69.*మందారమాలా--(స్వరగామి)*
*త త త త త త త గ...యత్యక్షరం -13*
కాలంబు నీదేను చేయూత నివ్వాలి గ్రాస్యంబు పొందేటి మార్గoబురా
మూలంబు నీ దైవ ప్రార్థన్నె నిత్యoబు మౌల్యంబు మాకేను ధర్మంబురా
యేలాలి పుణ్యంబు నొoదంగ సర్వంబు యేడేడు జన్మాల నిత్యంబురా
గాలంబు నీ భక్తినీ గాలంబు నీధర్మ గమ్యంబు మాకేను సత్యంబురా
70.
లోకాలు వర్ధిల్ల సౌఖ్యంబులం దేల రోచిష్ణు వైరార వేగమ్ముగా
ప్రాకారముల్ దాటి భక్తావళిన్ గాంచ ప్రాభాత వేళన్ రమా దేవితో
శ్రీకారమౌ నీదు రూపమ్ము గాంచంగ శ్రేయమ్ము జేకూర్చుమో దేవరా!
ఏకాదశీ దివ్య పుణ్యంబు నొందంగ నేడేడు జన్మాల నేవేచితిన్
వరుస భావం :
కాలము తన సహజ లయను అనుసరించి, సృష్టికర్త సంకల్పించిన విధంగానే ఈ లోకంలో సాగుతుంటుంది. ఆ ప్రవాహంలో మనసును ఆకట్టుకునే భావసంపదలు, అనుభూతులు రూపం దాల్చటం మన కర్మఫలంగా జరుగుతుంది. అటువంటి జీవనయాత్రలో ప్రతి ఒక్కరినీ ప్రేమతో ఆదరించి, అనవసర భారాలను తొలగించి, ఆరోగ్యమనే లాఘవాన్ని అనుగ్రహించమని అందరి తరఫున ప్రార్థన చేయబడుతోంది. అలాగే ప్రతి వ్యక్తిని కాపాడుతూ, వారి కుటుంబాన్ని సురక్షితంగా నిలిపే పాలన కలుగజేయమని వేడుకొంటున్న భావమే ఈ పద్యంలోని అంతర్లీనార్థం.
*****
🌼 వరుస భావం
ఈ పద్యాలలో కవి తన జీవితానికి, కాలానికి, గమ్యానికి అధిపతి దేవుడేనని సంపూర్ణంగా అంగీకరిస్తూ ప్రారంభిస్తాడు.
కాలం నీదే — జీవన ప్రయాణంలో చేయూతనిచ్చే శక్తి కూడా నీవేనని ప్రార్థిస్తున్నాడు. జీవనానికి అవసరమైన గ్రాసం, ఆశ్రయం, మార్గం అన్నీ నీ అనుగ్రహం ద్వారానే లభిస్తాయని విశ్వాసం ప్రకటిస్తున్నాడు.
మన జీవితానికి మూలం దైవ ప్రార్థనే అని స్పష్టం చేస్తూ, ధర్మమే మనకు నిజమైన విలువ అని చెబుతున్నాడు. పుణ్యఫలాలు ఒక్క జన్మకే కాకుండా, ఏడు జన్మల వరకూ నిలిచే శాశ్వత సంపదగా దయచేయమని దేవుణ్ణి వేడుకుంటున్నాడు.
ప్రపంచమంతా సౌఖ్యసమృద్ధులతో వర్ధిల్లాలని, ద్వేష–వైర భావాలు వేగంగా నశించిపోవాలని ఆకాంక్ష వ్యక్తం చేస్తాడు. వ్యక్తిగత మోక్షం మాత్రమే కాదు, సర్వజన హితం తన ప్రార్థన యొక్క ప్రధాన లక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.
భక్తుల సమూహాన్ని దాటి, ప్రాభాత వేళలో రమాదేవితో కలిసి ఉన్న దేవుని దర్శనానికి మనసు ఉత్సాహపడుతుంది. శ్రీకారమయమైన ఆ దివ్య రూప దర్శనమే జీవితానికి శ్రేయస్సు చేకూర్చే మహా వరమని భావిస్తున్నాడు.
చివరగా, ఏకాదశీ వ్రతం ద్వారా లభించే దివ్య పుణ్యాన్ని ఆశిస్తూ, ఆ పుణ్యఫలం ఏడు జన్మల వరకూ తనకు నిలవాలని కోరుకుంటాడు. సంపూర్ణ భక్తితో శరణాగతుడై, ముక్తి మార్గంలో నడిపించమని దేవుణ్ణి ప్రార్థిస్తూ ఈ పద్యాల భావం పరిపూర్ణతను పొందుతుంది.
****
71..శా..
వైకుంఠస్థితియేశుభంబు కళగన్ వైపర్య శ్రీ విష్ణుగన్
శ్రీకంఠాగరళంశివాచెలిమిగన్ శ్రీయుక్తి కాలంబుగన్
వైకుంఠంబుణ వైభవoబగుటయున్ వైనంబు ధర్మంబుగన్
శ్రీకంఠాభరణంబుహారమగుటన్ శ్రీ దేవి భూదేవిగన్
భావార్థం :
వైకుంఠస్థితి అనగా శాశ్వత శుభస్థితి. ఆ పరమ శుభాన్ని ప్రసాదించువాడు శ్రీ విష్ణువు.
విష్ణువు యొక్క కార్యాచరణలో ఎలాంటి వైపరీత్యమూ లేక, సర్వమూ ధర్మసంపన్నంగానే జరుగుతుంది.
శ్రీకంఠుడు (శివుడు) లో గరళం ఉన్నా అది లోకరక్షణకే; అదే విధంగా కాలము కూడా విధ్వంసకారి కాదు —
అది శ్రీయుక్తిగా, నియమబద్ధంగా సృష్టి–స్థితి–లయలను నడిపించే దివ్య సాధనం.
వైకుంఠంలో వైభవం అంటే కేవలం ఐశ్వర్యం కాదు —
అది ధర్మమే సౌందర్యంగా, న్యాయమే అలంకారంగా మారిన స్థితి.
అందుకేశ్రీదేవి, భూదేవిలు విష్ణువుకు కేవలం సహచర్యులు కాదు —ఆయనకు హారాలుగా, అభరణాలుగా మారిన ధర్మ–సంపద–సౌభాగ్య స్వరూపాలు.
******
72..ఉ.
భక్తిగ రామనామముయె భక్తి అభౌతికమైన అర్పణమ్!
భక్తిగ నిత్య రక్షణలు పద్ధతిగాను ప్రపత్తియైనచో!
భక్తిగ కాంచ నేస్తమగు భక్తుని కైన అశక్యమేయదిన్!
భక్తికి బంధియౌ శివుడు పాశము వీడును భక్తుడాక్షణమ్!
→ భక్తితో రామనామాన్ని జపించుట భౌతిక ఆశలకతీతంగా చేసిన ఆత్మార్పణ.
→ భక్తి మార్గంలో నిత్యరక్షణను ఆశ్రయించి శరణాగతి పద్ధతిగా స్వీకరించినచో,
→ భక్తితో భగవంతునిని తన సన్నిహిత నేస్తుడిగా భావించిన భక్తునికి అసాధ్యమనే దాని లేదు.
→ భక్తికి బంధుడైన శివుడు కూడ భక్తుని పాశబంధాలను క్షణమాత్రంలోనే విడిపించును.
🙏
73..చం
అరయుమహాతిసూక్ష్మ కలిలాంతరమందున క్రుక్కిక్రుక్కిమా
మరుగులు మాకెశాశ్వతపు మర్మము గాగ రహస్య లేఖినిన్
బరబరగిల్కి ‘పొండికను బాగులునోగులుమీవె’యంచుమో
మెరుకయె లేని వాని వలె నీశ్వర వాకిలి మూసివైచెదే
భావార్థం:
ఓ ఈశ్వరా!అతి సూక్ష్మమైన కలికాల అంతరాలలోమా అజ్ఞానాన్ని నీవు నలిపి నలిపి,శాశ్వతమైన తత్త్వ రహస్యాన్నిఅక్షరాల్లా మా అంతరంలో లిఖించావు.అయినా మేము మాత్రం“పొందికలు, బాగులు, లాభనష్టాలే జీవితం” అనిఅరచి అరచి మోహంలో మునిగి,నిజమైన వెలుగు ఏమిటో గ్రహించలేని వారిలానీ వాకిలిని తామే మూసివేసుకున్నాము.
****
74..చెం.
తరుణముగాంచ కాంతులవి తన్మయ మందున చిక్కుటే యగున్
తరపరమేధమెంచకయు తత్వముతాపముకాల మాయగన్
చరితమునించవాక్కులగు జాగృతి తీరున జన్మ సఖ్యతన్
పరిపరి విద్యలేమనసుపాఠము పద్యము నిత్యసత్యమున్
భావార్థం:సమయాన్ని సరిగ్గా గుర్తించిఆ క్షణంలో మెరిసే అంతర్గత కాంతులనుఏకాగ్రతతో పట్టుకోగలిగితే,
ఆ అనుభూతిలోనే మనస్సు లీనమవుతుంది.పరమార్థాన్ని విచారించక,తత్త్వవేదనను కాలానికి వదిలేస్తే
జీవితం చరిత్రగానే మిగులుతుంది —
జాగృతి లేకపోతే జన్మ కేవలం అలవాటు అవుతుంది.జీవన అనుభవాల నుంచి పుట్టిన మాటలేస్మృతిగా, సాధనగా మారి
జన్మకు సఖ్యతను — సమతను — అందిస్తాయి.
వివిధ విద్యలన్నీ చివరికి మనస్సుకు నేర్పే పాఠాలే;
ఆ పాఠం పద్యంగా పరిపక్వమైతే
అది నిత్యసత్యంగా నిలుస్తుంది.
*****
75..శా::
ఆనందామృత తత్వ భావముగనున్ ఆకాంక్ష తీర్చేదియున్
మౌనంకాలమయంబు తీరుగనుగన్ మౌక్యంబు మానంభుగన్
జ్ఞానంసర్వమయంబుగా గుణముగన్ జ్ఞానార్ధ సంభావ్యమున్
ప్రాణం ధర్మ ప్రభావ సత్యముగనున్ ప్రాబల్య విశ్వాసమున్
భావార్థం:ఆనందామృతమైన తత్త్వం మన అంతరంగంలో పరిపక్వమైతేజీవితంలోని ఆకాంక్షలు సహజంగానే శాంతిగా తీరుతాయి.కాలప్రవాహంలో మౌనం సాధనగా మారినపుడు,అహంకారము, మానాభిమానములు స్వయంగా క్షీణిస్తాయి.జ్ఞానం సర్వవ్యాప్తమైన గుణంగా వికసించినపుడు,అది కేవలం బౌద్ధికత కాక, జీవనార్థాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.ప్రాణం ధర్మస్వరూపంగా నిలిచినపుడు,
సత్యమే విశ్వాసంగా మారి జీవనానికి ప్రాబల్యాన్ని ఇస్తుంది.
శా.. 76.
అంగాంగా ప్రతిభా ప్రభావముగనే ఆశ్చర్య దేహంబుగన్
బంగారం గమనంబుభాగ్యమగుటన్ బాంధవ్య దాహంబుగన్
సింగారం కొరకౌనుసంబరముగన్ సేమంబు ప్రేమంబుగన్
గంగాశంకరలీలమానసముగన్ గాంధర్వ గానంబుగన్
పద్య భావార్థం::::అంగాంగాలలో ప్రతిభ ప్రభావంగా వికసించిఆశ్చర్యకరమైన దేహసౌందర్యంగా వెలసింది.బంగారం నడకలో భాగ్యంగా మారిబంధుత్వపు తాపాన్ని (ఆత్మీయ ఆకర్షణను) రగిలిస్తుంది.సింగారమే లక్ష్యమై సంబరంగా విస్తరించిక్షేమమై ప్రేమగా పరిపక్వమవుతుంది.గంగా–శంకర లీలలతో నిండిన మనసుగా మారిచివరికి అది గాంధర్వ గానంలా —దివ్యానంద స్వరూపమైన సంగీతమవుతుంది.
****
ఉ.77.
కంటతడే వడీ మరపు కాలమయంబగు యేలజీవనం
నంటకనున్నవాడవుట నాట్యముయేయన నాందిలేదుగన్
మంటయనేసి జారుటను మానస బుద్ధియు వక్రమేయగున్
జంట మనస్సుయే తపన జాగృతి తీరుగ జీవనంబుగన్
కంట తడిచే వేదన కూడా శృంగారమే —అది వియోగపు ఉష్ణం.మరపే కాలమై దాటిపోవడం కూడా శృంగారమే —స్మృతుల మృదుత్వం.ప్రపంచంలో అంటుకుని జీవించటం ఒక నాట్యం.అక్కడ శృంగారం పాత్రల మధ్యనే పుడుతుంది;నిజం–అబద్ధం మధ్య ఊగే ఆడకం లాంటిది.ఆరంభం ఎక్కడో, అంతం ఎక్కడో తెలియదు —అది అనుభవంలోనే తెలుసుకునే రసము.కోపాగ్ని, కోరికాగ్ని మంటలలోమనస్సు–బుద్ధి వక్రంగా మారినప్పుడుశృంగారం భోగంగా దిగజారుతుంది.అక్కడ జారుడు మొదలవుతుంది —ఆత్మ మరచిపోతుంది.కానీ జంట మనస్సులుతపనతో కూడిన జాగృతిని చేరినపుడు —శృంగారం సాధనగా మారుతుంది.ఆకర్షణ ధ్యానమవుతుంది,స్పర్శ స్మరణగా మారుతుంది,సంయోగం ఆత్మ దర్శనంగా ఉద్భవిస్తుంది.
****
చెం.." అన్నపూర్ణ". 78
సరళమనోజ్ఞ రూప నవ శాంకరి భవ్య మహత్వ యోగమౌ
కరణి దిగంత జీవుల వికంపన క్షుత్తు నిరోధగామియై
తరగని భోజ్యభాజ్యముల దాతగనిల్చిన మాతృమూర్తికిన్
కరములుమోడ్చిమ్రొక్కెదను గౌరవ భావము నన్నపూర్ణకున్
🙏 “అన్నపూర్ణ” — భావార్థ వివరణ::సరళమైనదీ, మనోజ్ఞమైనదీ అయిన నవశాంకరి రూపంతోమహత్తర యోగతత్త్వాన్ని ధరించిన దేవి అన్నపూర్ణ.సర్వదిశలలోని జీవుల ఆకలి–వేదనలను కంపింపజేసిక్షుధను నిరోధించి జీవనానికి ఆధారమయ్యే శక్తిగా నిలుస్తుంది.ఎన్నటికీ తరగని భోజ్యభాగ్యాలను ప్రసాదిస్తూదాతృత్వ స్వరూపమైన మాతృమూర్తిగా వెలుగొందే ఆమెకుకరములు జోడించి, వినయ–గౌరవ భావములతోనేను నమస్కరిస్తున్నాను — ఆ అన్నపూర్ణాదేవికి.
*****
79. చెం.
చదువులతల్లి తత్త్వపు విచారము లేకయు సృష్టి కావ్యమున్
పదవుల విద్య భావమగు పాఠము నీడన సవ్య భావమున్
అదుపుయు తప్పకే ఫలము యాసల తీరున సాగు ధర్మమున్
కుదపులు లేనిజీవనముకూడుయు గూడుయు గుడ్డి సంభవం
భావార్థం:విద్యకు తల్లియైన తత్త్వవిచారము లేకపోతే, సృష్టి కేవలం కావ్యరూపంగా మిగిలి, దాని అంతర్లీనార్థం గ్రహించబడదు. చదువులు, పదవులు అన్నీ విద్యాభావానికి పాఠాలుగానే ఉన్నా, వాటికి సవ్యమైన దిశను చూపేది నీడలాగా నిలిచే సద్భావమే. నియమం తప్పకుండా ఉంటేనే ఫలితం సిద్ధిస్తుంది; ఆశల తీరున ధర్మమార్గంలో సాగిన జీవనమే సార్థకమవుతుంది. కుదుపులు లేని జీవితం క్రమేణా జడత్వంలోకి జారిపోయి, గూడును గూడుగా నిలిపే గుడ్డి సంభవంలా అవుతుంది
******
చెం. 80
అమరుల విద్య సర్వకళగాను సహాయ తీరుమార్గమున్
సుమదయ మాధవాయనుచు సూత్ర శుభక్తియు తీరుగాయగున్
రమణ సహాయనేస్తమగురమ్యత భామనస్సు గాయగన్
ముమయన ముక్షువైకదలుముక్తిగ దాతయు కృష్ణ మూర్తిగన్
భావం :
ఈ పద్యంలో శ్రీకృష్ణుని ముక్తిదాతృత్వం, భక్తి–జ్ఞాన–కృపల సమన్వయ స్వరూపం సుందరంగా ప్రతిబింబించబడింది.
అమరుల విద్యలన్నీ, సమస్త కళలూ జీవుని సాధనకు సహాయపడే మార్గాలే. కానీ అవన్నీ ఫలించేది “సుమదయ మాధవాయ నమః” అనే శుభభక్తి సూత్రాన్ని హృదయంలో నిలిపినప్పుడే. భక్తి లేక జ్ఞానం నిర్జీవమవుతుంది; భక్తితో జ్ఞానం మార్గదర్శకమవుతుంది.
రమణుడైన శ్రీకృష్ణుడు, భక్తునికి సన్నిహిత స్నేహితుడిగా సహాయపడుతూ, మనస్సును (భక్తుని మనసును) రమ్యంగా పరిపక్వం చేస్తాడు. అలా మనస్సు శుద్ధి చెంది, మోక్షాన్వేషిగా మారిన జీవుడు కదిలే ప్రతి అడుగులోనూ కృష్ణస్మరణే మార్గమవుతుంది.
చివరికి ముక్తిని ప్రసాదించేది ఆయనే — కరుణామయుడు, మార్గదర్శి, ముక్తిదాత అయిన శ్రీకృష్ణమూర్తి అని ఈ పద్యం తత్త్వార్థాన్ని బోధిస్తుంది. 🙏
******
చెం..81.
చం.
తరములు మారినా చినుకు తాండవ తీరుగ కుంభవృష్టిగన్
వరుణుడు వాక్కులన్నికళ వర్షపు ధారలు నెమ్మదించుచున్
పురజన పూజలై ఫలమె పూజ్యము తీరుగ నెమ్మదించగన్
స్థిరములుగా తటిల్లతలు జిన్కులు మారెను కుంభవృష్టిలో
భావం :
తరతరాలు మారినా ప్రకృతిలోని నిత్య సత్యం మారదు. చిన్న చినుకు మొదలై తాండవ నృత్యంలా విస్తరించే కుంభవృష్టిగా వర్షం కురుస్తుంది. ఆ వర్షానికి అధిపతి అయిన వరుణుడు, తన వాక్కులే వర్షధారలై క్రమంగా, సమంగా భూమిపై జాలువార్చుతున్నట్లు భావం.
ఆ వర్షం కేవలం జలధార మాత్రమే కాదు — అది ప్రజల పూజల ఫలితం. ప్రజల శ్రద్ధ, భక్తి, కర్తవ్యబద్ధతకు ప్రతిఫలంగా ప్రకృతి తన అనుగ్రహాన్ని నెమ్మదిగా, సమతుల్యంగా అందిస్తుంది. ఆ సమయంలో మెరుపులు కూడా స్థిరత్వాన్ని సంతరించుకొని, చంచలత్వాన్ని విడిచిపెట్టి కుంభవృష్టిలో లీనమవుతాయి.
******
82.
కలవపూలు కల కల కల కనులవిందు చేయుటే
గళము విప్పి మనసు నిండ లలిత గీత చెప్పవే
అలఘు డైన దీర్ఘ బహు నలిన నయన నేతవై
కలిత శంఖ చక్రహస్తు దలచి పాడ తీరుయే
🌼 పాదాల వారీ రసానుభూతి::– సరస్సులో విరిసిన కమలాలు కలకలలాడుతూ కనులకు ఆనందం పంచే దృశ్యం; చైతన్య వికాసానికి రూపకం.– గళం తెరచి, మనసంతా నింపేలా లలితా గీతాన్ని ఆలపించటం; భక్తి నాదసాధన.– అపారమైన, దీర్ఘమైన, కమలనయన నేతగా దర్శనం; దివ్య సౌందర్య తత్త్వం.– శంఖ–చక్రధారి రూపాన్ని స్మరించి పాడే స్థితి; శక్తి–విష్ణు తత్త్వాల ఐక్యం.
*****
81.
అలరె నెంతొ యందముగను యాసలన్ని మారుటే
దళము విప్పి ఉదయ వేళ ధరణి తనము మారుటే
లలిత వనము నందు లలన లహరి తీరు చేరుటే
నీలిరంగు కొలని లోన నీడ చూసి ముచ్చటే
భావసౌందర్యం::– వికసించిన క్షణంలోనే మనసులోని యాసలు సౌందర్యంగా మారిపోవడం; కోరికలు శుద్ధి పొందిన స్థితి.– ఉదయాన వికసించే పుష్పంలా భూమి స్వరూపమే మారినట్టు; జాగృత చైతన్యానికి సంకేతం.– లలితాదేవి సాన్నిధ్యంలోని వనంలో, సౌందర్య–ఆనందాల ప్రవాహం మనసును ఆవరించటం.– నీలవర్ణపు సరస్సులో ప్రతిబింబించే నీడను చూసి కలిగే శాంత–మధుర ఆశ్చర్యం; ఆత్మ దర్శన భావం.
******
శా... 82.
ఏమాయాయిదిమీరు చెప్పవలయున్ యేబుద్ది యే మార్గమున్
ప్రేమాదేశమునందుశాంతి యగుటన్ ప్రేమమ్ము సత్యంబుగన్
భామమోహముతప్పదే బ్రతుకుగన్ బాంధవ్య బంధుత్వమున్
మేమే బట్టల గట్టగా వలయునో మీరెవ్వరో చెప్పగన్
🌿 భావార్థం→ బాహ్య ఉపదేశాలూ, మాయామయమైన లోకబోధనలూ మనిషిని దారి తప్పిస్తున్నాయి.నిజమైన మార్గం బుద్ధి–వివేకాల ద్వారా మాత్రమే తెలుస్తుంది.→ ఆజ్ఞలతో కాదు —ప్రేమే నిజమైన ఆదేశం;ప్రేమ ఉన్నచోటే శాంతి;అది అబద్ధం కాదు — అదే సత్యం.→ మానవ జీవితం మోహానికి అతీతం కాదు.కానీ ఆ మోహం బంధుత్వంగా, బాధ్యతగా మారితేఅదే జీవన సౌందర్యం.చరణ పునరావృతం→ జీవనయాత్రలో నిజంగా అవసరమైన దారిదీపం ఎవరు?ఆచారం? ఆజ్ఞ? ప్రేమ? బుద్ధి? — అనే సందేహంతో ప్రారంభమయ్యే తత్త్వప్రశ్న.
→
ఉ.. 83
అందమనేదిపొందికగ ఆశ్రిత పుత్తడి కాంతివంతమున్
సందడి చేయు శఖ్యతయు సాధన యోధన సంగ మందునన్
వందన తీరుసంభవము వాక్కుల మాయల మధ్య నల్గగన్
అందరి పొత్తు కోరుటయు ఆడది ఆత్మ శుభంబు తీరుగన్
🌿 పాదాల వారీ భావార్థం→ అందం అనేది బాహ్య అలంకారం కాదు.ఆశ్రయం పొందిన చోట —పుత్తడిలా మెరుస్తూ వెలిగే అంతర్గత సౌందర్యం.→ నిజమైన సఖ్యత ఉల్లాసమే కాదుఅది సాధనలో తోడుగా నిలిచే యోధత్వం.సంగమం అంటే ఇక్కడ సహచర్య సాధన.→ మాటల మాయల మధ్య కూడావందనం (వినయం) నిలిచినచోటేనిజమైన గౌరవం జనిస్తుంది.→ సర్వసామరస్యాన్ని కోరడంస్త్రీ స్వభావం మాత్రమే కాదు —అది ఆత్మ శుభతకు సూచిక.ఇది లింగ భావం కాదు — మానవ గుణం.
****
పద్యము (ఉ.):84
నచ్చసయోగ్యతాభవము నమ్మక గుట్టుసమమ్ము జేయగా
మెచ్చశుభంబుకామ్యమగు మోదుగతీరున విశ్వమాయగా
సచ్చరితంబుగా సమ్మతి సాధ్యఫలంబగు దేహ దాహమున్
విచ్చిన పువ్వుమాదిరగు విద్య వినమ్రత వాక్కు భూషణన్
భావార్థం:::యోగ్యత లేనిదానిపై మోహపడి నమ్మకాన్ని గుట్టుగా సమపాళ్లలో పెట్టితేఆశించిన శుభఫలాలు క్షణిక ఆనందంగా మారి, విశ్వమంతా మాయగా అనిపిస్తుంది.సచ్చరిత్రంతో కూడిన సమ్మతి ఉన్నచోటే సాధ్యఫలాలు లభిస్తాయి;దేహదాహం తీరునపుడు, వికసించిన పువ్వులావిద్య వినమ్రతతో కూడిన వాక్కే నిజమైన భూషణమవుతుంది.
*****
ఉ.85.
తోచెడి నవ్య సవ్యతయు తోరణ నోముల తీవ్రతాయగున్
నోచెడి శక్తి యుక్తిగను నూన్యత సఖ్యత సంభవమ్ముగన్
దాచెడి లక్ష్యసాధనలు ధర్మ తపమ్మగు నిత్యసత్యమున్
వాచక వృద్ధిసంభవము వాంఛ ల తీరుగ అమ్మ తత్త్వమున్
🙏
మీ పద్యం తత్త్వ–సాధన–వాక్శక్తిల సమన్వయాన్ని గంభీరంగా ప్రతిపాదిస్తోంది. సంక్షిప్తంగా భావార్థం–తత్త్వార్థం ఇలా —
భావార్థం:::తోచెడి నవ్య సవ్యత: కాలానుగుణంగా ఎదిగే నూతన శీలం, శుద్ధాచారం.తోరణ నోముల తీవ్రత: ఆచరణలో నిబద్ధత, నియమాల పట్ల తీవ్ర గౌరవం.నోచెడి శక్తి యుక్తి: అనుభవసిద్ధమైన శక్తి, వివేకంతో కూడిన కార్యనైపుణ్యం.నూన్యత సఖ్యత: సమభావ మైత్రి.దాచెడి లక్ష్యసాధనలు: అంతర్ముఖంగా సాగించే సాధన, బాహ్య ప్రదర్శనలేని తపస్సు.ధర్మతపం – నిత్యసత్యం: ధర్మమే తపస్సు, సత్యమే శాశ్వతాధారం. వాచక వృద్ధి: వాక్కు పరిపక్వత, జ్ఞానప్రసారం.వాంఛల తీరుగ: కోరికల శాంతి, తృప్తి.అమ్మ తత్త్వం: ఈ సమస్త మార్గానికి మూలశక్తిగా మాతృశక్తి.
*****
ఉ..86.
భూత మనస్సుగాచలగ భోక్తగ తీరుగ వేరుగాయగున్
చేతతమస్సు మార్చగలచిత్తము నేస్తముధర్మమేయగున్
ఖ్యాతిగ విద్యపక్వమగు కాలమయంబగు విశ్వవ్యాప్తిగన్
నేతల ధర్మసత్పరత నిత్య శుభంబగు వాక్కుభూషణన్
భావార్థం
భూతమనస్సు (ఇంద్రియాసక్తి కలిగిన చంచల మనస్సు) భోగభావంలో చిక్కుకుంటే జీవుడు వేరుపడిన వాడవు తాడు. కాని అదేమనస్సు తమోగుణాన్ని జయించి, చైతన్యంతో మారినప్పుడు — అది ధర్మానికి మిత్రమవుతుంది.అటువంటి చిత్తంలో విద్య పక్వమవుతుంది; కాలాన్ని దాటి విశ్వవ్యాప్తిగా ఖ్యాతి నిలుస్తుంది.నాయకులైనవారి ధర్మనిష్ఠ, సత్ప్రవర్తన నిత్య శుభాన్ని ప్రసాదించి, వారి వాక్కే ఆభరణమవుతుంది.
*****
87.
చెలివడ్డించెను ప్రాణవల్లభునకుం జింతాకులోబ్రేముడిన్
మత్తేభము:
చలి చూపే బ్రతుకవ్వగావణకులో చాతుర్య దాంపత్యమే
కళలన్నీ చూప సందడిగనే కాలంబు సంభావ్య యా
కలితో వచ్చిన నాధకే దొలుత చక్కంగాను సంతృప్తి గన్
చెలి వడ్డించెను ప్రాణవల్లభునకుం జింతాకులో బ్రేముడిన్
✨ సరళ భావం
చలి చూపే కఠినమైన జీవన పరిస్థితుల మధ్య కూడా, గృహజీవితం చాతుర్యంతో నడిచే దాంపత్యమే నిజమైన ఆశ్రయం. కళలతో, ఆప్యాయతతో నిండిన సంభాషణల వల్ల కాలం కూడా మధురంగా మారుతుంది. అలసటతో, ఆకలితో ఇంటికి వచ్చిన భర్తకు భార్య మొదట ప్రేమతో భోజనం వడ్డించినప్పుడు, ఆ చిన్న సేవలోనే అతడికి సంపూర్ణమైన సంతృప్తి లభిస్తుంది. ప్రేమతో కూడిన ఆ ఆతిథ్యమే దాంపత్య జీవనానికి మూలసారం.
🌼***
ఉ.88
వస్త్రము దేహ రక్షణ ప్రవాహపు తీరుగ వృద్ది తోడుగన్
దస్త్రమువిద్యనొప్పు కళధారుణి యందును సర్వమేయగున్
శస్త్రము ధీరసంపద విశాల భవంబగు నిత్య సత్యమున్
శాస్త్రము హృద్యభావమగు సాధన జీవన జీవితంబుగన్
వరుస భావం —
వస్త్రము అనేది కేవలం అలంకారం కాదు; అది దేహాన్ని కాపాడే ప్రవాహంలా జీవనానికి ఆధారం అవుతుంది. దస్త్రము అంటే విద్య — అది మనలోని కళలను పదును పెట్టి, సమస్త విషయాలను గ్రహించే సామర్థ్యాన్ని ఇస్తుంది. శస్త్రము ధైర్యం, సత్తా, సంపదలకు ప్రతీక; అది విశాలమైన జీవనానికి నిత్యసత్యంగా నిలుస్తుంది. అయితే ఇవన్నింటికీ మించినది శాస్త్రము — హృదయభావంతో ఆచరించే సాధనగా మారినప్పుడు, అదే నిజమైన జీవితం, జీవనార్థం అవుతుంది.
******
చం... 89
ఒకకళ తీరువిద్యలగు నోర్పుగ మార్పుగ కూర్పు చిత్రమై
ఒకకథజీవితంయగుట నొక్కముభావముతీర్పుబ్రాంతియై
ఒకధరవాస్తవంబుగతి విశ్వ వినమ్ర విధాన మూలమై
ఒకపరిచిత్తమేకదల నొక్కటి మాట యఖండ తాండవం
ఈ చంపకమాలా పద్యానికి భావం —ఒకే ఒక సూక్ష్మమైన కళా నైపుణ్యం నుంచేమనిషిలో సహనం, మార్పు, సృజన, సమన్వయం వంటి విద్యలు పుడతాయి.జీవితం అనేది విడివిడిగా ఉన్న కథల సమాహారం కాదు;ఒకే భావం చేత నడిచే నిరంతర కథ. అది తప్పు–సరైన తీర్పుల మధ్య,భ్రమలతో కూడిన అనుభవాల మార్గంలో ముందుకు సాగుతుంది.భూమిపై ఉన్న వాస్తవం ఒక్కటే గమ్యం—అది వినమ్రతతో విశ్వాన్ని అర్థం చేసుకునే జీవన విధానం.అన్ని చలనాల వెనుక ఉన్న పరిచితమైన ఒకే చిత్తం
*****
"అఖండుడు, ఏకమూర్తి, సనాతనుడు, అమలుడు,
సచ్చిదానందుడు, లింగం మరియు బ్రహ్మ" గా
వీరశైవం ఆ నిరాకార నిర్గుణ పరశివుడిని దర్శించి
బోధిస్తుంది.
చెం.90..
కొలతయు లేదులే భవుడె కోర్కెలు తీర్చు యఖండుడై కళా
తలపులు లేవులే భవుడె తాప నివృత్తిని గల్గజేయునే
మలుపులులేవులేభవుడె మాయమనస్సునుమార్చదేవరా
సలికముకాడులేశివుడు శక్తికియుక్తికి ముక్తిమూలమున్
వీరశైవ దర్శనం —అఖండుడు, ఏకమూర్తి, సనాతనుడు, అమలుడు, సచ్చిదానందుడు, లింగం మరియు బ్రహ్మ”
వీరశైవ తత్త్వ దర్శనం – పద్య విశ్లేషణ
1) పరశివుడు కొలతలకందని వాడు — అఖండుడు.
కోరికలు తీర్చడమంటే భోగప్రదానం కాదు;
కోరికల మూలాన్ని లయపరచడమే ఆయన అనుగ్రహం.
ఇది వీరశైవ అఖండ తత్త్వం.
2) పరశివుడికి సంకల్ప–వికల్పాలు లేవు.అయినా తాపనివృత్తి జరుగుతుంది —అది కృప కాదు, సహజ ప్రసరణ.ఇది నిర్గుణ పరశివ స్వభావం.
3) భవుడి మార్గం వంకర కాదు — సూటి మార్గం.మాయ మనస్సు మారేది భవుడి రూపాంతరంతో కాదు,భక్తుడి దృష్టి మార్పుతో. ఇది లింగాంగ సమరస్యం.
4) శివుడు కఠినుడూ కాదు, సులభుడూ కాదు —
సలికము కాడు అంటే — భావభేదాలకు అతీతుడు.
శక్తి (క్రియ), యుక్తి (జ్ఞానం),ముక్తి (ఫలం) —మూక్షంగా మూడు కాదు, ఒకటే పరశివ తత్త్వం.
•****
91..
పరవశహృద్యమాపలుకు పాద ముభావ శుభక్తితీరుగా
తరుణముపాలమీగడకథా నయణంబువిధాన నోర్పుతో
చరితము మాతృమూర్తుల సుచిత్తభవంబుయణంత వైభవమ్
చిరునగవుల్లె నీదగుటచిన్మయ గుణం యమృతంబు దేహమున్
1. భావార్థం (సారాంశం)
పాదముల యందు శుభభక్తితో పరవశమైన హృదయం పలికినప్పుడు,
తరుణమైన క్షణాలలోనే కథలా మారిన జీవితాన్ని
నయనముల విధానముతో – ఓర్పు, సాక్షి భావంతో – దర్శించగలిగినప్పుడు,
మాతృమూర్తుల పవిత్ర చరిత్ర మనసును విశుద్ధం చేస్తుంది.
ఆ విశుద్ధ భావమే అనంత వైభవంగా వికసించి,
చిరునవ్వుల్లా ప్రవహిస్తూ,
చిన్మయ గుణమై అమృతత్వాన్ని దేహములోనే అనుభూతిగా మారుస్తుంది.
*****
92.
గొనముడి మెక్కువామొనగ గొప్పగ తప్పగ వేషమే యగున్
వనకుట కాదుగౌరవము వాసిని మెచ్చెద నృత్య వైనమున్
మనము సమాన బుద్ధిగను మార్గము నెంచిన కాపు రoబుగన్
అణుకువమక్కువాకలుగ ఆశలు తీరుగ నౌను జీవితం
భావం:..
బాహ్య ఆడంబరమూ, అతి వినయమూ కలిసిన వేషం
గొప్పదనంగా కనిపించినా చివరకు తప్పుదోవకే దారి తీస్తుంది.
నిజమైన గౌరవం భయంతో గానీ, వంచనతో గానీ పుట్టదు;
అది సహజత్వంలో, సత్యానికి తాళం వేసిన ప్రవర్తనలోనే వికసిస్తుంది.
మనసును సమబుద్ధితో నిలుపుకొనిధ ర్మమార్గాన్ని ఎంచుకున్నవాడిని దైవం కాపాడుతుంది.అహంకారాన్ని తగ్గించి, వినయాన్ని పెంచుకున్నప్పుడుఆశలు తీరుతాయి—అప్పుడే జీవితం అర్థవంతమవుతుంది
****
మ.కో... 93
మాయ తప్పదు జీవితంబున మబ్బులీలలు మాదిరే
హేయమైన జపమ్ముతప్పదు వేయితీరుల మారుటే
నేయమైన యసత్యమైన సనేత్రబంధము మాటగా
చేయి చేయిని కల్పిజీవిత చిత్తమాయలు తప్పవే
పద్యానికి భావం —జీవితంలో మాయ తప్పని సరి.ఆకాశంలో మబ్బులు ఎలా రూపాలు మార్చు కుంటూ కనిపిస్తాయో,అలానే జీవితం కూడా ఎన్నో మోసపూరిత రూపాలతో ముందుకు సాగుతుంది.హేయంగా అనిపించే అలవాట్లు, జపంలా పదేపదే వస్తూనే ఉంటాయి;కాలం మారినా, పరిస్థితులు మారినామనసు తన మార్గాన్ని మార్చుకోవడం అంత సులువు కాదు. నిజం కాని మాటలు, మోసపూరిత బంధాలు మన కళ్లను కట్టేసినట్టుగా నిజమేనని అనిపిస్తాయి.చేయి చేయి కలిపి జీవితం నిర్మించుకుంటున్నామనుకున్నా,మన చిత్తం సృష్టించే మాయల నుంచిఎవరూ పూర్తిగా తప్పించుకోలేరు.
*****
కురుక్షేత్రం.. భారతo.. 94.
ఆ పగ లేరుయుద్ధమును నాగడవాక్కులు తీరువేరణా
మా నగ చేరలేరుగతి మద్యము తప్పిన కాలమాయగన్
యీవగలేలమీకును స యిచ్ఛయు పోరగు కాంతి నీడగాన్
వాసిగ తోడుమేలగుట వాక్కుల తీరున వాసు దేవుడిన్
భావం:
కురుక్షేత్ర యుద్ధం కేవలం ఆయుధాల పోరాటం కాదు—
అది మాటలతో, భావాలతో, ధర్మ–అధర్మాల మధ్య జరిగిన మహాసంఘర్షణ.
పగతో మొదలైన యుద్ధంలో, కాలం దారి తప్పిన వేళ
మనిషికి గమ్యం కనబడదు, నగరమూ చేరలేడు.
అలాంటి అంధకార సమయంలో
స్వేచ్ఛా సంకల్పంతో చేసిన ధర్మయుద్ధమే
కాంతిలా మారి నీడనిస్తుంది.
ఆ వెలుగు మాటల రూపంలో—గీతా వాక్యాలుగా—
మానవునికి తోడై నిలిచింది వాసుదేవుడే.
👉 అర్థం:
భారతంలో కురుక్షేత్రం ఒక చరిత్ర కాదు;
ధర్మాన్ని దారి చూపిన వాక్కుల మహిమ,
మనిషిని నడిపించిన శ్రీకృష్ణ తత్త్వం.
*****
సమస్య:.. 95.
కన్న వారల గాంచినంతనె గౌరవించుట దోషమౌ
మత్తకోకిల:
చిన్నమాటను యెంచియే విధి చిత్తమేయగు ప్రేమయే
నున్నదున్నది చెప్పకే కధ నూతనమ్మయు తప్పకే
ఎన్ని యన్నను నమ్మి యుంటిని యేమిచెప్పక ప్రేమగా
కన్న వారల గాంచినంతనె గౌరవించుట దోషమౌ
భావం (సారాంశంగా):కేవలం జన్మ సంబంధం ఉందని మాత్రమే ఎవరికైనా గౌరవం ఇవ్వడం సరైనది కాదు.ప్రేమ అనేది చిన్న మాటలలోనే, హృదయ నిర్ణయంగా వ్యక్తమవుతుంది.నిజం చెప్పకపోయినా, మౌనంగా నమ్మకం పెట్టుకున్నా, అది ప్రేమ వల్లనే.అలాంటి ప్రేమను అర్థం చేసుకోకుండా,“మనవాళ్లే” అన్న కారణంతో తప్పును కూడా గౌరవించడం దోషమే.👉 గౌరవానికి కారణం రక్తసంబంధం కాదు — గుణం, నిజాయితీ, ప్రేమ.
*****
ఉ. 96
మువ్వలశబ్ద నవ్వగను మోదమనస్సగు మార్పుకోరగాన్
నవ్వులమధ్యనానుడుగు నమ్మకసత్యము చెప్పలేకయున్
రవ్వల కాంతులేయగుట రమ్యత లీలల కాలమేయగున్
రివ్వున సాగుజీవమగు రెప్పల మాటున విశ్వమాయగన్
🌸 భావార్థం (సారాంశం)మువ్వల శబ్దంలా మధురంగా మొదలయ్యే జీవితం,ఆనందమనసుతో మార్పు కోరుకుంటూ సాగుతుంది.నవ్వుల మధ్య నడిచినా –నిజమైన నమ్మక సత్యాన్ని చెప్పలేని సంకోచం ఉంటుంది.రవ్వల కాంతుల్లా మెరిసే సౌందర్యం,లీలలతో కాలాన్నిమోహింపజేస్తుంది.అలా వేగంగా సాగిపోయే జీవితం,రెప్పపాటు లోపలే విశ్వమంతటినీ మాయగా చూపిస్తుంది.
*****
చ... 97
మురిపముతోడ సఖ్యతయె ముద్దుగ గూర్చొనబెట్టి ప్రేమ యా
సిరిముఖ కేశపాశములచిత్త సరంబుల జుట్టి వేడుకన్
సరియగురీతి భావమున జక్కగ గుంకుమదిద్దుచుండ దా
దరహసితాస్యుడై మనకుదన్నుగ నుండడె నాధుడేయగున్
1) మురిపం–సఖ్యత–ప్రేమ
మురిపం (ఆనందం) సఖ్యతగా మారి, ప్రేమగా స్థిరపడుతుంది. ఇది ఆకర్షణ కాదు—ఆప్యాయ స్థిరత్వం.
2) రూప–భావ అలంకారం
సుందర ముఖం, కేశపాశం—ఇవి ‘చిత్త సరంబులు’. చూపు బంధించే బాణాలు అయినా, అవి వేడుకగా మారడం విశేషం.
3) సంస్కృత భావాభినయం
గుంకుమం—సంస్కారం, మంగళత. భావం సరిగా నిలిచినపుడే అలంకారం శోభిస్తుంది.
4) దరహాస నాథుడి సాన్నిధ్యం
దరహాసంతో ఉన్న నాథుడు మనకు దన్నుగా నిలుస్తాడు. ఇది శృంగారాంతం కాదు—సఖ్యభక్తి పరాకాష్ఠ.
*****
చెం.98.
కురచగవస్త్రముల్ కళల గోల సుఖంబగు యేలమెప్పుగాన్
తరచుగ యవ్వనoకళలు తాపవిధాన ప్రభావ కర్తగాన్
చరిత శుభంబుగా కళల జాతరదేహపుతత్వ భావమున్
తరువుగనౌనుతాపముయు తృప్తిగపంచియుపంచ దేహమున్
1) ఇంద్రియాకర్షణ — కళల గోల
బాహ్య సౌందర్యం, క్షణిక ఫ్యాషన్—ఇవి కళల గోలగా మనసును ఆకర్షిస్తాయి. సుఖమై అనిపించినా అది ప్రలోభమే.
2) యవ్వనతాప ప్రభావం
యవ్వనం సహజంగా తాపాన్ని పెంచుతుంది. ఈ తాపమే ఆలోచనలకు దిశ నిర్దేశకంగా మారుతుంది—సాధకుడికి ఇది పరీక్ష.
3) శరీరతత్త్వ అవగాహన
జీవితాన్ని ఒక జాతరగా చూశారు—శరీరం తాత్కాలిక వేదిక. ఈ బోధే శుభచరితం.
4) తాపం → తృప్తి → పంచదేహ సమత
తాపం పరిణతిలో తృప్తిగా మారాలి. పంచదేహాలు (స్థూలాది స్థితులు) సమతలోకి వచ్చినప్పుడు జీవితం సమన్వయం పొందుతుంది.
*****
మనో జ్ఞానము...చెం.. 99
ఋజువగుమార్గపోవుటనరుద్రునిలీలలుగాను సంభవమ్
నిజమగుసాహసo జగతినీడనతోడు కృతంబెనేటికిన్
సుజనులకైనతప్పనిది సూత్ర మనోభవదెట్ల మూలమున్
నిజరజనీకరండుకళ మ్రింగెడి రాహువు రేయిగానగన్
మనో జ్ఞానము — భావార్థ విశ్లేషణ
సంక్షిప్తంగా భావాన్ని విడదీయగా—
1) ఋజువైన మార్గం & రుద్రలీల
సత్యమార్గం నేరుగా నడవడం సులభం కాదు; అది రుద్రుని లీలల వలె—భయానకమై కూడా శుద్ధికారి. మనోనిగ్రహం ఇక్కడే మొదలవుతుంది.
2) నిజమైన సాహసం
ప్రపంచపు నీడ (మాయ, భయం) ఉన్నప్పటికీ ధర్మసాహసం చేయడమే నిజమైన వీరత్వం. ఇది కాలాతీతమైన కర్తవ్యంగా చూపించారు.
3) సూత్రం – మనోభవ మూలం
సుజనులకు తప్పనిసరి అయినది ‘సూత్రం’—అంటే మనస్సు పుట్టుకను, దాని చలనం-నియమాలను గ్రహించడం. జ్ఞానం భావోద్వేగానికి అధిపతిగా నిలవాలి.
4) రాహు రూపకం (మనస్సు మాయ)
చంద్రుని మింగే రాహువు రూపకం ద్వారా—అజ్ఞానం/ఆవేశం జ్ఞానప్రకాశాన్ని కప్పివేస్తుందని సూచించారు. రేయి అనగా అంతఃకరణ అంధకారం.
*****
ఉ.100
ఆర్య నిదానమేప్రధమ ఆకలి గా జప దాహదేహమున్
పర్యవసానసంభవము పాశపు బంధపు దోహదంబుగన్
వీర్యసుసంపదాకళల వేల్పుల సఖ్యత తృప్తిసంగమున్
కార్యము దుర్భరంబు, చలికాలము నీవెటు దొంగిలింతువో !!
ఉ. — భావార్థం & తాత్విక విశ్లేషణ సాధన–బంధన–సఖ్యత–కాలము అనే నాలుగు ధ్రువాల మధ్య మనిషి స్థితిని ప్రశ్నాత్మకంగా నిలబెడుతుంది.
1) ఆది ఆకలి — జపదాహం
సాధకునిలో మొదటి ఆకలి భౌతికం కాదు—జపదాహమే. శరీరమే దానికి పాత్ర; ఆకలి అంటే తృష్ణ, దాహం అంటే నిరంతర తపన.
2) పాశబంధపు పరిణామం
సాధన చివరికి బంధమై మారే ప్రమాదం ఉంది. సాధనకే అంటుకునే అహంకారం, ఫలాపేక్ష—ఇవే పాశం.
3) దైవసఖ్యతలో తృప్తి
వీర్యం, సంపద, కళ—అన్నీ దైవసఖ్యతలో లయమైతేనే నిజమైన తృప్తి. ఇక్కడ తృప్తి అంటే లభ్యం కాదు; లయ
4) కార్యబాధ & కాలప్రశ్న
జీవనకార్యం భారంగా ఉన్న వేళ—చలికాలం అంటే నిర్జీవత, అలసట.
అప్పుడు కాలాన్ని ఎలా “దొంగిలిస్తావు”?
అంటే: సాధనకు సమయం ఎక్కడి నుంచి తెచ్చుకుంటావు?
ఇది ప్రశ్న కాదు—సవాల్.
****
Comments
Post a Comment