసారముగా పుట్టదు — అది ప్రకృతి యొక్క ఇచ్ఛా కర్మ ఫలితం.దేహమనే మాయను నిజమని భావించుట బంధం;దానిని మాయగా దర్శించినపుడు అదే మోక్ష స్థితి.అవిద్య తొలగిన క్షణంలోనే ఆత్మ స్వరూపం ప్రతిబింబిస్తుంది.ఈ దేహానికి సంబంధించిన బుద్ధి (మనస్సు, అహంకారం) కూడా జడమయమే.“అహం” అనే భావం అది సృష్టించిన భ్రమ మాత్రమే;నిజమైన “ఆత్మ” బుద్ధికి అతీతమైన, సాక్షి స్వరూపం.

*****

6/13..శార్దూలం

గుర్తింపే మన దేహమేకుత్రిమమున్ పూజ్యమ్ము దాహమ్ముగన్

గుర్తింపే విధి దాహజీవమగుటన్ గుప్తమ్ము భోగమ్ముగన్

గుర్తింపే మది నేతి నేతియగుటన్ గోప్యమ్ము మోక్షమ్ముగన్

గుర్తింపే స్థితి మాయకర్మ ప్రకృతే సూత్రమ్ము పూర్ణమ్ముగన్

మన దేహం తాత్కాలిక, నశ్వర సాధనం మాత్రమే అని గుర్తిస్తే,దేహాన్ని పూజించడం, దేహసుఖం–దాహానికి బంధం కలిగించటం సరైనదిజీవుడి భోగం, కర్తృత్వం, దాహం అన్నీ దేహముతో పరిమితం.ఆత్మ వాటిని అనుభవించదు; అది గుప్తమైన సాక్షి.మన మనస్సు కూడా నిజంగా “నేనే” అనేది కాదు; అది నేతి-నేతి (ఇది కాదు, అది కాదు) తత్త్వం.ఈ గుర్తింపు వచ్చినప్పుడే మోక్షం పరిపూర్ణంగా గోప్యంగా అనుభవమవుతుంది.మాయ–కర్మ ప్రకృతిని, దేహ–బుద్ధి–మాయ జాలాన్ని గుర్తించినప్పుడు,ఆత్మ స్థితి సత్యంగా, సంపూర్ణంగా నిలుస్తుంది.దానిలోని సాక్షాత్కారం మోక్షమే.

*****

6/14..మత్తేభం

సమబుద్ధీయగు యోగినన్ విలువగన్ సాధుత్వ యోగాగ్నిగన్

నమధంబుల్ మది లజ్జహర్షముగనున్ నాన్యమ్ము ఆత్మాజ్ఞతన్

మమబాహ్యార్ధము సాక్షిగాసుఖముగన్ మార్గమ్ము  సారూప్యమున్

సమనిత్యా విషయాల పూర్ణకళలుగన్ సామర్ధ్య లక్ష్యమ్ముగన్

వరుస అర్థం:—సమబుద్ధి కలిగిన యోగి విలువైనవాడు;అతని అంతరాగ్ని యోగాగ్నియై పావనమగును.సాధుత్వం (నిర్మలత) అతని స్వరూపం.—అతని మనసులో నమకం, మదము, లజ్జ, హర్షము అనే లౌకిక వికారాలు లేవు;అతనికి పరమమైన ఆత్మజ్ఞానం తప్ప వేరే బంధం లేదు.—తనకు బాహ్య విషయాలు కేవలం సాక్షిగానే అనుభూతమవుతాయి;అవి సుఖదుఃఖాలుగా కాక, సారూప్యముగా (బ్రహ్మతత్వంతో ఏకత్వముగా) దర్శనమిస్తాయి.—సమత్వాన్ని నిత్యంగా నిలబెట్టుకొని,విషయాలను పూర్ణకళలుగా (దివ్యచైతన్య రూపాలుగా) చూచి,సామర్ధ్యమే (ఆత్మస్థితి, శక్తి) తన లక్ష్యముగా కలిగియుంటాడు.

***-

6/16..శార్దూలం

జీవన్ముక్తుని లక్షణం నిజముగన్ ధీరత్వ బ్రహ్మార్థిగన్ ప్రావీణ్యమ్మగులాభనష్టముగన్ ప్రాధాన్యతా లేకయున్ సేవాతత్త్వముదృష్టితో సమముగన్ శీఘ్రమ్ము హృద్య మ్ముగన్ భావంశాంతిగ సాక్షిగాగమన మున్ భాహ్యమ్ము దేహం సుధీ

→ నిజమైన జీవన్ముక్తుడు ధీరుడు —

అతడు మనస్సు చంచలతకు లోబడడు,

బ్రహ్మానుభూతినే పరమార్థంగా కోరుకుంటాడు.

అతనికి జ్ఞానమే జీవనపథం.

→ లాభ–నష్టాలు, విజయం–విఫలతలు అతనికి సమానమే.

అతడు వాటిలో ఏదికీ ప్రాధాన్యం ఇవ్వడు.

ప్రవీణుడు అయినా అహంకారరహితుడు.

→ సేవాతత్త్వం — అన్నిటిలో దేవతత్వాన్ని దర్శించే దృష్టి.

అతడు సమభావంతో అందరినీ చూస్తాడు.

అతని మనస్సు శీఘ్ర స్పందన కలిగినదైనా, హృదయం మృదువుగా, హృద్యంగా ఉంటుంది.

→ జ్ఞాని అన్ని భావాలను శాంతిలోనే గమనిస్తాడు;

అతడు సాక్షిగా మాత్రమే చూస్తాడు — “నేను చేయను, దేహమే చేస్తుంది” అని తెలుసుకుంటాడు.

బాహ్యంగా దేహం ఉన్నప్పటికీ, అంతరంగంగా అతడు శుద్ధ చైతన్య స్వరూపుడు (సుధీ) గా నిలుస్తాడు.

🌸 

6/17..ఉ

సాధుని ధర్మబుద్ధి గుణసత్పురుషన్ స్థితి సత్య తత్త్వగన్

మోదము నిత్యభౌతికత మోక్ష సుసారము బోధ గోచరణ్

వేదము బ్రహ్మ దర్శనము విశ్వ విధాన సుపాద్యమున్

నాదము భక్తి సాక్షిగను నమ్మక లక్ష్యము జూపు మార్గగన్

పద్య వరుస అర్థం:

 —సాధువు లోకాచార, వేదాచారములను సమతగా పరిగణించే ధర్మబుద్ధి గలవాడు,—అతని స్థితి పరమ సత్య తత్త్వములో నిలచినదై,మోదము నిత్య భౌతికత మోక్ష  —అతడు లోకములో మమకారములేక భౌతికానుభవముల మధ్యా మోక్షబోధను అనుభవించుచు,సుఖదుఃఖ ద్వంద్వములకు అతీతుడై ఆనందముతో జీవిస్తాడు.—వేదమునందు చెప్పిన బ్రహ్మదర్శనమే అతని ఆచరణ,విశ్వ విధానం అనుగుణమైన మార్గమునే అనుసరిస్తాడు.—భక్తి, నాద, సాక్షి చైతన్యములను నమ్మకముతో ధ్యేయముగా గలిగి,ఆత్మసాక్షాత్కారమును మార్గముగా చూపించువాడు.

****

6/18..మత్తెభం

సుఖ దుఃఖేమమ మాయమర్మముమృత్యూ సూత్రమ్ము జన్మమ్ముగన్

సకలమ్మున్ భవ నిశ్చబోధయగుటన్ సాధ్యమ్ము గోచారమున్

సుఖవైరాగ్యము జాగరంప విధిగన్ సూక్ష్మమ్ము శాంతీశ్వరుణ్

ప్రకటించున్ నుపదేశమున్ నిజమనేప్రాధాన్య అత్మార్పణం

పద్య విశ్లేషణ:

👉 “సుఖం–దుఃఖం, జన్మ–మరణం అన్నీ మాయామయమైనవే” అని అర్థం.

ఇది శ్లోకంలోని “సుఖదुःఖే జనన్మృత్యూ दृष्ट्वा मायामयीं ध्रुवम्” అనే భాగానికి సమానం.

ఇక్కడ “మర్మము” అంటే దాని అంతరార్థం మాయలోనే ఉందని సూచన.

👉 “ఈ సమస్త భవమయమైన ప్రపంచాన్ని నిశ్చలబోధతో దర్శించడం సాధ్యం” —

అంటే మనసు మాయలో చిక్కుకోకుండా, సాక్షిగా గమనించే స్థితి.

ఇది జ్ఞానమార్గంలోని “సాక్షి భావం”ను సూచిస్తుంది.

👉 “సుఖదుఃఖములనుండి వైరాగ్యం పొందినవాడు, జాగరిత స్థితిలో ఉండి,

సూక్ష్మమైన శాంతీశ్వరుడవుతాడు” —

అంటే ఆత్మజ్ఞాని శాంతమూర్తి అవుతాడు.

ఇది “వైరాగ్యమాసాద్య నిర్వేదాత్ సముపారమేత్” అనే శ్లోక భాగానికి సూటిగా సరిపోతుంది.

👉 “అష్టావక్రుని ఉపదేశం ఇదే —

నిజమైన ప్రాధాన్యం ఆత్మార్పణంలోనే ఉంది.”

అంటే లోకానుభవాల మాయాత్మక స్వరూపం గ్రహించి, వాటిని ఆత్మజ్ఞానానికి అర్పించుట.

మొత్తం భావం:

సుఖ–దుఃఖాలు, జన్మ–మరణాలు అన్నీ మాయామయమైనవి అని తెలుసుకున్నవాడు,

భవబంధముని సాక్షిగా దర్శించి, వైరాగ్యముతో నిర్వేదమును పొందినప్పుడు

శాంతమయుడై ఆత్మస్వరూపమునందు నిలుస్తాడు.

ఇదే అష్టావక్రుని బోధనలో అంతిమ ఆత్మార్పణతత్త్వం.

🌸

6/19..ఉ

భోగములన్నియుస్వరము పూజ్య సుఖమ్మగు దుఃఖ మానమున్

యోగము నాత్మ సౌఖ్యమె సయోధ్యత మార్గము లభ్యతే భవం

జాగిరి తంబునన్ పవన జ్ఞానమహోన్నత తాత్వికమ్మగన్

సాగమహోత్సవం శుభము సాధ్యము మానవమాన శాంతిగన్

🌸 

పద్య విశ్లేషణ:

👉 భోగములన్నీ మానవుడు పూజ్యముగా భావించినా,

వాటిలో సుఖదుఃఖాలు, మాన–అపమానాలు సమ్మిళితంగా ఉంటాయి.

అంటే భోగములలో శాశ్వత సుఖం ఉండదని సూచన.

👉 నిజమైన యోగం అంటే ఆత్మసౌఖ్యాన్ని అనుభవించడం,

అది సయోధ్య — అంటే ఆత్మతో ఏకత్వం కలిగే మార్గం.

అక్కడే భవబంధమునుండి విముక్తి లభిస్తుంది.

👉 జ్ఞానమునందు జాగరిత స్థితిలో ఉన్నవాడే పవిత్రుడవుతాడు;

అతనిలో మహోన్నత తాత్విక బోధ ఉత్పన్నమవుతుంది.

అది జ్ఞాన సమాధి స్థితిని సూచిస్తుంది.

👉 ఈ జ్ఞాన సాధనమే మానవుని శుభమైన సాగమహోత్సవం —

అంటే ఆత్మసాక్షాత్కారం అనే శాంతి ఉత్సవం.

అది మానవుడికి సాధ్యమైన పరమ గమ్యం.

****

6/20 

దేహముతోను బంధమగు దీనత యేలను యీస్వరూపమున్ 

 దాహము కర్మయేఫలము దాస్య విముక్తియు జ్ఞానదీపమున్ 

మోహము తత్వముక్తిగను మోక్షము నిశ్చ యంబునన్ 

నేహము నిర్ధరంప మది నిర్మల లక్ష్యము ముక్తియేయగున్

దేహమనే భావంతో కలిసిపోవడం వలన “నేను బంధుడిని” అనే దురభిప్రాయం వస్తుంది.ఈ బంధ భావమే మనసును దుఃఖానికి లోనుచేస్తుంది.యీ దేహాన్ని తాత్కాలిక మాయామయమైన దేహమని గ్రహిస్తే, ఆ బంధం తొలగిపోతుంది.“దాహము” — కోరిక, ఆకాంక్ష.ఇది కర్మఫలానికి దాసత్వం కలిగిస్తుంది.కానీ జ్ఞానదీపము వెలిగినప్పుడు, ఈ దాస్యము (కర్మబంధము) స్వయంగా దూరమవుతుంది.జ్ఞానమే విముక్తికి మార్గం.మోహము — అవిద్య.ఈ మోహాన్ని నశింపజేసేది తత్త్వజ్ఞానం.తత్త్వముని (ఆత్మతత్త్వమును) బలంగా తెలుసుకున్నప్పుడు,నిజమైన మోక్షం నిశ్చయంగా లభిస్తుంది.“నేహము” అంటే ప్రేమ, ఆసక్తి, ఆప్యాయత — కానీ అది ‘మమకార’ రూపమైనప్పుడే బంధం.ఇక్కడ “నేహము నిర్ధరంప మది” అంటే — నేహమనే మనస్సులోని మమకారాన్ని తేలికగా విడదీయడం.“నిర్మల లక్ష్యము” అంటే — శుద్ధమైన దృష్టి, స్వరూప బోధ.అలాంటి నిర్మల లక్ష్యముతో జీవి స్థితి పొందినప్పుడు — అదే ముక్తి.

✨

6/21..శార్దూలం

ధర్మాధర్మము వాచ్యచిత్తభవమున్ ధ్యానమ్ము యాత్మస్థితిన్

కర్మాకర్మలుపాప పుణ్యములున్ కామ్యార్థి యాదర్శమున్

నిర్మాణమ్మగు బంధమోక్షముగతిన్ నిర్వేద సౌఖ్యమ్ముగన్

శర్మా రూపము దుఃఖభావమగున్ శాంతమ్ము మూలమ్ముగన్

 పద్య విశ్లేషణ & భావం

ధర్మమో, అధర్మమో అనేవి మన వాచ్యం (మాటలు), చిత్తం (మనసు) ద్వారా ఏర్పడిన భావాలే.ఇవన్నీ మానసిక భ్రమలు మాత్రమే.కానీ ఆత్మస్థితి — ఈ వాచ్యభవాలకు అతీతం.ఆ స్థితి ధ్యానముతో గ్రాహ్యమౌతుంది, కానీ ధ్యానం కూడా చివరికి లయమవుతుంది.కర్మ - అకర్మ (చేయుట/చేయకపోవుట), పాపం - పుణ్యం — ఇవన్నీ కేవలం కామ్యార్థి (ఫలాపేక్ష కలవారి) దృష్టిలో మాత్రమే వాస్తవం.జ్ఞాని దృష్టిలో ఇవన్నీ “ఆదర్శమున్” — ప్రతిబింబాలే, నిజం కావు.బంధమూ, మోక్షమూ కూడా మానసిక నిర్మాణాలు (concepts).ఇవి సత్య స్వరూపానికి బాహ్యమైన కల్పనలు మాత్రమే. జ్ఞాని నిర్వేద (విరక్తి) రూప సౌఖ్యములో స్థితుడై ఉంటాడు.శర్మ (ఆనందం) అనిపించేది కూడా దుఃఖ భావమునకు ప్రతిబింబమే.కానీ ఆ దుఃఖానంద ద్వంద్వాలకు మూలమైనది శాంత స్వరూపమే.ఆ శాంత స్వరూపమే పరమాత్మ, అద్వైత స్థితి.

🌿 

అష్టావక్ర గీత – 6వ అధ్యాయం కథా గద్యము

జనకుడు, పరమ జ్ఞానాన్వేషణలో ఉన్న రాజు, ఒకరోజు అష్టావక్ర మునిని వినమ్రతతో అడిగాడు —

“గురుదేవా! ఆత్మసాక్షాత్కారం ఎలాగు సాధ్యం అవుతుంది? జ్ఞానం తెలిసినా, మనసు మాయలో పడిపోకుండా ఎలాగుండగలను?”

అప్పుడు అష్టావక్రుడు చిరునవ్వుతో సమాధానమిచ్చాడు.

“రాజా! నీకు అనిపిస్తున్న ఈ దుఃఖం, సంతోషం, ఆశ్చర్యం — ఇవన్నీ నీ ఆత్మతో సంబంధం లేవు. ఇవి మనస్సు యొక్క క్రీడలు మాత్రమే. నీలో నీవున్న ఆ సాక్షి చైతన్యం నిశ్చలముగా ఉంటుంది.”

అతను కొనసాగించాడు —

“నీవు కలలలో అనేక రూపాలను చూస్తావు. వాటిలో నీవు కొన్నిసార్లు రాజవు, కొన్నిసార్లు బిక్షువు. కానీ నిద్రలేచిన తర్వాత ఏ రూపం నీది? అలాగే ఈ జగత్తు కూడా మాయస్వరూపము.

నీ నిజ స్వరూపం — సాక్షి, నిశ్చలుడు, నిత్యమైన ఆత్మ.”

జనకుడు ఆశ్చర్యపడి ప్రశ్నించాడు —

“అయితే, నేను అనుభవిస్తున్న భావోద్వేగాలు, కర్తృత్వం, భోగం — ఇవన్నీ అబద్ధమా?”

అష్టావక్రుడు నవ్వుతూ అన్నాడు —

“రాజా! అవి నిజమని భావించే వరకు అవే బంధనం. అవి అనిత్యమని తెలుసుకునే క్షణంలోనే విముక్తి.

ఆత్మకు హర్షమూ లేదు, విషాదమూ లేదు. కానీ నీవు వాటిని అనుభవిస్తున్నావనిపించేది, నిన్ను నీవు దేహంగా భావించడం వల్ల.

ఆ భావాన్ని వదిలిపెట్టు — అప్పుడు నీవు నిత్యానంద స్వరూపుడవుతావు.”

ఈ వాక్యాలు జనకుని హృదయాన్ని కదిలించాయి. అతనికి అంతర్ముఖ దృష్టి కలిగింది.

అతను స్వల్పమాత్రంగా కన్నులు మూసి తనలోకి చూశాడు.

అక్కడ ఏదో మౌనమైన, విస్తారమైన వెలుగు తళుక్కుమంది.

అది శాంతి, అది స్వరూపం, అదే ఆత్మ.

అప్పుడు అష్టావక్రుడు అన్నాడు —

“ఇదే ఆత్మ దర్శనం, ఇదే జ్ఞాన సౌందర్యం.

నీవు ఏదీ చేయకుండానే, తెలుసుకోకుండానే, నీవే తెలుసుకున్నవాడవు.

ఈ స్థితిలో నీవు మాయకు అతీతుడవుతావు.”

జనకుడు నమస్కరించి అన్నాడు —

“గురుదేవా! ఇప్పుడు నాకు తెలిసింది — నేనే సాక్షి, నేనే నిత్యానందము.

ఏదీ నన్ను తాకలేడు.

నా రాజ్యమూ, నా దేహమూ, నా మనస్సూ — ఇవన్నీ ప్రవాహంలా వస్తూ పోతుంటాయి,

కాని నేను మాత్రం నిశ్చల సముద్రమువంటి వాడిని.”

అష్టావక్రుడు మృదుస్మితంతో మౌనమయ్యాడు.

ఆ మౌనం ఆ శిష్యుని హృదయంలో సత్యానుభూతిగా మారింది.

తాత్పర్యము

ఈ అధ్యాయములో “సాక్షి స్వరూపానుభవం”, “హర్ష–విషాదాల ఆతీత స్థితి”, “మాయ, కర్తృత్వ భ్రాంతి నుంచి విముక్తి” అనే మూడు ప్రధాన సూత్రాలు బోధించబడినవి.

అది కేవలం వాక్యజ్ఞానం కాదు — అది అంతర్ముఖ అనుభవముగా మారిన జ్ఞానం.