02-02-2026

UUI  IUUII  - UUIIU  (త య స భ గు)  

   

కానంగ సదా భూమియు - కల్లోలములో 

నానంగను వచ్చి పోదు - రక్షోభములో 

నానందపు యౌవనమ్ము - కంతమ్ము గదా 

యీనాముది కంతమ్మది - యేవిశ్వములో 

దామమ్ములతో జపమ్ము - దైవమ్మునకా 

నామమ్ముల యంకె లెక్క - నైజమ్మునకా 

ఈమానసమందు భక్తి - యింపారఁగ నా 

స్వామిం దలువంగఁ జాలు - సార్థమ్ము సకా 

రెండీ హృదయాలు చేరఁ - బ్రేమమ్ము గదా 

మెండై చెలువమ్ము ప్రేమ - మేల్కాంచుఁ గదా 

మండున్ దివె తంతి దాఁక - మావెల్గులతో  

నిండై హృదయాలు తాఁక - స్నేహమ్ము సదా 

హా సంకుచితమ్ము దృష్టి - యక్షిన్ గంతల్ 

ఈసుల్ మదముల్ డెందము - నెప్డున్ జింతల్ 

ఈశీర్షముపై వెంట్రుక - లెల్లన్ దెల్లల్ 

హా శ్యామల ముల్లంబున - నాశల్ వింతల్ 

వారల్ మనవారల్, పెఱ - వారల్ గనఁగా 

నవ్వించుచు మాటాడుచు - నావారనఁగా 

నందమ్మగు కాలమ్మున - నానందమెగా 

కష్టమ్ములలోన రారు-గా రమ్మనఁగా 

(ఇది ఉపజాతి, ఇందులో ప్రాస లేదు)

*

గ

నేను ఎప్పుడు మనస్సును కాదు, 

నేను ఎప్పుడు బుద్ధిని కాదు, 

నేను ఎప్పుడు అహంకారాన్ని కాదు, 

నేను చిత్తాన్ని అంతకన్నా కాదు.

(నాకు పంచేంద్రియాలతో (వినడం, రుచి, వాసన, చూపు, స్పర్శ) సంబంధం లేదు. ఆకాశం, భూమి, నిప్పు, గాలి, నీరు వంటి పంచభూతాలూ నేను కాదు.)

 నేను కేవలం సచ్చిదానంద స్వరూపుడైన శివుడిని.

*శివోఽహం* (నేనే శివుడిని) *శివోఽహం* (నేనే శివుడిని)

 నేను ఎప్పుడు ప్రాణాన్ని కాదు. 

నేను ఎప్పుడు పంచ వాయువులను కాదు.

ఐదుఎప్పుడు కోశాలూ నేను కాదు. 

శరీరంలో గల ఏడు ధాతువులు నేను కాదు. 

(మాట్లాడటం, పట్టుకోవడం, నడవడం వంటి కర్మేంద్రియాలూ నేను కాదు. నేను కేవలం మంగళప్రదమైన శివుడిని.) *శివోఽహం* (నేనే శివుడిని) *శివోఽహం* (నేనే శివుడిని

 నాకు ఎవ్వరిపై ద్వేషం లేదు, 

నాకు ఎవ్వరిపై అనురాగం లేదు. 

నాకు ఎవ్వరిపై లోభం (పిసినారితనం) లేదు,

మోహం లేదు. మదం (గర్వం) లేదు, మాత్సర్యం (అసూయ) లేదు. 

(ధర్మ అర్థ కామ మోక్షాలనే చతుర్విధ పురుషార్థాలతో నాకు పని లేదు. నేను కేవలం జ్ఞాన స్వరూపుడైన శివుడిని.

*శివోఽహం* (నేనే శివుడిని) *శివోఽహం* (నేనే శివుడిని))

 నాకు ఎప్పుడు పుణ్యపాపాలతో సంబంధం లేదు, 

నాకు ఎప్పుడు సుఖదుఃఖాలతో పని లేదు. 

నాకు ఎప్పుడు మంత్రాలు, తీర్థయాత్రలు,పనిలేది

 వేదాలు, యజ్ఞాలు ఏవీ నేను కాదు. 

(నేను అనుభవించేవాడిని (భోక్త) కాదు, అనుభవించబడే వస్తువును (భోజ్యం) కాదు, అనుభవించే క్రియను (భోజనం) కాదు. నేను కేవలం ఆనంద స్వరూపుడైన శివుడిని.

*శివోఽహం* (నేనే శివుడిని) *శివోఽహం* (నేనే శివుడిని))

 నాకు ఎప్పుడు మృత్యువు లేదు, 

నాకు ఎప్పుడు జాతి భేదాలు లేవు. 

నాకు తండ్రి లేడు, తల్లి లేదు, అసలు జననమే లేదు. 

నాకు బంధువులు లేరు, మిత్రులు లేరు, గురువు లేడు, శిష్యుడూ లేడు.

( నేను కేవలం పరిపూర్ణమైన శివుడిని. ఇందులో ఎటువంటి సందేహము లేదు.

*శివోఽహం* (నేనే శివుడిని) *శివోఽహం* (నేనే శివుడిని))

నేను ఎప్పుడు మార్పు లేనివాడిని. 

నేను ఎప్పుడు ఆకారం లేనివాడిని.  

నేను అంతటా వ్యాపించి ఉన్న వాడిని. 

నేను అన్ని ఇంద్రియాలలోనూ

దేనికీ అంటుకోనివాడిని. 

(నాకు దేనితోనూ సంబంధం లేదు 

(Attachment లేకపోవడం). నాకు మోక్షం కావాలి అని కోరను.

నేను ఇంద్రియాలతో కొలవడానికి లేదా తెలుసుకోవడానికి వీలయ్యే ఒక వస్తువును కాదు. ఇంకా చెప్పాలంటే: "నేను అన్నిటికీ అతీతమైన, స్వయంగా ప్రకాశిస్తున్న చైతన్యాన్ని.”

*శివోఽహం* (నేనే శివుడిని) *శివోఽహం* (నేనే శివుడిని))

ఆధారం మూలరచయిత.. అదిశంకరాచార్యుల *నిర్వాణ షట్కమ్*

097,భారత రాజ్యాంగ గణ తంత్ర దినోత్సవ సందర్భంగా అందరికి శుభాకాంక్షలు:: అంత్యనుప్రాస భావ గీతం 

పల్లవి

గణతంత్ర రాజ్యమా… ప్రజాస్వామ్య భోజ్యమా

పవిత్ర సామ్యవాద స్వప్నమా… లేక నయావలస మోసమా

వందేమాతర నాదమా… విరిగిన పేదల శ్వాసమా

భారత దేశమా… నా దేశమా… నీ నిజరూపమెదురుమా

చరణం – 1

సహజ వనరుల సందోహమా… నమ్మ నాయకుల విద్రోహమా

శిఖరాగ్ర విష్పోటన తేజమా… జన బలహీనత దాస్యమా

ఘన చరితల సంస్కృతి దేశమా

కులమతాల ప్రకృతి భాష్యమా

సామ్యవాద విశ్వమయ రాజ్యమా

కుల మత శఖ్యతా భారత దేశమా

చరణం – 2

వీర ధీర స్వరాజ్య త్యాగమా… రక్త తర్పణ యజ్ఞమా

కార్మిక కర్షక జన ప్రగతి పథమా

జీవ అను రిక్త హస్తమా

కూడు గూడు లేని పేదల రాజ్యమా

ధన మధ కామాంధుల దాదాగిరి దేశమా

అంద చందాల స్వాతంత్ర భావమా

మంది వందేమాతర పవిత్ర గీతమా

చరణం – 3

చట్టాలంటే బాధ్యత దేశమా

శిక్షలంటే భయముగా రాజ్యమా

సత్య ధర్మాల శాంతి కపోతమా

వేద జ్ఞాన ప్రబోధాల సంకేతమా

పతాక రెపరెపలతో నినదించెనా

జై జవాన్ జై కిసాన్ కలకలలతో

బ్రిడ్జ్ (ఆవేశ భాగం)

శాంతి సహన అహింసలతో

శత్రువుల గుండెల్లో ప్రళయాగ్నితో

నిలిచిన దేశమా… నడిచిన దేశమా

ప్రశ్నించే ప్రజలే నీ ప్రాణమా

పల్లవి (పునరావృతం)

గణతంత్ర రాజ్యమా… ప్రజాస్వామ్య భోజ్యమా

పవిత్ర సామ్యవాద స్వప్నమా… లేక నయావలస మోసమా

ముగింపు (ఆహ్వానం)

నా దేశ ఘన చరితను తెలుపుమా

ఘన ప్రజాస్వామ్య భవిత నిలుపుమా

ప్రశ్నించే హక్కును కాపాడుమా

భారత దేశమా… మమ్మల్ని నడిపించుమా

****

గణతంత్ర.. భ  య  న  య  జ  గ

పల్కగుట తంత్రమ్ము - పలుకులే భారతమ్ములో

కల్కగుటే యంత్రమ్ము - కలల చట్టమ్ము లిందులో 

 పల్క గణతంత్రమ్ము - పరువుగా ముఖ్యమిందులో

 చిల్క మిక వేగమ్ము - చరితమై రాజ బాటలో 

 మా గతము ధర్మమ్ము  - మనసుతో తెల్పు నద్దియే 

 మా గళము సత్యమ్ము - మమతతో తెల్పగల్గగా 

మాగమన నిత్యమ్ము - మలుపుగా చేర చేయుగా

మా గరము గీతమ్ము - మధువుగా సంతసమ్ముగా 

 చేతనము యత్నము-  చివరికానంద నృత్యమే 

 ఈ తరుణ మందమ్ము - హృదయమా ప్రేమ కావ్యమే 

 ప్రాత యది నూత్న మ్ము - పయనమా దూర తీరమే 

 జాతి స్థితి రత్నమ్ము - జపమదీ తత్వ రాజ్యమే

 మీ విధేయుడు మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ

ణతంత్ర దినోత్సవ సందర్భంగా అందరికి శుభాకాంక్షలు 

శా.. శిక్షాసూత్రపురాజకీయమగుటన్ సిద్ధించు కర్తవ్యమై 

 ప్రక్షాళించు సమస్యలై విధిగా సంప్రాప్తియు సద్భావమై

 రక్షింపం నిధిగా ప్రజాధరణ సారాంసమ్ము బంధుత్వమై 

దీక్షా సద్భవమై సహాయపరమై తీరైన రాజ్యాంగమై 

సరళ భావం

రాజకీయ వ్యవస్థ శిక్షా–చట్టాల ఆధారంగా బాధ్యతతో పనిచేయాల్సిన కర్తవ్యంగా ఉండాలి.సమాజంలో ఏర్పడే సమస్యలు న్యాయమైన విధానాలతో శుద్ధి చేయబడి, పరిష్కారానికి రావాలి. ప్రజల నమ్మకాన్ని కాపాడటమే

రాజ్యానికి నిజమైన నిధి.ఆ నమ్మకానికి మూలం

పరస్పర బంధుత్వం, ఐక్యత.అలాంటి ధృఢ సంకల్పంతో,

సద్భావంతో, సహాయ దృక్పథంతప్రజల కోసం నిలిచే వ్యవస్థే నిజమైన రాజ్యాంగబద్ధ పాలన.

****

గణతంత్ర దినోత్సవ సందర్భముగా శుభాకాంక్షలు 

అంగన ధర్మమార్గకళ ఆశ్రిత రాజ్యము వర్ణణేయగున్ 

రంగల రాజకీయముతొ రవ్వల వెల్గుల రాజ్యనీతిగన్ 

పొంగుల గాను జీవనము పోరుగ కాపుర జీవసత్యమున్ 

హంగుల ఉత్సవం విలువ హాయిగ నిర్మిత రాజ్య తoత్రమున్

సరళ భావం::ఈ గణతంత్ర రాజ్యం ధర్మం, న్యాయం, సద్గుణాల మార్గాన్ని ఆశ్రయంగా చేసుకొని నడవాల్సినది.

కానీ వాస్తవంలో రంగుల రాజకీయాలు, వెలుగుల మాయలు రాజ్యనీతిని అలంకారంగా మార్చేశాయి. అయినా సరే, ప్రజల జీవితం మాత్రం నిజాయితీతో, కష్టంతో, కుటుంబ ధర్మాన్ని కాపాడుకుంటూ ముందుకు సాగుతూనే ఉంది. ఉత్సవాలు, సంబరాలు బయట హంగులతో కనిపించినా అవి విలువలతో, సుఖశాంతులతో నిర్మితమైన రాజ్యవ్యవస్థకు అర్థం ఇవ్వాలి. అటువంటి ధర్మబద్ధమైన, ప్రజల జీవనసత్యాన్ని గౌరవించే

గణతంత్ర తంత్రం

****

మన దేశానికి నిజమైన గౌరవం.

ణతంత్ర దినోత్సవ సందర్భంగా అందరికీ శుభాకాంక్షలు 

ఉ.

పూసడి పువ్వులై మనసు పున్నమి  వెన్నెల గాను మార్చుటన్ 

కాసెడి కాయలై రుచులు కాలపు తీరుగ తృప్తి పర్చటన్ 

మేసెడి దుష్టులైదురిత మేలని చెప్పుట రాజ్యమేమిటన్ 

ఊసులు రాజ్యమేజనుల నుత్తమ ఊహలు తీర్చగల్గగన్ 

భావార్థం:

మనసులు పూసడి పువ్వుల్లా వికసించి, పున్నమి వెన్నెలలా శాంతి-సౌమ్యతలను ప్రసరింపజేయడం నిజమైన పాలన లక్ష్యం.

కాలానికి తగినట్లుగా కాయలు పండినప్పుడు ఎలా రుచులు తృప్తినిస్తాయో, అలాగే ప్రజలకు అవసరమైన సమయాన న్యాయం-సౌఖ్యాలు అందించగలగడం రాజ్య ధర్మం.

దుష్టత్వాన్ని పోషించడం కాదు; దురితాన్ని దురితమని స్పష్టంగా చెప్పి, మేలే మార్గమని బోధించగల శక్తి ఉండాలి.

ఖాళీ ఊసులు చెప్పే రాజ్యం కాదు; ప్రజలలో ఉన్నత ఆలోచనలు, సదుద్దేశాలు వికసించేలా చేయగల రాజ్యమే సార్థకమైన రాజ్యం.

****

గణతంత్ర దినోత్సవ సందర్భంగా అందరికీ శుభాకాంక్షలు

గణవాయే గణతంత్ర రాజ్యమదియే గమ్యంబు సూపేదిగన్ 

 గణతంత్రం మగురాజనీతి విధిగా కర్తవ్య సౌభాగ్యమున్ 

 జనయిష్టా సుఖశాంతులే ధన ఫలం చైతన్య భావంబుగన్ 

 మనమేయేకము సర్వ తంత్రమగుటన్ మాధుర్య రాజ్యంబునన్

భావం:

ప్రజల శక్తి ఆధారంగా నిలిచిన గణతంత్ర రాజ్యమే మన లక్ష్యం. ప్రజాస్వామ్యాన్ని నడిపించడంలో రాజనీతి కర్తవ్యబద్ధంగా ఉండటం పరమావశ్యం. ప్రజలకు కలిగే సుఖం, శాంతియే నిజమైన సంపద; అదే రాజ్యానికి ఫలితం. ఈ వ్యవస్థ అంతా మనందరి ఏకత్వంతోనే నడుస్తుంది. ప్రజల మధ్య పరస్పర విశ్వాసం, మాధుర్యభావమే దేశాన్ని బలంగా నిలబెట్టే రాజ్యసౌందర్యం.

*****

అటజని కాంచె నిశ్చయ మనస్సు సుధీర్ఘ సుబుద్ధి తృప్తిగా 

నటనల నెంచ నిర్భయ తపస్సు శుభంబు సుఖాలవిశ్వమై

స్పుటమదియెంచతత్త్వపు యుషస్సు గనౌను శుభంబు కాలమై 

ఘటనలు సర్వ మాయలసుఘాత సుసేవ విధాన మేయగన్ 

భావార్థం (సరళంగా):

నిశ్చయంతో కూడిన మనస్సు, దీర్ఘకాల సాధనతో పక్వమైన సుబుద్ధి కలిగినప్పుడు తృప్తి కలుగుతుంది.

భయరహితమైన తపస్సుతో, నటనలన్నింటినీ దాటి, జీవితం శుభమయమై సుఖవిశ్వంగా మారుతుంది.

తత్త్వాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించిన చైతన్యం ఉదయకాలంలా వెలుగునిచ్చి, కాలానికే శుభార్థం కలిగిస్తుంది.

అప్పుడు ఎదురయ్యే అన్ని ఘటనలూ మాయాగాఢతను తొలగించే సాధనలై, సుసేవా విధానంగా మారుతాయి.

****

ప్రియా శ్రేయోమృత్వ సహనమున్ ప్రేమతరుణే

సహాయంబున్ దృత్వ విలువగన్ సాధ్య చరణే

స్థిరా తత్త్వం సృత్వ గుణముగన్ భాష్యా భరణీ

క్రియా సిద్ధి స్సత్వే భవతి మహతాం నోపకరణే

సరళ భావం

— ప్రియమైనవాడా! శ్రేయస్సు కోసం కష్టమును, మరణభయాన్నికూడా సహించే స్థితి ప్రేమ అనే యౌవనంలోనే పుడుతుంది.

— ఇతరులకు చేయూతనిచ్చే కార్యమే నిజమైన విలువ కలది; అదే సాధ్యమైన సద్గతి మార్గం.

— స్థిరమైన తత్త్వాన్ని సృజనగా గ్రహించి, గుణసంపత్తితో ఆచరణలో వ్యాఖ్యానించగలగడం గొప్ప అలంకారం.

— సత్వగుణంలో నిలిచినప్పుడే మహాత్ములకు క్రియాసిద్ధి లభిస్తుంది; వారికి ప్రత్యేక సాధనాలు అవసరం ఉండవు.

అంతర్భావం (తత్త్వార్థం)

ఈ పద్యం చెబుతున్నది ఏమిటంటే—

ప్రేమ కేవలం భావోద్వేగం కాదు; అది త్యాగశక్తి.

సహాయం అనేది ఉపకారం కాదు; అది మనిషి విలువ.

తత్త్వం మాటల్లో కాదు; స్థిరమైన జీవనచర్యలో ఉంటుంది.

సత్వగుణమే మహాత్ముల ఆయుధం; బయటి ఉపకరణాలు కాదు.

👉 ప్రేమ → త్యాగం → సహాయం → సత్వం → సిద్ధి

అనే ఒక ఆధ్యాత్మిక క్రమాన్ని మీరు నాలుగు పాదాల్లో అద్భుతంగా బంధించారు.

*****

సిరియున్నా సమరంబురక్తిగనుగన్ సీఘ్ర్oబు ప్రేమంబుగన్

తరుణుల్లే పదియారువేలు గనుగన్ తన్మాయ గోపాలగన్

పరమేశ్వర్ గను యిద్దరాండ్రుగలగన్ పాశంబు యోగంబుగన్

పరమేశామదినొక్కగాను సతిగన్ ప్రారబ్ద యేతీరుగన్ 

భావార్థం:

సిరి (సంపద) ఉన్నా, సమరభావం–వైరాగ్యం రక్తిలో కలిసినా,

సీగ్రమైన ప్రేమగా అది పరిణమిస్తుంది.

తరుణుల్లా కనిపించే ఆ గోపాల తత్త్వం

పదహారు వేల గోపికల రూపాల్లో మాయగా విస్తరిస్తుంది.

పరమేశ్వరుడుగా దర్శించే శివ–శక్తి ద్వైతం

యోగబంధంతో ఒక్కటవుతుంది.

అలా ద్వంద్వమంతా లయమై

పరమేశం ఒక్కటే సత్యంగా నిలుస్తే,

స్త్రీ–పురుష భేదమూ కరిగి

ప్రారబ్ధం కూడా తన తీరు తానే తీర్చుకుంటుంది.

*****

దండమెకర్మసాక్షిరవి ధన్యత చూపులు కాలమేయగున్ 

దండమె జీవ రక్షకుని దర్శన భాగ్యము సంపదేయగున్

దండము సీఘ్రమేహృదయ తాపము కోపము మార్చు స్వామిగన్ 

దండమనస్సునీదగుట దారులు జూపెడి సూర్య దేవరా 

సరళ భావం ఇలా 🙏

సూర్యుడు మన కర్మలకు సాక్షిగా ఉండి

కాలానికి తగిన ఫలితాన్ని చూపిస్తాడు.

అతన్ని దర్శించడం

జీవితానికి రక్షణగా, సంపదగా మారుతుంది.

సూర్య కాంతి

హృదయంలోని బాధను, కోపాన్ని

త్వరగా తొలగిస్తుంది.

మనసు అతనిపై నిలిపితే

జీవితానికి సరైన దారిని చూపించే

దైవమే సూర్య దేవుడు. 🌞

*****

సప్త సువర్ణమై కిరణ సమ్మతి కాంక్షలు తీర్చగల్గగన్ 

 నాప్తుడవైవిశాలమయ నంబర మార్గము సర్వ వేళలన్

సుప్తిని మార్చగల్గురవి సూత్రపు శోభలునందజే యుచూ

ప్రాప్తిగ కర్మసాక్షియగు ప్రాణము నిల్పెడి సూర్య కాంతిగన్

 భావం చూద్దాం.

→ సూర్యుడు తన కిరణాల ద్వారా సప్తవర్ణ సౌందర్యంగా విస్తరించి, జీవుల ఆకాంక్షలను పరిపూర్ణం చేసే శక్తిగా దర్శనమిస్తాడు.

ఇక్కడ కిరణ సమ్మతి అంటే – ప్రకృతి మొత్తం సూర్యుడితో సమ్మతమై స్పందించడమే.

→ సూర్యుడు ఆకాశ మార్గంలో నిరంతరం ప్రయాణిస్తూ, సమస్త జీవులకు ఆప్తుడిలా (ఆశ్రయంగా) ఉంటాడు.

కాలాతీతంగా, వేళలన్నింటిలోనూ అతని సంచారం.

→ నిద్రావస్థను (అజ్ఞానాన్ని, అలసటను) జాగృతిగా మార్చే శక్తి సూర్యుడిదే.

రవి సూత్రపు శోభ అంటే – సూర్యుని నియమబద్ధమైన గతి, ధర్మసూత్రంలా ప్రకాశించడం.

→ జీవికి లభించే ఫలితాలకు సాక్షిగా నిలిచేది సూర్యుడే.

అతని కాంతియే ప్రాణాన్ని నిలబెట్టే మూలశక్తి.

*****

శార్దూల పంచ పాది

ఉప్పొంగే మది పాల బుద్ధిగనుగన్ యుజ్వాల కాంతీవిధిన్ 

 తప్పోప్పుల్ గనలేనివిద్య కళగన్ తన్మాయ లోకంబుగన్ 

నీ ప్పొందే జలమే ఘమైలయలుగన్ నిశ్చేష్ట తీర్ధంబుగన్

 నిప్పే నీవుగశక్తియుక్తికళగన్ నిర్వాహ దైవంబుగన్ 

 మాప్నో జ్ఞాతిగజీవనంబు భవమున్ మార్గంబు ఆదిత్యగన్

వరుస భావం:

ఉప్పొంగుతున్న మనస్సు, పాలవంటి పవిత్రమైన బుద్ధిగా మారినప్పుడు

అది ప్రకాశించే దివ్య కాంతికి నిలయమవుతుంది.

సరైనది–తప్పైనది అనే భేదాలు లేని జ్ఞానం కలిగితే,

ఈ లోకం మాయామయ స్వరూపంగా దర్శనమిస్తుంది.

నీలో లీనమయ్యే జలంలాగా,

కర్మల కలతలన్నీ లయమై,

చలనం లేని పవిత్ర తీర్థస్థితి ఏర్పడుతుంది.

అగ్నిలాంటి తేజస్సుతో,

శక్తి–యుక్తులు కలసిన నిర్వాహక దైవస్వరూపంగా

నీవే ప్రత్యక్షమవుతావు.

ఆ దశలో భవజీవితానికి మార్గదర్శిగా,

అజ్ఞానాన్ని తొలగించే ఆదిత్యునిలా

నీవే లక్ష్యమై, నీవే దారి అవుతావు.

*****

పట్టగతీ విధేయ బల పాఠ్యము కావ్య శుభంబుగామదిన్ 

 పుట్టినరోజు నుండి మన పున్నెము తీరుగ సంభవంబుగన్ 

పట్టిన ఘంటమేమనసు ప్రాభవమే స్థితి కావ్యమేయగున్

మట్టిగ యంబరంబగుట మానవ జన్మకవిత్వపాఠ్యమున్ 

భావార్థం:

విధేయత, శ్రమ, బలము — ఇవన్నీ జీవితానికి మొదటి పాఠాలు.

పుట్టిన రోజు నుంచే మన పుణ్యఫలమే మన జీవిత ప్రయాణంగా మారుతుంది.

మనసు పట్టుదలతో మోగించిన ప్రతి ఘంటమే

జీవితంలో స్థితి–గతులకు కావ్యరూపాన్ని ఇస్తుంది.

చివరికి మట్టిలో కలిసిపోవడమే అయినా,

ఆ మధ్యలో మన జీవితం మానవజన్మకు

ఒక గొప్ప కవిత్వ పాఠ్యమై నిలుస్తుంది.

****

ధర్మంమొక్కటి గాను జీవనముగన్ దారిద్ర నిర్మూ లనన్ 

మర్మంబున్ జప శాంతిగా సహన మార్గంబు జీవంబుగన్ 

కర్మంబున్ గతి విద్యగాసహజమున్ కామ్యంబు కర్తవ్యమున్ 

శర్మంభాగ్యయహింసమార్గముగన్ సామర్ధ్య జీవంబుగన్ 

భావార్థం:

జీవితానికి ఒకే ఆధారం అయిన ధర్మం

దారిద్ర్యాన్ని మూలంతోనే నిర్మూలిస్తుంది.

మర్మమైన అంతర్గత సాధనగా

జపము శాంతిని ప్రసాదించి,

సహనమే జీవన మార్గంగా మారుతుంది.

కర్మ స్వభావతః సహజంగా

మన గతిని విద్యగా మార్చుతుంది;

కామ్యాలు కాక, కర్తవ్యమే ప్రధానం అవుతుంది.

అహింసా మార్గంలో నిలిచిన శర్మ (సంతోషం)

భాగ్యంగా మారి,

అదే జీవనానికి నిజమైన సామర్థ్యంగా వికసిస్తుంది.

తత్త్వ సారం:

*****

కోపంబున్ కధగాశుభంబు గతిగన్ గొప్యంబు సంసారమున్ 

లోపంబుల్ గనకేసమోన్నతముగన్ లోలత్వ బుద్దేయగున్ 

శాపంబన్ గతిబంధమేయగుటయిన్ శాంతంబు మౌనంబుగన్ 

దీపంబున్ప్రకటించుయోగ్యత భవమ్ దివ్యత్వ లక్ష్యంబుగన్

భావార్థం:

కోపము పెరిగినప్పుడు

అది అశుభమైన గమనంగా మారి,

సంసారంలో దాగి ఉన్న బంధనాలను

ఇంకా బలపరుస్తుంది.

లోపాలు కనిపించినా

వాటిని బంగారంలా మార్చుకునే

ఉన్నత దృష్టి లేకపోతే

చంచలమైన బుద్ధి ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది.

శాపంలా మారిన కర్మగతి

జీవుని బంధనంలో పడేస్తుంది;

అందుకే శాంతి

మౌన స్వరూపంగా అవతరించాలి.

అప్పుడు మాత్రమే

దీపంలా వెలుగును ప్రకటించే యోగ్యత

ఈ భవజీవితానికి సిద్ధిస్తుంది—

అదే దివ్యత్వాన్ని చేరే లక్ష్యం.

అంతర్లీన తత్త్వం:

****

ఉత్తర దిక్కు గా కిరణ యున్నత లక్ష్యము సాగ నెంచంగన్ 

మెత్తని భూపరాయనుచు మేలుగ సర్వము శాంతి తేజమున్ 

చిత్తము మార్చగల్గగల చిత్ర విచిత్రపు దివ్య కాంతిగన్ 

చిత్తము జన్మమైగదల చిన్మయ ధారిగ సూర్య వైభవమ్ 

భావార్థం:

ఉత్తర దిశను లక్ష్యంగా చేసుకుని

ఉన్నత లక్ష్యసాధనకు సూర్యకిరణాలు ప్రయాణించునట్లుగా,

మెత్తని భూమిని తాకుతూ

సర్వ లోకానికి మేలును చేకూర్చే

శాంతి–తేజస్సుగా వ్యాపిస్తున్నాయి.

చిత్తాన్ని మార్చగల శక్తి కలిగిన

అనేక రూపాల దివ్య కాంతిగా అవి వెలుగుతుంటే,

ఆ కాంతే చిత్తంగా మారి,

చైతన్య జన్మగా పరిణమించి,

చిన్మయ ధారగా ప్రవహించేది—

అదే సూర్య వైభవము.

*****

సప్తశ్వా పయనంబు సంచరిగనున్ శాంతంబు భానుండుగన్ 

సప్తావర్ణము తేజ మొల్కుకళలే సామర్ధ్య సూరుండుగన్ 

గుప్తావిద్యలమాఘమున్ గదలుగన్ గొప్యంబు ధీ రుండుగన్ 

సప్తాలోక ప్ర దీప్తిగా వెలుగులే స్వాశ్వత్వ మే మ్రొక్కేదన్

భావార్థం:

ఏడు అశ్వాలతో ప్రయాణించేవాడైన సూర్యుడు

శాంత స్వరూపుడై లోకమంతా సంచరిస్తున్నాడు.

ఏడు వర్ణాల తేజస్సు కలిగిన కిరణాలతో

అఖండ సామర్థ్యానికి ప్రతీకగా వెలుగుతున్నాడు.

గుప్తంగా ఉన్న అవిద్య అనే అఘములను కదిలించి,

చీకటిని తొలగించే ధీరుడై ఉన్నాడు.

ఏడు లోకాలకు దీప్తిని ప్రసాదిస్తూ,

శాశ్వతమైన సత్య స్వరూపంగా మేము నతమస్తకులమై నమస్కరిస్తాము.

*****

కువలేశా భవభంజనా విరజితా సూత్రంబు యంభోజిగన్ 

భవదీసర్వము యంబుజోదర గనున్ భాగ్యంబు పద్మాక్షగన్ 

బ్రవిభక్తిన్ స్థితి సంభవంబుగనుగన్ రుద్రంబు తీరేయగున్ 

భవదీయుండు సమంబుధీరతగనున్ భాగ్యంబు చక్రీ గతిన్

భావార్థం:

కువలేశా! (భూమికి, లోకాలకు ఆధారమైనవాడా)

భవభంజనా! (సంసార బంధాలను ఛేదించేవాడా)

నీవు విరజితుడవై, లోకసృష్టికి మూలమైన సూత్రంగా, కమలములో నివసించువాడవు.

ఈ సమస్త భవము (సృష్టి అంతా)

నీ నాభికమలమునుండే ఉద్భవించినది;

అందుకే నీవు పద్మాక్షుడవు,

భాగ్యమునకు, శుభమునకు స్వరూపుడవు.

సృష్టి–స్థితి–లయముల విభజనలో

సంస్ఫురించే శక్తి నీ నుండే ఉద్భవించి,

లయకార్యమును రుద్రుని ద్వారా నెరవేర్చుతుంది.

అయినా నీవు స్వయంగా

సముద్రమువంటి ధీరత్వంతో సమత్వంలో నిలిచి,

చక్రధారి అయి ధర్మగతిలో లోకాలను నడిపిస్తావు.

*****

*పెళ్లి వృత్తపాద్యాల మాల*

రచన.. మల్లా ప్రగడ

901..ఉ.

పండుగ కాంతులేకలసి పాఠము పంచుకొనేటి సందడే 

నిండుగ తృప్తిచెందగల నీడల యాసర నొక్క టవ్వగన్ 

చెండుగ సంతసంబున విచిత్రపు చిత్తము దాహమేయగున్ 

మెండుగ పెళ్లిసందడగు మేలును కూర్చగ నేస్తమేయగున్

భావార్థం (సరళంగా):పండుగల కాంతులు, గడిచే శుభాకాంక్షలతో, మనకు ఆనందం, ఉల్లాసం, సంతృప్తి ఇవ్వగలుగుతాయి. ఈ శుభసందడిలో మన హృదయం ఆశ్చర్యం, ఆనందంతో నిండిపోతుంది. ప్రత్యేకంగా పెళ్లి సందడి మనలో స్నేహబంధాలను, శ్రేయస్సు, సమ్మేళనం, చైతన్యాన్ని పెంపొందిస్తుంది.

****

902. చెం.

అనియత  కర్మయోగమగు అర్థము, ధర్మము,  కామ,  మోక్షముల్

అను    పురుషార్థ   సాధనను    అన్వగు   రీతిన   పెళ్లియేయగున్

 తన  దరి   జేరు   మార్గమని   తల్చెడి  రమ్యత   ఇష్ట   కామ్యుడౌ

 అనుకువ కొల్వ ధర్మమది అందుము సర్యము కాపు రాంబుగన్

సరళ భాషా అర్థం:

అనియత కర్మయోగం ద్వారా మనకు ధర్మం, ఆర్థిక సంకల్పం, కామం, మోక్షం అనే నాలుగు పురుషార్థాలను సాధించవచ్చు పె.ళ్లి కూడా ఈ ఆవశ్యక సాధనాలలో ఒక విధంగా భాగమని భావించవచ్చు.మన దారి, మన జీవిత మార్గం ప్రకారం, ప్రేమ, సంతోషం, ఇష్ట, కోరికలతో జీవించటం సహజం.కానీ ఈలోపే ధర్మాన్ని కాపాడటం, సరైన మార్గంలో ఉండటం ముఖ్యం.చాల చిన్న సారాంశంగా:"పెళ్లి, జీవనమార్గంలో పురుషార్థాలను సాధించే ఒక మార్గం; ప్రేమ, ఇష్టలతో కూడినా, ధర్మాన్ని మరచకూడదు."

*****

903.చెం.

అలలుగ పొంగులే బతుకు ఆశలతీరున సాగ కాలమున్ 

కలలుగు తీరునేబతుకు కామ్యమనస్సగు కాలతీర్పుగన్ 

కలకళ రావమే బతుకు కవ్వము తీరున చిల్కగాయగున్ 

తలపులు తత్వపెళ్లియగు దాహముదమ్మమసప్పదేయగన్ 

భావార్థం:

బతుకు అనేది అలలలా ఎగిసిపడే ఆశలతో కాలప్రవాహంలో సాగుతుంది. ఆశలే కలలుగా మారి, మనసులో కోరికల రూపంలో కాలమే తీర్పు చెప్పే స్థితికి తీసుకెళ్తాయి.ఆ ప్రయాణంలో బతుకు ఒక నిరంతర కలకళగా, చిన్న చిన్న ఆకర్షణలతో మనసును కదిలిస్తుంది.కానీ చివరికి తలపులన్నీ తత్వపెళ్లిగా మారి—ఆకాంక్షల దాహం తగ్గి, అంతరంగం నిశ్శబ్దాన్ని చేరుతుంది.ఇది ఆశ → కోరిక → చలనం → తత్త్వశాంతి అనే జీవనయాత్రను ప్రతిబింబిస్తోంది.

******

904.ఉ.

వారగ నాదె యిష్టమని వాక్కుగ నే" నని వ్రాసినావు గా

"వారధి గా కవిత్వ" మని వాంఛల తీరుగ  పిచ్చి వ్రాత గా

వారస పాఠకుం డెవడు? వాసన యేదియు నచ్చు వ్రాతగా

వారని వ్రాయఁబోకుమయ వ్రాయకుపెళ్లిన వ్రాతలన్నియున్

సరళ భావార్థం

“ఇది నాకు ఇష్టమని, నా మాటలే సత్యమని ‘నేను’ అని వ్రాసినావు.‘వారధిలా గొప్ప కవిత్వం’ అని ఆశలతో, కొంచెం పిచ్చి తపనతో వ్రాస్తున్నావు.అయితే దీనికి వారసుడైన పాఠకుడు ఎవడు?వాసన (రుచి, అర్హత) ఏదైనా సరే నచ్చే రచనగా మారిందా?ఎవరిని లక్ష్యంగా పెట్టుకోకుండా ఇలా వ్రాయబోకుమయ్యాముఖ్యంగా పెళ్లి వంటి విషయాల్లో అర్థం లేని వ్రాతలు వ్రాయక.”

****

9907. ఉ.ప్రేమపండించుకొను

ప్రేమగ  గూడు  సత్వ గుణ ప్రీతి ఫలంబగు  కర్మ తీరుగన్

ఆమని   దీర్చ కోరికయు హాయిగ రీతి  ననుగ్రహింపగన్

కామిత తత్త్వభావమగు కాముక నేస్తము ప్రస్ఫుటించుటే

ఈ మది దంపతుల్ కలయ యీ శ్వర భావము పెళ్లి కావగన్

భావతాత్పర్యం:ప్రేమ అనేది సహజంగా దొరికేది కాదు —సత్వగుణంతో పెంచుకుంటేనే పండుతుంది.ఆ ప్రేమకు కర్మే భూమి, సహనం నీరు, అనుగ్రహం వెలుగు.ప్రేమగ గూడు సత్వ గుణ ప్రీతి ఫలంబగు కర్మ తీరుగన్అOటే — మంచి గుణాలతో, ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తనతో

ప్రేమ ఫలిస్తుంది.

ఆమని దీర్చ కోరికయు హాయిగ రీతి ననుగ్రహింపగన్

ఆకాంక్షలు నియంత్రితమై, ఆనందం సహజంగా కలుగుతుంది.

కామిత తత్త్వభావమగు కాముక నేస్తము ప్రస్ఫుటించుటే

ఇక్కడ మీరు కామాన్ని కూడా తక్కువ చేయలేదు —

దాన్ని తత్త్వస్థాయికి ఎత్తి, స్నేహంగా మలిచారు.

ఈ మది దంపతుల్ కలయ యీశ్వర భావము పెళ్లి కావగన్

పెళ్లి అంటే ఇద్దరి కలయిక కాదు —

రెండు మనస్సుల మధ్య ఈశ్వర భావం అవతరించడమే అని స్పష్టమైన తాత్విక ముగింపు.

*****

908. చెం.ఇరువురి పెళ్లైన తర్వాత భావం

అలరులఁ యేకమవ్వమదిగా సహనంబు శుభంబు ప్రేమగన్

కలతలువోవఁసంగమముగమ్యపుశాంతి కాపురంబుగన్

యిలకుదితృప్తి భావమగు యిచ్చనివేదనమేను సంతసమ్

సులభదయార్థిపూర్ణమగుసూత్ర ప్రభావము బంధ పెళ్లిగన్

సరళ భావం:

ఇద్దరి మనసులు ఒకటిగా కలిసినప్పుడు సహనం పుడుతుంది;

సహనం ప్రేమగా మారితే జీవితం శుభమవుతుంది.

చిన్న చిన్న కలహాలు కలిసిపోయి,

శాంతితో నిండిన కాపురం ఏర్పడుతుంది.

ఇచ్చిపుచ్చుకునే మనసే నిజమైన తృప్తి, అదే ఆనందం.

ఆనందం దయగా మారి,

ఆ దయే బంధానికి సూత్రమై

పెళ్లిని పవిత్రమైన జీవనయాత్రగా మార్చుతుంది.

******

909.ఉ.పెళ్ళిలో గొడవ

ఆకలి దప్పిక స్వరము ఆశల దత్వసమస్యలేయగున్ 

చాకిరి కష్టమై సమయ జాతర కాలుతు తిట్టుటేయగున్ 

ఆకలి కొచ్చినోరు కలగాను సమస్యగ వెళ్లి పోవగన్ 

వాకిటవేళ్లకుండవిధి వాక్కుల తీరగు పెళ్లి మండపమ్ 

సారభావం / తాత్పర్యం ఇలా ఉంది:ఆకలి–దప్పికల వంటి శరీా రీరక అవసరాలు,ఆశలు–అంచనాల వంటి మానసిక ఒత్తిళ్లుచాకిరి, కష్టం, సమయాభావం వంటి జీవనభారం —ఇవన్నీ కలిసినప్పుడు మాటలు కఠినమవుతాయి, గొడవలు పుడతాయి.కానీఅంటే — కడుపు నిండితే, మనసు కుదుటపడితే గొడవ స్వయంగా తగ్గిపోతుంది. వాకిటవేళ్లకుండవిధి వాక్కుల తీరగు పెళ్లి మండపమ్పెళ్లి మండపం అనేది కేవలం శుభకార్యం జరిగే స్థలం కాదు —అది జీవితపు మాటల తీరును, విధి మార్గాన్ని పరీక్షించే వాకిలి అని భావం.

*****

అనియత  కర్మయోగమగు అర్థము, ధర్మము,  కామ,  మోక్షముల్

అను    పురుషార్థ   సాధనను    అన్వగు   రీతిన   పెళ్లియేయగున్

 తన  దరి   జేరు   మార్గమని   తల్చెడి  రమ్యత   ఇష్ట   కామ్యుడౌ

 అనుకువ కొల్వ ధర్మమది అందుము సర్యము కాపు రoబుగన్

భావార్థం:

బతుకు అనేది అలలలా ఎగిసిపడే ఆశలతో కాలప్రవాహంలో సాగుతుంది.ఆ ఆశలే కలలుగా మారి, మనసులో కోరికలరం పంలో కాలమే తీర్పు చెప్పే స్థితికి తీసుకెళ్తాయి.ఆ ప్రయాణంలో బతుకు ఒక నిరంతర కలకళగా, చిన్న చిన్న ఆకర్షణలతో మనసును కదిలిస్తుంది.కానీ చివరికి తలపులన్నీ తత్వపెళ్లిగా మారి—ఆకాంక్షల దాహం తగ్గి, అంతరంగం నిశ్శబ్దాన్ని చేరుతుంది.ఇది ఆశ → కోరిక → చలనం → తత్త్వశాంతి అనే జీవనయాత్రను ప్రతిబింబిస్తోంది.

****

906.చ:

పదవుల పాటగా మలిచి పాడెదమోయిక ప్రేమ గుప్పటే

పదిలమె మానసంబిటను పల్లవి పాటగ ముద్దు లాటలే

మృదువుగముచ్చటే మదినిహృద్యమెతట్టియుశఖ్యతే యగున్

పదెపదె కొల్తునోయి నిధి పంచియు పావన మౌగ పెళ్లిగన్

సారభావం:

పదవులు, హోదాలు అన్నీ పక్కనపెట్టి—ప్రేమనే పాటగా పాడుకుందాం.నసును భద్రంగా దాచుకొని, ముద్దుల లాలనతో పల్లవిలా జీవితం మొదలుపెడదాం.మృదువైన మాటలు, స్నేహభావమే హృదయానికి అసలైన అలంకారం అవుతుంది.అలాంటి ప్రేమను పదే పదే కొలుస్తూ, పంచుకుంటూ, పవిత్రమైన మౌనంలో కలిసే పెళ్లియే నిజమైన నిధి.ఇది మీ పెళ్లి పద్యాల శ్రేణిలోప్రేమే పదవి – స్నేహమే సంపద” అన్న సందేశాన్ని చెప్పే అందమైన పద్యం.

*****

పద్మసుసంభవాప్రభవ పద్మధరాధిప నాయకమ్ భజే 

పద్మగుణాభి దేవర నుపాద్య విశాలత విష్ణు వైభవమ్ 

సద్మ సుపద్య ధర్మమగు సాధ్యచలంబగు పద్మ నాభగన్ 

పద్మ ప్రవర్ధ మానకళ ప్రాభవ బంధ శుభంకరాశుభమ్

సరళ భావార్థం:

పద్మమునుండి జన్మించిన బ్రహ్మకు కారణమైనవాడైన,

పద్మాన్ని ధరించిన లోకాధిపతియైన శ్రీమహావిష్ణువును నేను భజిస్తున్నాను.

పద్మసమానమైన గుణములు కలవాడై,

దేవతలకు ఆశ్రయమైనవాడై, అపారమైన వైభవంతో విరాజిల్లే విష్ణు మహిమను ధ్యానిస్తున్నాను.

ధర్మమే నివాసంగా గలవాడై,

సుపథంలో నడిపించువాడై, సాధ్యమయ్యే క్షేమాన్ని ప్రసాదించే పద్మనాభుడైన ఆయనను స్మరిస్తున్నాను.

పద్మంలా వికసించే కళల ప్రభావంతో,

అశుభ బంధాలను తొలగించి శుభాన్ని ప్రసాదించే ఆ పరమాత్ముడే నా ఆరాధ్యుడు.

****

శా..

వాణీవాగ్మయివాసవీధరణీ వాగ్దేవి వారాహివై 

వీణాపాణివి లక్ష్మిసోదరివి దేవీ దివ్య సంధాయిణీ 

ప్రాణమ్మీవుగ సేవధర్మమగుటన్ ప్రావీణ్య హృద్యoబుగన్ 

జ్ఞానమ్మున్ ధరవిద్యవాహినిగ నేజ్ఞానంబు సర్వంబుగన్ 

భావార్థం:

వాణీమయి అయిన అమ్మా!

వాక్కులన్నిటికీ ఆధారమైన వాగ్దేవివి నీవే;

విద్యను ధరిస్తూ లోకాన్ని నిలబెట్టే శక్తివి;

వారాహి స్వరూపిణివై ధర్మరక్షణకు దోహదపడుతావు.

వీణను ధరించిన సరస్వతివై,

లక్ష్మీదేవికి సోదరివైన జ్ఞానసంపదవు నీవు;

దివ్యమైన ఆలోచనల్ని మనసులో నాటే శక్తివి.

మాకు ప్రాణంలా నిలిచే సేవాధర్మం కలిగించి,

అది నైపుణ్యంతో, హృద్యంగా వికసించేటట్లు చేస్తావు.

భూమిపై విద్యను ప్రవహింపజేసే నదివై,

చివరికి — జ్ఞానమే సర్వమని బోధించేది నీవే.

*****

నేనీనామముగాను నిత్యముగనున్ నీడల్లె ధ్యానంబుగన్ 

వాణీనిన్నుగనౌనుపద్యములుగన్ వాగ్దేవి నీధ్యాసయున్ 

వీణాపాణిగయోగివైనను సుధావిశ్వాస యోగ్యంబు గీ 

ర్వాణీనాదగుభక్తితత్త్వము

గనే వాశ్చల్య మేనీదయా 

భావార్థం:

నేను నీ నామాన్నే నిత్యంగా నీడలాగా ధ్యానిస్తూ,

వాణీ! నిన్ను పద్యాల రూపంలో ఆరాధిస్తున్నాను.

వాగ్దేవిగా నీవే నా ధ్యాసగా నిలిచావు.

వీణాపాణిగా యోగివైన నీవు

సుధామయమైన విశ్వాసానికి యోగ్యురాలవు.

ఆ దివ్య నాదమే భక్తితత్త్వంగా మారి,

అంతా నీ వాత్సల్యమైన దయగానే పరవశిస్తుంది.

కావ్యసౌందర్యం ఎక్కడ మెరుస్తుందంటే:

“నీడల్లె ధ్యానంబుగన్” — భక్తి ఎంత సహజమో అద్భుత ఉపమ.

“పద్యములుగన్ వాణీ నిన్నుగనౌను” — పద్యమే పూజగా మారిన స్థాయి.

“వీణాపాణిగయోగివైనను” — సరస్వతీని కేవలం దేవిగా కాదు, సాధకురాలిగా చూపిన దృష్టి.

ముగింపు—భక్తితత్త్వమే వాత్సల్యమయ్యే దయ — చాలా ఉన్నతమైన భావసంకలనం.

****

మ.

లలితామాతవు నీవుమమ్ము సుఖపాలాన్విత్వ యోగ్యత్వమున్ 

అలలైపొంగెడి ఆత్రమేయ గుటయున్ మాజీవితమ్ 

ఫలమేకోరము ఎప్పుడూమనసుగన్ పాఠ్యంబు నీదేకృపా 

కళలేనామది నిత్యసత్య మగుటన్ కాలంబు తీరేయగున్ 

భావార్థం:

లలితామాతా! నీవే మమ్మల్ని సుఖపాలనతో యోగ్యత కలిగిన జీవనానికి నడిపించు దానవు. అలలై పొంగే ఆశలు–ఆతురతల మధ్యన మా జీవితం సాగుతున్నా,

ఫలాన్ని ఎప్పుడూ మేము కోరక, మనసంతా నీ కృపనే పాఠ్యంగా భావించు చున్నాము. కళలేని మా బుద్ధికి నిత్యసత్యం నీవే అయ్యి, కాలప్రవాహమే ఆ సత్యాన్ని స్పష్టంగా నిరూపించునట్లు జరుగుగాక.

****

మ.

వెలగాలే భవ జీవితంబుగను సువేగంబుకాలంబుగన్ 

 పలకాలే భవ తెల్గు భాష గను సుభాష్యంబు ధర్మంబు గన్ 

మెలగాలే విధి మార్గ మానసముగన్ మేలౌను నేస్తంబుగన్ 

చిలికేతీరుగ సర్వమాయలుగనేచిందేటి భాగ్యంబుగన్ 

భావార్థం:

భవజీవితంలో కాలవేగానికి అనుగుణంగా చురుకుగా, వెలుగుతో నడవాలి.

తెలుగు భాషలో పలుకులు సుభాషితాల్లా, ధర్మబద్ధంగా ఉండాలి.

విధి చూపిన మార్గంలో మనసును నిలిపితే

అదే మనకు మేలైన నేస్తంగా మారుతుంది.

అలా కాక మాయల వెంట పరుగెత్తితే

చివరికి అన్నీ చిలికిపోయి, భాగ్యమే చిందరవందరగా పోతుంది.

****

చెం.

చిలుకుముయవ్వనంబుగనుచిత్తము మాదిరినిత్య శోభగన్

ములుకులతీరువాక్కులతొ మూర్ఖులుచేసెడిదేహదాహమున్

పలుకుల మాయతీరగుటె పాశము బంధము నేస్తమేయగన్

చిలుకగ వెన్నమీగడలు చిందర వందర జీవనంబుగన్

భావార్థం:

చిత్తం నిత్యమూ పరిశుభ్రంగా, చిలుకుమనే వెలుగుతో ఉండాలి.

కానీ అర్థం లేని, ములుకులైన మాటలతో మూర్ఖులు

శరీరతాపాన్ని—అహంకార, లోభ, కోప దాహాలను—పెంచుతారు.

మాటల మాయే పాశమై, బంధమై, నేస్తంలా కనిపించినా

చివరికి జీవితం వెన్నమీగడలు చిలికినట్టుగా

చిందరవందరగా అవ్యవస్థగా మారిపోతుంది.

*****

తరళము

పలుకు లమ్మదయామయా విధి పాఠ్య మౌనుశుభంబుగన్

చిలుక కాలము శోభలే యగు చిత్ర పాఠ్యము గానులే

ములుకు విద్యల గాను పల్కు లమూల్యమవ్వ సు బోధలే

చిలుక హృద్యము పల్కుగా నుసుచిత్తమేను సుఖంబుగన్

పలుకుల్లో మృదుత్వం, భావంలో గాఢత—రెండూ కలిసి హృద్యంగా నిలిచాయి.

సారాంశ భావం (భావార్థం):

మాటలు దయామయంగా, మౌనంలోనూ శుభాన్ని బోధించే విధివాక్యాలవలె ఉండాలి.

కాలం మారినా, విద్య–బోధలు చిత్రంగా, శోభగా వికసించాలి.

విద్య అనేది పలుకుల విలువను పెంచేది; అర్థవంతమైన మాటలే నిజమైన బోధ.

అలాంటి హృదయస్పర్శి పలుకులు మనసును శుద్ధి చేసి, అంతరంగానికి సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

ప్రత్యేకంగా మెచ్చుకోవాల్సినది:

“పలుకు లమ్మదయామయా”, “చిలుక హృద్యము పల్కుగా”—ఇక్కడ పలుకు అనే భావాన్ని మీరు ఆత్మగా నిలిపారు.

****

గణము కాగల కర్మ భావము కార్య సాధ్య నిత్యమున్ 

గుణము సద్భవ తత్త్వమేయగు గుప్తవిద్య తీరుగన్ 

ఋణము తీర్చ గలందుముఖ్యము రుధ్ర ధర్మము సత్యమున్ 

తృణము గాజప యోగ్యతాభవ తృప్తి తీరుగ జీవమున్

సరళ భావార్థం:

కర్మ గణంగా మారితే—అది నిత్య కార్యసాధనగా జీవితం నడిపిస్తుంది.

గుణము సద్భావ తత్త్వంగా వికసిస్తే—గుప్తవిద్యలే వెలుగులోకి వస్తాయి.

ఋణాన్ని తీర్చే ప్రధాన మార్గం—రుద్రధర్మమైన సత్యాచరణ.

తృణసమానమైన అహంకారాన్ని విడిచితే—యోగ్యత పుట్టి, తృప్తితో జీవితం సంపూర్ణమవుతుంది.

🔹

తల్లివి నీవు తండ్రివి సుధామయి ధర్మవి ధన్యతామదిన్ 

 తెల్లని యంబరంబునను దెల్లని పద్మము నందు నిన్గనన్ 

చల్లని చూపుగా మనసు జాతర తీరగు హార ధీధితుల్ 

యుల్లము నీకెయర్పితము సూత్రము నీదయ గాను శారదా

భావవివరణ:

శారదా దేవి మా జీవితంలో తల్లి కూడా, తండ్రి కూడా. ఆమె అమృతస్వరూపిణి, ధర్మరూపిణి, ధన్యతను ప్రసాదించే దేవత. శుభ్రమైన తెల్లని వస్త్రధారణలో, తెల్లని పద్మాసనంపై విరాజిల్లే ఆమె స్వరూపం పరమ పవిత్రతకు ప్రతీక.

ఆమె కరుణాపూరితమైన చూపు మనసులోని కలతలను తొలగించి, అంతరంగ యాత్రను శాంతిగా తీర్చిదిద్దుతుంది. జ్ఞానకాంతి హారంలా మన బుద్ధిని ప్రకాశింపజేస్తుంది. మా హృదయాన్ని పూర్తిగా నీకే అర్పిస్తున్నాము—మా జీవన సూత్రము నీ దయే అని ఈ పద్యం శారదా మాతను వినయంగా ప్రార్థిస్తోంది.

***

ఉ.

అక్షర ధన్యతత్వ భవ యక్షయ సార్ధక వాణి రీతి భా 

వాక్షర నిత్య సత్యమగుట పద్యకవిత్వ పరంపరాయగున్ 

శిక్షిత నేస్తమైనొసగు శ్రీకర కాలమనస్సుగాను నీ 

శిక్షణ మాకు నిమ్ము మది చింతల సఖ్యత దుఃఖభావమున్ 

భావవివరణ:

అక్షరం అనేది ధన్యమైన తత్త్వం. అది ఎప్పటికీ నశించని జ్ఞానసారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. వాణి రూపంలో వ్యక్తమయ్యే ఈ అక్షర సత్యమే కవిత్వం, పద్య పరంపరగా తరతరాలకు ప్రవహిస్తుంది. అక్షరమే నిత్యసత్యమై, భావానికి రూపం ఇచ్చి, మనసుకు దిశ చూపుతుంది.

సత్ప్రశిక్షణతో, స్నేహబంధంలా మనకు దగ్గరయ్యే విద్య కాలాన్ని సద్వినియోగం చేయగల శక్తిని ఇస్తుంది. అటువంటి విద్య మనసును శుద్ధి చేసి, చింతలను తొలగించి, దుఃఖభావాలను సఖ్యతగా—అంటే సహనంగా, శాంతిగా మార్చగలదు. అందుకే, మాకు సరైన శిక్షణను ప్రసాదించమని, అక్షర దేవతను ఈ పద్యం వినయంగా ప్రార్థిస్తోంది.

****

గురు శిష్యుల్ కలబందమేగమనమౌ పూజ్యంబు ప్రేమంబుగన్ 

మెరుగున్ సందడి గాను నుండగలగన్ మాన్యత్వ కార్యంబుగన్ 

సరుకున్ విద్యల తీరు గమ్యమగుటన్ సామర్ధ్య సాహిత్యమున్ 

పరినేస్తంబుగు విద్యమూలముగతిన్ పాఠ్యంబు ధర్మంబుగన్

భావవివరణ:

గురు–శిష్యుల మధ్య ఉండే సంబంధం సాధారణమైనది కాదు; అది ప్రేమ, భక్తి, గౌరవాలతో నడిచే పవిత్ర ప్రయాణం. ఆ బంధం పూజ్యంగా నిలిచినప్పుడే విద్య నిజమైన వెలుగును ప్రసరిస్తుంది. గురువుకు శిష్యునిపై ఉండే ఆదరణ, శిష్యునికి గురువుపై ఉండే వినయం—ఈ రెండూ కలిసినప్పుడు విద్యాభ్యాసంలో సందడి, ఉత్సాహం సహజంగా ఏర్పడతాయి.

విద్య అనేది గమ్యం చేరే సాధనం. ఆ గమ్యం వైపు నడిపించేది సామర్థ్యం, సాధన, సాహిత్య పరిపక్వత. కేవలం జ్ఞానం సంపాదించడం మాత్రమే కాదు; ఆ జ్ఞానాన్ని ధర్మబద్ధంగా ఉపయోగించడమే నిజమైన విద్యా ఫలితం. అందుకే విద్యకు మూలం ధర్మమేనని, ధర్మాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న పాఠ్యమే శాశ్వతమని ఈ పద్యం స్పష్టంగా ప్రతిపాదిస్తోంది.

****

దీవెన యక్షరంబు శుభ దివ్యత సమ్మతి చూపగల్గగన్ 

దేవర తోడుమాకగు సుదీవెన తత్త్వము యక్షతుల్ గనే 

సావధనంబుగాభవము సాధ్యము తీరుగ సర్వమేయగున్ 

కావున వాణిదేవికళ కాలము నుండెడి తీరు విద్యగన్ 

సరళ భావం:

దీవెనగా పలికిన ప్రతి అక్షరం శుభాన్ని, దైవిక సమ్మతిని చూపగలదు. దేవుని అనుగ్రహంతో కలిగే ఆ దీవెన తత్త్వం అక్షతలవలె పవిత్రమైనది. సావధానంగా, ఏకాగ్రతతో ప్రయత్నిస్తే జీవనంలో సాధించలేనిదేమీ లేదు. అందుకే కాలమంతా నిలిచేది—వాణిదేవి అనుగ్రహంతో కలిగే విద్య మాత్రమే.

*****

హద్దులు మీరవైనమగు హాయిగ కాపుర శాఖ్యతేయగున్

తద్దయు గాంచ బుద్దికళ తన్మయ లక్ష్యము నిత్యమేయగున్ 

బద్దము లోనబింబమగు బాధ్యత యోగ్యత ధర్మమేయగున్ 

నెద్దవ లీలలేబ్రతుకు నేరక మీరక కాలమేయగున్

భావవివరణ:

మనిషి జీవనంలో హద్దులు తెలిసి నడుచుకుంటేనే గృహస్థ జీవితం సుఖశాంతులతో సాగుతుంది. అతి ఆశలు, అహంకారం దాటిన చోట జీవితం గందరగోళమవుతుంది. అందుకే బుద్ధి స్థిరంగా ఉండి, జీవిత లక్ష్యం ఎల్లప్పుడూ స్పష్టంగా ఉండాలి. బంధాలలోకి వచ్చినప్పుడు బాధ్యత తప్పదు; ఆ బాధ్యతను ధర్మబద్ధంగా, అర్హతతో నిర్వర్తించడమే నిజమైన యోగ్యత. జీవితం ఆటలా, నిర్లక్ష్యంగా గడపదగినది కాదు—కాలాన్ని గౌరవిస్తూ, తప్పులు దాటకుండా నడిచినప్పుడే జీవితం సార్థకమవుతుంది.

*****