02-02-2026

[07:29, 10/09/2025] Mallapragada Ramakrishna: రాజీవము = మదీద్ ముసమ్మన్ సాలిం మొౙాల్ 

*

రాజీవము - ర/త/ర/మ/లగ UIUU . UIU / UIUU . UIU పాద మధ్యములో విరామ యతి. 

14 శక్వరి 4387 

*

హనుమంతుని ప్రయాణంలో అంబర మేఘాలు, పృద్వి సంద్రము లీలలుగా

హా శరత్తే వచ్చెనే యాశలాకై రాలునో 

ధ్యాస రామం సేవగా సంద్రమందే పోవగా

త్రాసు లాగా మబ్బులయ్  గాలిగా వేగమ్ముగా

భాసురమ్మౌ రాత్రిలో వాంఛలాకై రాలునో 

మర్వనౌనా యుర్విపై మారెఁ గాదా కాలమే  

సర్వ నేస్తమై విదీ వాక్కుగా నే తెల్ప గా

ఓర్వలేనే గుండెలో నూహలాకై రాలునో 

నిర్వి రామం యాంజనేయం సహాయం యంబరం

చీరగా నాకొండపై శ్వేత హేమాచ్ఛాదమే 

ఎఱ్ఱగా చూపవ్వగా ఆంజనేయ రూపమున్

చేరలేనే నిన్ను నా చింతలాకై రాలునో 

కారణాలే గమ్యమవ్వా సకామ్యం హృద్య మున్

ఆడమబ్బే యొంటిగా నీవాడరావే జంటగా 

చూడ చక్కా కళ్లుగా తిడవ్వగా నిండుగా

పాడలేనే మౌనమందా పాటలాకై రాలునో 

మేఘమoతా ఒక్కటవ్వా వేగమవ్వా తోడుగా

పూలతో నాకామలమ్మే మోహనమ్మై వచ్చునో 

సంద్రమే మెర్పై సుమమ్మై వేగవంతం పొంగులై

మేలునంచీ జీవమందా శ్వాసలాకై రాలునో 

పాలు నీళ్ళు లా తనంతా సేవ లక్ష్యం సంద్రమై

*

[07:30, 10/09/2025] Mallapragada Ramakrishna: శుభకరా = రజౙ్ ముసమ్మన్ మత్వీ మఖ్‌బూన్ 

*

UII UIUIII UII UII UIUIU - ఉత్పలమాల

UII UIUIUx xxx UIU UIUIU - శుభకరా

*

శుభకరా - భ/ర/య/స/జ/గ UIIU . IUIU / UIIU . IUIU పాదమధ్యములో విరామయతి నియతము.

16 అష్టి 22103

*

నామదిలో+ కవిత్వ మానాదము లీమనస్సులో 

కోమలమౌ తలంపులే గుఱ్ఱము లీమనస్సులో 

యామినిలో సుమమ్ములే యాశల రంగవల్లిగా 

సోముని సుప్రభాసమే స్రోతము లీమనస్సులో 

ఆమనిలో+ క్రొవ్విరులే యందముగా+ చలించఁగా 

ధామములో జపమ్ములే దామము లీమనస్సులో 

వ్యోమములో+ తారకలే యుత్సవ తోరణమ్ముగా 

ఆమలపై హిమమ్ములే హాసము లీమనస్సులో 

ఆమలయానిలమ్ములో హాయియె సంబరమ్ముగా 

గ్రామములే పెనంగఁగా రాగము లీమనస్సులో 

మోమున నామహస్సులే మోహనమై స్ఫురించఁగా  

వామనమై పెరింగెనే భావము లీమనస్సులో 

*

విధేయుడు - మోహన (గౙల్ గాౙు) * 

శషసలతో పాట 🙂

*

చతురస్ర గతి

*

ఆకసమేమో మేఘమ్ములతో 

నాషాఢములో నాశయు లేదే 

ఘోషమ్ములు నాచెవులంబడగా 

నాసఖి లేదే యీశా వినవా! 

*

శంపాలతలే రోదసి నిండుగ 

శోషింతును గద సుదతీ రావా 

ఆషామాషీ వలదే కసియా 

శిష్టసదస్సున నాశీస్సెపుడో 

*

కష్టము శిలకా మనిషికి గాదా 

మనిషియు మనసుకు వశమే గాదా 

తృష్ణ నశించదు చషకము నొసగగ 

నిశిలో నెవరో విషమే ఖుసియా 

*

*****

సంస్కృతములో పాదము 11, 7 అక్షరాలకు విఱుగుతుంది. ఇందులో మాత్రల అమరిక: 4, 8 (5,3 లేక 3,5), 8 (5,3 లేక 3,5), 5. క్రింద నేను చంపకమాలవలె యతినుంచి వ్రాసినవి: 

*

నను గన రమ్మురా యిపుడు - నందనందనా నందనా 

తెనుఁగున+ పాడరా తియగ+ - తేనె చిందరా సుందరా 

మనసొక మల్లెపూవు గద - మత్తు నిచ్చురా విచ్చురా 

అనయము నిన్ను దల్చెదను - హర్షసింధువై బంధువై 

*

మనసును బారవేసితిని - మత్తు చూపుకై తూపుకై 

వనితను గాంచ నెంచితిని - వారిజాతమై పూతమై 

దినమున వ్రాతు నేఁ గవిత - తేనెమాటకై పాటకై 

వనజము నాదు ప్రేమ గద - వాడకుండునో నిండునో 

*

తెరలిక వద్దురా మనది - దేవలోకమే నాకమే 

వరములు ముద్దురా మనకు - వాంఛ తీరఁగా మీఱఁగా 

కరములు దండలే మనకు - కంజలోచనా యోచనా 

సురనదు లిందుఁ జేరినవి - సోయగమ్ముతో నిమ్ముతో 

*

****

ఆయురారోగ్య కుటుంబక్షేమ సుఖసంతోష సర్వాభివృద్ధిగా ఒకప్పుడు మీరే కల్పించిన మురళీ నామక లఘ్వంత నూత్నవృత్తానికి 'కృష్ణమురళి' అని పునర్నామ్నీకరించి సప్తపాదిగా సమర్పిస్తున్న జన్మదిన శుభాకాంక్షలు...

పూజ్యశ్రీ జెజ్జాలాం -- భోనిధ్యౌపమ్యంబౌ –

  పుణ్యావాసాన్వవాయమునను

ప్రాజ్యాంధ్రాంగ్లాద్యాని –  ర్వాపామోఘామేయ –

  ప్రజ్ఞాశాలిత్వ మందితిరి శు

భజ్యోత్స్నాపూరమ్మా –  వాహిల్లన్ సాహిత్యో – 

  పాస్తిన్ వైదుష్యపూర్ణులరయి

సుజ్యోతిష్మత్తన్ సం –  శోభిల్లన్ ఛందశ్శా – 

  స్త్రోద్బోధన్ విశ్వసాహితికి స

మజ్యాహేతూద్ధార –  మ్మై వర్తిల్లన్ వ్యాసా –

  మ్నాయాళిన్ గూర్చి యాంధ్రమునకు

సాజ్యాగ్న్యాధానాత్మా –  శాబంధేష్టిన్ గూర్పన్ –

  సర్వారోగ్యాయురాహితముగ

సుజ్యాయశ్శ్రేయఃప్ర –   స్ఫూర్తిన్ మిమ్మున్ విశ్వే – 

  శుం డోమున్ మోహనాఖ్యసుమతి

భోగషట్పది.

*

భోగ మొసఁగ వచ్చె నేఁడు 

రాగములను దెచ్చె+ చూడు 

వేగముగను రండు మీరు - ప్రేమ నొసఁగఁగా 

లాఁగ రండు మీరథమును 

సాఁగనీయ పయన మవని 

మ్రోఁగనిండు గీతములను - మోద మలరఁగా 

*

శరషట్పది. 

కవి హరణమ్ములు 

నవ తరుణమ్మున  

రవి కిరణమ్ముల - రమ్యతలే 

నవ ధాన్యమ్ములు 

భువిపై రాశులు 

యువగీతమ్ముల - యుత్సవమే 

*****

స్వామీ నాకా నీవే  సర్వమ్మై నిండంగా 

సంతృప్తిం బొందితిన్ నిజముగ

ప్రేమా శక్తీ నీదే ప్రేంము పండగా 

ప్రారంభమ్మున్ విదీ నిజముగ

     

రాముండై కృష్ణుండై  రక్షించంగా రావా 

రమ్యమ్మై నిల్వఁగా ధ్వజముగ

కామ్యమ్మే  నీదౌలే కావ్యమ్మున్ నే వ్రాయగా 

కాలమ్మున్ పండగా ధ్వజముగ

   

శ్రీమంతుండీవేగా  చేమంతుల్ నీకిత్తుం  

జిద్రూపా యూఁదరా మురళిని 

శ్యామా ప్రేమానందా సాయమ్మీయంగా రా 

చల్లంగా+ పాడుమా సరళిని 

***

మందాకిని = రజౙ్ ముసమ్మన్ సాలిం * UIUU UIUU UIUU UIUU - రమల్ (వ్యోమగంగ) xxxUUIU UUIU UUIU UUIU - రజౙ్ (మందాకిని) * మందాకిని - త/మ/య/ర/త/గ UUIU . UUIU . UUIU . UUIU 16 అష్టి 17477 * మందాకినీ తీరమ్ములో మాధుర్యమై రావేలకో అందమ్ముగా బ్రహ్మమ్ముగా నానందమై రావేలకో సందీప్తమై పారెంగదా చల్లంగ నావెల్గేఱులే చిందంగ నాపీయూషమై చిద్రూపమై రావేలకో ప్రాయమ్ములో నీకోసమై వ్రాతుంగదా కావ్యమ్ములే నాయాశలో నీయున్కిగా నావాసమై రావేలకో ఓయామినీ నిశ్శబ్దమై యున్నావుగా నామౌనిగా ఛాయాంకుఁడే కాయంగ నా స్వర్లోకమై రావేలకో సంగీతమే యీరాత్రిలో స్పందించఁగా సుశ్రావ్యమై శృంగారమే రంగారఁగా శ్రీరాగమై రావేలకో శృంగమ్ముపై నేనాడనా నృత్యమ్ము నేనోమోహనా నంగమ్ము లాపుష్పమ్ములే యంగారమై రావేలకో * విధేయుడు -

[11:35, 04/09/2025] Mallapragada Ramakrishna: ప్రేయ = మున్సరిహ్ ముసమ్మన్ మత్వీ మక్‌సూఫ్ * ప్రేయ - భ/త/త/య/లగ UIIU . UIU / UIIU . UIU పాద మధ్యములో విరామయతి నియతము. 14 శక్వరి 4903 * మాధవుఁడే వచ్చునో మాధవమా చెప్పవే మోదము తానిచ్చునో పూసరమా చెప్పవే బాధలఁ దాఁబాపఁగా స్పర్శలఁ దానిచ్చునో గాథలతో వచ్చునో కౌతుకమా చెప్పవే మెల్లఁగఁ దానవ్వునో మెత్తఁగ మాటాడునో పిల్లనఁగ్రో లూఁదునో విహ్వలమా చెప్పవే నల్లని వాఁడన్గుగా నాకొక ముద్దిచ్చునో మల్లెలతో ముంచునో మానసమా చెప్పవే భామల వృత్తమ్ములో బంధితుఁడైనాఁడొకో కామము నీడేర్చునో కంకణమా చెప్పవే భూమికగా నాదిలో మోహనమై పాడునో ప్రేమము తా వర్షించునో పేరొజమా చెప్పవే * (మాధవము = వైశాఖము, ఆమని; విహ్వలము = సంభ్రమము; పేరొజము = మరకతమణి) * విధేయుడు - మోహన (గౙల్ గాౙు) [17:33, 04/09/2025] Mallapragada Ramakrishna: విభిన్నమైన ఛందములతో ఒక పాట * దీని ఆధారము ఒక ప్రసిద్ధమైన హిందీ చిత్రగీతము (1959). * పల్లవిలో మొదటి మూడు పాదములు: లలామలితాధరా = రజౙ్ ముసద్దస్ మఖ్‌బూన్ IUIU . IUIU . IUIU నాలుగవ పాదము: రజౙ్ మురబ్బా మఖ్‌బూన్ ? IUIU . IUIU చరణపు రెండు పాదములు: సేనిక = రమల్ ముసద్దస్ మక్‌ఫూఫ్ మహ్‌ౙూఫ్ UIUI UIUI UIU * హిందీ, ఉర్దూ పాటలలో మొదటి IUIU కు బదులు UIU ను కూడ వాడుతారు. * నేను నేపథ్య వాద్య సంగీతమును కూడ పాటలో జత చేసినాను. దాని ఛందస్సు: UIUIU / UIUIU / UIUI UIUI / UIUIU * తలంతు నిన్నె యొంటిగా జనమ్ములో తలంతు నిన్నె మేడలో వనమ్ములో తలంతు నిన్నె యెప్పుడీ మనమ్ములో తలంతు నిన్నె మన్కిలో విన్నవించనా సన్నుతించనా నన్నె నేను మఱ్చిపోయి నిన్ను జేరనా ఎండలోన వానలోన నీవెగా దండలోన+ పూలలోన నీవెగా వరమ్ము నీవె నాకు పూర్వ జన్మలో వరమ్ము నీవె నాకు నేఁటి జన్మలో వరమ్ము నీవె నాకు ముందు జన్మలో వరమ్ము నీవె భూమిలో ఆటలాడవా పాట పాడవా నీటుగాను మేటిగాను నోట నవ్వవా ఆకసాన వెల్గు తార నీవెగా రాకలోన వెల్గు చంద్రుఁ డీవెగా పదమ్ము పాడుచుందు నీకు ఛందమై ముదమ్ము నిండ మోహనాంగి యందమై సుధారసమ్ము చిందు పుష్ప గంధమై హృదాంతరాళ నందమై వెన్నెలమ్మగా కిన్నరాంగిగా నెన్నగాను కన్నె రమ్ము నన్ను గోరఁగా * విధేయుడు - మోహన

మ/మ/మ/మ/మ/ర/న/ల 

UUU UUU - UUU UUU - UUU UIU IIII

మురలీ(ళీ) - (మ)5/ర/(ల)4 

మీ విధేయుడు .. మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ 

[12:21 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: సార్థకనామ మురళీవృత్తము

*

*

[12:21 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: 

[12:22 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: మాణవక, ప్రకృతి వృత్తములు ఆవృత్త వృత్తములు

* 

UII UU IIU - మాణవక 

       IIU UII UU - ప్రకృతి 

*

మాణవక - భ/త/లగ UII UU IIU

8 అనుష్టుప్పు 103

*

మోహన రావా కలగా 

దాహము నాకే చలిలో 

వాహిని గాదా తలఁపే 

నాహృదయమ్మే వలపే 

*

పైవృత్తము ప్రకృతిగా:

*

ప్రకృతి (మణిచిత్ర, సుభగ) - స/భ/గగ IIU UII UU

8 అనుష్టుప్పు 52

* 

కలగా మోహన రావా 

చలిలో దాహము నాకే 

తలఁపే వాహిని గాదా 

వలపే నాహృదయమ్మే 

*

మాణవక:

*

చిన్నది నీకై విరిరా  

ఎన్నఁగ నీవే సిరిరా 

పున్నమి నేఁడే దరి రా 

వెన్నెల కాంతుల్ ఝరిరా 

*

పై పద్యము ప్రకృతిగా:

*

విరిరా చిన్నది నీకై 

సిరిరా యెన్నఁగ నీవే 

దరి రా పున్నమి నేఁడే 

ఝరిరా వెన్నెల కాంతుల్ 

*

[12:23 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: స్రగ్విణీ భుజంగప్రయాతములు ఆవృత్త వృత్తములు

* 

UIU UIU UIU UIU - స్రగ్విణి

     IUU IUU - IUU IUU - భుజంగప్రయాతము 

*

స్రగ్విణీ - (ర)4 UIU UIU - UIU UIU 

12 జగతి 1171 

*

మాధవా రా సదా - మాయలో నాశలే 

శ్రీధరుండా మదిం - జిందు నీ ప్రేమమే 

బాధ నాదే యిదే - భావియా ఱాయిగా 

శోధనమ్మే విధీ - శోభ లేదే ప్రియా 

*

పై పద్యము భుజంగప్రయాతముగా:

*

భుజంగప్రయాతము - (య)4 IUU IUU - IUU IUU

12 జగతి 586 

* 

సదా మాయలో నా-శలే మాధవా రా 

మదిం జిందు నీ ప్రే-మమే శ్రీధరుండా 

యిదే భావియా ఱా-యిగా బాధ నాదే 

విధీ శోభ లేదే - ప్రియా శోధనమ్మే 

*

స్రగ్విణి:[12:16 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: సృజన - త/న/య/య/స UUI IIII - UUI UUIIU 

15 అతిశక్వరి 12925

* 

ఈమన్ను జలధియు - నీదొడ్డ శైలమ్ములతో 

నీమత్తు లిడు విరు - లీవర్ణ జాలమ్ములతో 

నీమాయ సృజనలు - నేనెట్లు చెప్పగలనో 

నామార్గ మది యెటు - నాకెప్డు చెప్పగలవో 

*

నీవేమొ కడలివి - నేనో తరంగమ్ము గదా 

నీవేమొ గగనము - నేనో కురంగమ్ము గదా 

నీవేమొ వెలుఁగువు - నేనో దివాంధమ్ము గదా 

నీవేమొ యమితము - నేనేమొ యల్పమ్ము గదా 

*

నాజన్మ దినమిది - నాస్వామి దీవించుమయా 

ఈజన్మ కిది సరి - యీనాఁడు నవ్వించుమయా 

పూజార్హమగు విరి - పున్నెమ్ము నాకిమ్ము ప్రభూ 

రాజిల్ల బ్రతుకున+ - ప్రార్థింతు నోదివ్య విభూ 

*

[12:21 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: సార్థకనామ మురళీవృత్తము

*

మురలీ(ళీ) - (మ)5/ర/(ల)4 

మ/మ/మ/మ/మ/ర/న/ల 

UUU UUU - UUU UUU - UUU UIU IIII

22 ఆకృతి 3997697 

* 

స్వామీ నాకా నీవే 

 సర్వమ్మై నిండంగా 

  సంతృప్తిం బొందితిన్ నిజముగ 

రాముండై కృష్ణుండై 

 రక్షించంగా రావా 

  రమ్యమ్మై నిల్వఁగా ధ్వజముగ 

శ్రీమంతుండీవేగా 

 చేమంతుల్ నీకిత్తుం  

  జిద్రూపా యూఁదరా మురళిని 

శ్యామా ప్రేమానందా 

 సాయమ్మీయంగా రా 

  చల్లంగా+ పాడుమా సరళిని 

*

[12:21 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: ఆయురారోగ్య కుటుంబక్షేమ సుఖసంతోష సర్వాభివృద్ధిగా ఒకప్పుడు మీరే కల్పించిన మురళీ నామక లఘ్వంత నూత్నవృత్తానికి 'కృష్ణమురళి' అని పునర్నామ్నీకరించి సప్తపాదిగా సమర్పిస్తున్న జన్మదిన శుభాకాంక్షలు...

పూజ్యశ్రీ జెజ్జాలాం --

 భోనిధ్యౌపమ్యంబౌ –

  పుణ్యావాసాన్వవాయమునను

ప్రాజ్యాంధ్రాంగ్లాద్యాని –

 ర్వాపామోఘామేయ –

  ప్రజ్ఞాశాలిత్వ మందితిరి శు

భజ్యోత్స్నాపూరమ్మా – 

 వాహిల్లన్ సాహిత్యో – 

  పాస్తిన్ వైదుష్యపూర్ణులరయి

సుజ్యోతిష్మత్తన్ సం – 

 శోభిల్లన్ ఛందశ్శా – 

  స్త్రోద్బోధన్ విశ్వసాహితికి స

మజ్యాహేతూద్ధార – 

 మ్మై వర్తిల్లన్ వ్యాసా –

  మ్నాయాళిన్ గూర్చి యాంధ్రమునకు

సాజ్యాగ్న్యాధానాత్మా –

 శాబంధేష్టిన్ గూర్పన్ –

  సర్వారోగ్యాయురాహితముగ

సుజ్యాయశ్శ్రేయఃప్ర – 

 స్ఫూర్తిన్ మిమ్మున్ విశ్వే – 

  శుం డోమున్ మోహనాఖ్యసుమతి

[12:22 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: మాణవక, ప్రకృతి వృత్తములు ఆవృత్త వృత్తములు

* 

UII UU IIU - మాణవక 

       IIU UII UU - ప్రకృతి 

*

మాణవక - భ/త/లగ UII UU IIU

8 అనుష్టుప్పు 103

*

మోహన రావా కలగా 

దాహము నాకే చలిలో 

వాహిని గాదా తలఁపే 

నాహృదయమ్మే వలపే 

*

పైవృత్తము ప్రకృతిగా:

*

ప్రకృతి (మణిచిత్ర, సుభగ) - స/భ/గగ IIU UII UU

8 అనుష్టుప్పు 52

* 

కలగా మోహన రావా 

చలిలో దాహము నాకే 

తలఁపే వాహిని గాదా 

వలపే నాహృదయమ్మే 

*

మాణవక:

*

చిన్నది నీకై విరిరా  

ఎన్నఁగ నీవే సిరిరా 

పున్నమి నేఁడే దరి రా 

వెన్నెల కాంతుల్ ఝరిరా 

*

పై పద్యము ప్రకృతిగా:

*

విరిరా చిన్నది నీకై 

సిరిరా యెన్నఁగ నీవే 

దరి రా పున్నమి నేఁడే 

ఝరిరా వెన్నెల కాంతుల్ 

*

[12:23 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: స్రగ్విణీ భుజంగప్రయాతములు ఆవృత్త వృత్తములు

* 

UIU UIU UIU UIU - స్రగ్విణి

     IUU IUU - IUU IUU - భుజంగప్రయాతము 

*

స్రగ్విణీ - (ర)4 UIU UIU - UIU UIU 

12 జగతి 1171 

*

మాధవా రా సదా - మాయలో నాశలే 

శ్రీధరుండా మదిం - జిందు నీ ప్రేమమే 

బాధ నాదే యిదే - భావియా ఱాయిగా 

శోధనమ్మే విధీ - శోభ లేదే ప్రియా 

*

పై పద్యము భుజంగప్రయాతముగా:

*

భుజంగప్రయాతము - (య)4 IUU IUU - IUU IUU

12 జగతి 586 

* 

సదా మాయలో నా-శలే మాధవా రా 

మదిం జిందు నీ ప్రే-మమే శ్రీధరుండా 

యిదే భావియా ఱా-యిగా బాధ నాదే 

విధీ శోభ లేదే - ప్రియా శోధనమ్మే 

*

స్రగ్విణి:

*

దివ్యమేగా నదీ - తీరమే గానమే 

నవ్యమేగా సదా-నందమే యో సఖా 

భవ్యమేగా యిదే - భావనమ్మే హృదిన్ 

సవ్యమేగా సుధా - సారమే మోజులో 

*

పై పద్యము భుజంగప్రయాతముగా:

*

నదీ తీరమే గా-నమే దివ్యమేగా 

సదానందమే యో - సఖా నవ్యమేగా 

యిదే భావనమ్మే - హృదిన్ భవ్యమేగా 

సుధా సారమే మో-జులో సవ్యమేగా 

*

సూచన: నంది తిమ్మన పారిజాతాపహరణములో స్రగ్విణీ గర్భిత భుజంగప్రయాతము గలదు. అందులో రెండు పద్యములు విడివిడిగా అవిచ్ఛిన్నముగా ఉంటాయి. తనయ వృత్తపు పాదములు మాతృక వృత్తపు రెండు పాదములలో ఉంటాయి. నాఉదాహరణములలో  ఒకే  పాదము రెండు వృత్తములకు సరిపోతుంది. పద్యములు ఒక విధముగా ఒక్కటే! 

*

*

దివ్యమేగా నదీ - తీరమే గానమే 

నవ్యమేగా సదా-నందమే యో సఖా 

భవ్యమేగా యిదే - భావనమ్మే హృదిన్ 

సవ్యమేగా సుధా - సారమే మోజులో 

*

పై పద్యము భుజంగప్రయాతముగా:

*

నదీ తీరమే గా-నమే దివ్యమేగా 

సదానందమే యో - సఖా నవ్యమేగా 

యిదే భావనమ్మే - హృదిన్ భవ్యమేగా 

సుధా సారమే మో-జులో సవ్యమేగా 

*

సూచన: నంది తిమ్మన పారిజాతాపహరణములో స్రగ్విణీ గర్భిత భుజంగప్రయాతము గలదు. అందులో రెండు పద్యములు విడివిడిగా అవిచ్ఛిన్నముగా ఉంటాయి. తనయ వృత్తపు పాదములు మాతృక వృత్తపు రెండు పాదములలో ఉంటాయి. నాఉదాహరణములలో  ఒకే  పాదము రెండు వృత్తములకు సరిపోతుంది. పద్యములు ఒక విధముగా ఒక్కటే! 

*

[12:23 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: కల్పిత వృత్తము జలపాతము = రమల్ ముసమ్మన్ మఖ్‌బూన్ అస్లమ్ 

*

జలపాతము - స/భ/త/య/గగ IIUU IIUU - IIUU UU 

14 శక్వరి 820

*

కనులేమో కలువంగా+ కథ యేమో దేవీ 

తనువేమో పిలువంగా+ తలఁపేమో దేవీ 

వనమందా విరులే నీ పరువమ్మే గాదా 

వినలేదా మధురమ్మా పికమేమో దేవీ 

తెలినవ్వో కిరణాలే తిరునాళ్లీ నాకే  

కలలీ పాటలయందే కలదేమో దేవీ 

మలుపందా జలపాత మ్మది చిత్రమ్మేగా 

చలనమ్మా యనిలమ్మే సడులేమో దేవీ 

వ్యధతో నీ బ్రతుకేలా వసివాడుం గాదా 

మది నాతో+ పలుకంగా మధువేమో దేవీ 

మృదువై మోహనమై రా యిఁక హర్షమ్మేగా  

నిధి నీవే సుధ నీకై నెనరేమో దేవీ 

*

[12:24 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: నాలుగు రుబాయీలు

* 

ఆగంగయు నేడ్చుచుండె నయ్యో వినరే 

ఆగంగయు నల్లనయ్యె నాహా కనరే 

రోగమ్ముల పాపమ్ముల రొచ్చయ్యెనుగా 

సాఁగెన్ మలినమ్ముతోడ శాపంబనరే 

*

నీపాపపు టాకారము నీనీడ గదా 

నీపుణ్యము వచ్చుచుండు నీతోడఁ గదా 

నీపాపము గంగలోన నీరమ్మగునా 

దాపంగ వృథా మనస్సు తాఁజెప్పు గదా 

*

మాటాడుము పిల్చుచుండు మౌనాత్మ సదా 

పాటించుట దాని యాన భవ్యమ్ము గదా 

వేటాడుట వద్దు, మారు ప్రేమాకృతిగా 

ఆటాడుట యేల దైవ మాలించు సదా 

*

జీవమ్మది గంగవోలె చిందాడునుగా 

భావమ్మది కాళింది ప్రవాహమ్మగుఁగా 

ఆవాహిని నీలోనిది యాదేవునిదే 

నీవే యా కుంభమేళ నీరమ్ములుగా 

*

[12:24 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: క్రింద ఒక ఆటవెలది.  ఏ పాదమునకు ఆ పాదము స్వతంత్రముగా ఉన్నది ఈ పద్యములో.  ఆటవెలది లక్షణములు మారకుండునట్లు దీనిని నాలుగు విధములుగా అమర్చ వచ్చును. అవి -

*

ఆటవెలది

1234 పాదములు -

దండ మయ్య నీకు - దండమ్ము గణపయ్య

దండ నొకటి వేతు - దయను జూడు

నిండు మనసుతోడ - నిన్ను నే గొల్తురా

అండ నీవె నాకు - ననిశ మిందు

*

3412 పాదములు -

నిండు మనసుతోడ - నిన్ను నే గొల్తురా

అండ నీవె నాకు - ననిశ మిందు

దండ మయ్య నీకు - దండమ్ము గణపయ్య

దండ నొకటి వేతు - దయను జూడు

*

3214 పాద*ములు -

నిండు మనసుతోడ - నిన్ను నే గొల్తురా

దండ నొకటి వేతు - దయను జూడు

దండ మయ్య నీకు - దండమ్ము గణపయ్య

అండ నీవె నాకు - ననిశ మిందు

*

1432 పాదములు -

దండ మయ్య నీకు - దండమ్ము గణపయ్య

అండ నీవె నాకు - ననిశ మిందు

నిండు మనసుతోడ - నిన్ను నే గొల్తురా

దండ నొకటి వేతు - దయను జూడు

*

ఆటవెలది లక్షణాలలో ముఖ్యమైనది - సరి పాదములు కుఱుచ, బేసి పాదములు నిడుద. ఒక నిముసము ఆ నియమమును తొలగిస్తే, ఆటవెలదిని పై నాలుగు విధములుగా మాత్రమే కాక ఇంకను 20 విధములుగా వ్రాయ వీలగును.  అనగా మనకు మొత్తము 24 విధములు (4! = 4x3x2x1 = 24) లభిస్తుంది.  ఆ అమరికలను క్రింద ఇస్తున్నాను -

*

1234 2341 3412 4123

1243 2431 4312 3124

1324 3241 2413 4132

1342 3421 4213 2134

1432 4321 3214 2143

1423 4231 2314 3142

*

ఇందులోనుండి మచ్చున కొకటి క్రింద -

*

4231 పాదములు - కు/కు/ని/ని -

అండ నీవె నాకు - ననిశ మిందు

దండ నొకటి వేతు - దయను జూడు

నిండు మనసుతోడ - నిన్ను నే గొల్తురా

దండ మయ్య నీకు - దండమ్ము గణపయ్య

*

[12:26 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: స్వాగతవృత్తపు ఆవృత్త వృత్తము నవరాగిణి

*

 UIUIII UIIUU - స్వాగత వృత్తము 

UUIUI IIUIIU - నవరాగిణి 

* 

స్వాగతము - ర/న/భ/గగ  UIUIII UIIUU 

11 త్రిష్టుప్పు 443

*

పాడ గీతి రస - భాసురమై రా 

పాడుచుందు రహి - వైణికనై రా 

పైడి వీణ యిట - పల్కిడునోయీ 

నీలవర్ణ రమ-ణీయముగా రా 

*

పై వృత్తము నవరాగిణిగా:

*

నవరాగిణి - త/భ/జ/లగ UUIUI IIUIIU 

11 త్రిష్టుప్పు 885

* 

రా పాడ గీతి - రస భాసురమై 

రా పాడుచుందు - రహి వైణికనై  

ఈ పైడి వీణ - యిట పల్కిడునోయ్ 

రా నీలవర్ణ - రమణీయముగా 

*

మఱి కొన్ని నవరాగిణులు:

* 

నామానసమ్ము - నవమే నభమే 

ప్రేమాలయమ్ము - శ్రియమే ప్రియమే 

సోమాగ్ని నాకు - సుఖమే శుభమే 

ఏమేమొ దల్తు - నిహమే వరమే 

*

పూవందు ముల్లు - ముదమా వెతయా 

నీవుండ నద్ది - నిధియౌను గదా 

భావమ్ము పూవు - పలు రేకులతో 

నీవిప్రలంభ - మిది ముల్లు గదా

* 

నాచిన్ని పాప - నగుమోము సదా 

రోచిస్సుతోడి - ధ్రువతార గదా 

ఆచేతులేమొ - యరవిందములే 

నాచింతనమ్ము - నవ రాగిణియే

[12:26 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: కల్పిత వృత్తము కార్మబ్బు = రమల్ ముసమ్మన్ మఖ్‌బూన్ ఒస్-సద్ర్ 

* 

కార్మబ్బు - స/భ/మ/య/స/గ IIUU IIUU / UIUU IIUU 

16 అష్టి 12852 

పాదమధ్యములో విరామయతి నియతము.

*

కలయేనా నిజమేనా కానఁగా భావము లేదే 

శిలయే నాచెలియేనా చింతతో జీవము లేదే 

సడి నీసవ్వడి యేమో జాలమేమో కనరావే 

తడి నా యీ కనులంతా తాపమే మోదము లేదే 

ప్రణయమ్మో యొక తీరే భావియంతా ఖుసియేగా 

మనఁగా నా విరహమ్మే మానినీ మార్గము లేదే 

దినమంతా వెలుఁగేగా దీప్తిలో చీఁకటులేగా 

వనమంతా విరులేగా వాణిలో గానము లేదే 

మలపైఁ జూదఁగ నా కార్మబ్బుతో మించుల తీవల్

ఇలపై వానల నీళ్లే యెందుకో శాంతము లేదే 

ఫలితమ్మే కనరాదే భారమౌ నీ పయనమ్మే 

అలుపా మోహన నీకా యాశలో శ్వాసము లేదే 

*

[12:27 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: నెమ్మి కందములు - 781-785

*

మీసముల బొమ్మ మీరే 

పూసలతో దండ నుండు - బొమ్మయు నేనే 

యాసగ+ పాపయు గీచెను 

చూసితిరా చిత్ర కళను - జొక్కెను హృదియే - 781

*

పారెనుగా నీరెఱ్ఱఁగ 

ధారలుగా వాన పడెను - దడదడమనుచున్ 

నీరముపై బాలలు కడు 

కోరికతో+ తేల్చినారు - గుంపుగ+ పడవల్ - 782 

*

కన్నులు రెండవి చూచును 

తిన్నంగా నెదురు నుండు - దృశ్యము లెన్నో 

యెన్నఁగ మూడవది తలిది  

చెన్నుగఁ గాంచుచును గాచు - శిశువును శివుఁడై - 783 

*

ఆకసమున నా చంద్రుఁడు 

ప్రాకటముగ+ పెరుఁగు+ తరుగు - ప్రతి రోజు గదా 

చీఁకటి వెలుఁగై యింటను 

ప్రాకటముగ+ పెరుఁగు శిశువు - ప్రతి రోజు గదా - 784 

*

[12:28 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: ఆవృత్త తేటగితి

*

UI IIUI UIU UI UI - తేటగీతి-1

        UI UUI UIU III UI - తేటగీతి-2 

*

తేటగీతి-1

*

రత్నమే, ఱాయి కాదురా - రసిక నేను 

యత్నమే చేయి నిచ్చు చే-యనగు వింత 

నూత్నమై రాత్రి చిల్కు రా - నును వెలుంగు 

పత్నియే నేను నీకు నీ - వలపు చాలు 

*

తేటగీతి-2

*

రా రసిక నేను రత్నమే, - ఱాయి కాదు 

చేయనగు వింత, యత్నమే - చేయి నిచ్చు 

రా నును వెలుంగు నూత్నమై - రాత్రి చిల్కు  

నీవలపు చాలు పత్నియే - నేను నీకు 

*

[12:29 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గారి శిశువు పద్యములకు నా స్వేచ్ఛానువాదములు. పద్యములను, వాటి అనువాదములను శ్రీ Parimi Sreeramanath గారు నిన్న ప్రచురించినారు. 

*

శా. ప్రాతస్సంత్యజ మందిరం, శ్రయ ధనోన్మత్తానవజ్ఞా శతం

మౌనేనాపి సహస్వ, శోషయ తనుం సేవాసు వా మా శుచః।

ఉద్బాహుద్వయముచ్చకైరుపహసన్ లంబాలకం కేవలం

సాయం త్వా మభిగచ్ఛతు ప్రియతమా కక్షావలంబీ శిశుః॥

*

ప్రాతఃకాలమునందు వీడి గృహమున్ - భాగ్యాఢ్యునింజేరి సు-

ప్రీతుం జేయఁగ నెంతయో సహనమున్ - విక్షోభముం బొంది యా 

జీతమ్మొంది దినాంతమందు గృహముం - జేరంగ నీభార్యతో+  

చేతుల్ చాచి కచమ్ము లాడ, నగు నా - చిన్నారి నిన్ జేరుతన్! 

*

మందాక్రాంతము. 

డోలా మధ్యే శిశుమభినవైః హాసలేశైర్విలాసాన్

అభ్యస్యంతీమనిమిషదృశా పశ్యతోః సూతిగేహే।

పిత్రోర్మోదం గ్రసతి సహసాభ్యుద్గత ప్రాక్పరా సు-

జ్యేష్ఠాఽపత్య స్మృతిజనిత శుక్ నిష్ప్రతీకార తీవ్రా॥

*

శిశుశార్దూలము.

ఆందోళమ్మున - నందములతో - హాసమ్ము చిందించఁగా+ 

కందోయిన్ మెల - కాంచిరి గదా - కందున్ మహానందమై 

అందావేళను - హా యదురుతో - నాతల్లిదండ్రుల్ మదిన్  

ముందే పోయిన - మొల్క చెలువౌ - మోమెందుకో కన్బడెన్  

*

సూచన: ఇది శార్దూలవిక్రీడితములో 6,7 అక్షరాలను తొలగించగా వచ్చిన వృత్తము. గణములు: మ/స/న/మ/య/లగ. 

UUUII - UIIIU - UUI UUIU దీనికి 8, 7, 10 మాత్రలు. దీని లయ మందాక్రాంతము వంటిది. అందులోని ర/ర/గ కు బదులు ఇందులో త/త/గ. 17 అత్యష్టి 37337 

*

రదన ముకుళైః ద్విత్ర్రైర్నూత్నోద్గమాత్ప్రియ దంశనైః

సపది శిశునా మాతా దష్టస్తనీ కృత శీత్కృతిః।

‘కి’మితి సహసా పత్యా పృష్టా, ‘నకించి’దితీక్షణే

నమయతి మనాగోష్ఠోపాంతస్ఖలన్మధుర స్మితా॥

*

హరిణీ.

ననలవలె నా - నవ్యమ్మౌ చిన్న పల్లులతోడన్ 

జనుమొనల నా-సక్తిన్ జీకన్ సవిత్రి యయో యనన్ 

జనకుఁడపు డో - జాయా యేమీ స్వరమ్మనగా+ త్రపన్ 

జనని నగుచున్ - సంతృప్తిన్ మస్తమూఁపెను నవ్వుచున్

*

శా. స్నిహ్యద్బంధు వియోగ శూన్య మనసోర్బాష్పస్ఖలత్ కంఠయోః

దంపత్యోర్యతమానయోర్చతముదైవాన్యోన్య మాశ్వాసనే।

హస్తాభ్యామవలంబ్య జానుయుగతో(?) మాస్ఫాలయన్ పుత్రకః

చక్రే సస్మిత కౌతుకైర్జగదిదం నైకాంతదుఃఖాకులమ్॥

*

నెయ్యమ్మున్ విరజిమ్ము బంధువులు హా - నేఁడిందు లేరాయెనే 

అయ్యారే కనులిందు నశ్రుమయమే - యాతల్లి కాతండ్రికిన్ 

వయ్యారమ్ముగ+ చేత+ కాలినిడి యా - భారమ్ము తగ్గించఁగా 

సయ్యాటం జిఱు నందనముగా - సల్పెం గదా బిడ్డయున్ 

*

శిఖరిణీ. 

నిషిద్ధాన్యేవాసౌ పరిమృశతి వస్తూని నచతై

రభగ్నైః సంతుష్యత్యథ హసతి తర్జాసు బహుళమ్।

కథం నిర్వ్యోఢవ్యో గృహవిధిరనేనేతి వివశాం

శిశౌ, పత్నీం పశ్యన్ వికసితముఖో నందతి యువా॥

*

"అసాధ్యుండే తా - నగపడిన దెల్లం గొనునుగా 

ప్రశాంతమ్మై వానిన్ - బగులఁగను జేయున్ ముదముతో 

రసించంగానౌనే" - రమణి నుడి నాలించుచు+ తా 

హసించెన్ నాథుం, డీ - యనుభవము లింటింట నగుఁగా

*

శా.

అంతః పంజర వర్తినశ్శుకశిశో రాలాపనైర్మోహితో

వేగాత్క్రీడనకాని గేహపురతో విక్రేతుకామో వణిక్।

అక్లిష్టాం గృహరంగవల్లి, మవిపర్యస్తం చ వస్తుక్రమం

పశ్యన్నేవ, వహన్నళింద నిహితాం పేటీం పునః ప్రస్థితః॥

*

ఇంటం గీరపు పల్కులన్ వినెఁ గదా - హృద్యమ్ముగా దాను వె-

న్వెంటన్ మోహమున బొమ్మ లమ్మఁ దలఁచెన్ - బేహారి యత్యాశతో+  

కంటం గానవు రంగవల్లి చెఱుపుల్ - కల్లోలమై వస్తువుల్ 

గుంటల్ లేరిట నంచు బుట్ట గొని సాఁ-గుం జింతతో నెండలో 

*

[12:30 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: నాందీముఖీ, నిర్మల ఆవృత్త వృత్తములు

*

IIIIIIUUIUUIUU - నాందీముఖీ 

       UIUUIUUIIIIIIU - నిర్మల    

* 

నాందీముఖీ - న/న/త/త/గగ IIII IIU - UIU UIUU 

14 శక్వరి 2368 

*

నగవుల సిరులే - నాకు బంధమ్ములేనా 

రగిలెడు చితులే - రాకలో నందమౌరా  

యిఁగ నిట నిరులం - దేకగా నుంటినోయీ 

సుగముల సొగసే - శోకమై నన్ను గ్రుచ్చున్ 

*

పై వృత్తము నిర్మలగా:

*

నిర్మల - ర/ర/భ/న/లగ UIU UIU - UIII -IIIU

14 శక్వరి 8083

* 

నాకు బంధమ్ములే - నా నగవుల సిరులే 

రాకలో నందమౌ-రా రగిలెడు చితులే 

యేకగా నుంటినో-యీ యిఁగ నిట నిరులన్ 

శోకమై నన్ను గ్రు-చ్చున్ సుగముల సొగసే 

*

నేను నీకే కదా - నిర్మలము తలఁపులే 

ధ్యాన మానామమే - ధ్వాంతమున వెలుఁగులో 

వానలో నెండలో - బాట నిఁక పయనమే 

మౌనమో గానమో - మానసము మధురమే 

*

రమ్మురా మోహనా - రాగముల తలఁపుతో 

నిమ్మురా నీవు నా - కిష్టమగు వలపునే 

సొమ్ము నీ ప్రేమయే - సొంపు నిడు బ్రతుకులో 

కొమ్మలో గువ్వలా - కోర్కె యిట మనసులో 

*

[12:31 pm, 30/1/2025] Mallapragada Ramakrishna: కల్పిత వృత్తము భగవతి, మాలతి అవృత్త వృత్తములు 

* 

IIIIUIIUIUIU - మాలతీ 

     IIUIUIUIIIIU - భగవతీ

*

మాలతీ - న/జ/జ/ర IIII UII - UIUIU

12 జగతి 1392 

భగవతీ - స/జ/భ/స IIUI UI - UII IIU

12 జగతి 1964 

మాలతీ వృత్తములో 4,4 - 8 మాత్రలు 

భగవతీ వృత్తములో 8 - 4,4 మాత్రలు

*

మాలతీ

* 

మనసు సదా కను - మంజులమ్ముగా 

ప్రణయములో మన+ - పారవశ్యమౌ 

కొన యెపుడో నిను+ - కోరుచుందునే 

కను మఱుగై చన - కాదు భావజా 

*

పై వృత్తము భాగవతిగా:

*

కను మంజులమ్ము-గా మనసు సదా 

మన+ పారవశ్య-మౌ ప్రణయములో 

నిను+ కోరుచుందు-నే కొన యెపుడో 

చన కాదు భావ-జా కను మఱుగై 

*

మాలతీ 

*

జగములలో+ కొన-సాఁగినవొకో 

సుగములతో నిను - జూచుకొందునే 

యుగములుగాఁ గన - నొక్క రూపుకై 

భగవతిగా విను - ప్రక్క నుండవే 

*

పై వృత్తము భగవతిగా: 

*

కొనసాఁగినావొ-కో జగములలో 

నిను జూచుకొందు - నే సుగములతో 

కన నొక్క రూపు-కై యుగములుగా 

విను ప్రక్కనుండ-వే భగవతిగా 

*

ప్రముదితవదన, ముకుళితకళీకావళి ఆవృత్త వృత్తములు

*

UIUIII IIIUIU - ముకుళితకళికావళి   

   IIII IIU IUUIU - ప్రముదితవదనా  

*

ప్రముదితవదనా - న/న/ర/ర UIUIII - IIIUIU 

12 జగతి 1216 

*

ప్రముదితవదనా - రహిన్ ధామమే 

అమర విలసిత - మ్మగుం బ్రేమమే 

సముదమగుఁ గదా - సదా యామమే 

అమరు నగవుతో - హలా నామమే 

*

పై పద్యము ముకుళిత కళికావళిగా: 

* 

ముకుళితకళికావళి - ర/న/న/ర UIUIII - IIIUIU (రథోద్ధత వర్గము)

12 జగతి 1531

*

ధామమే ప్రముది-తవదనా రహిన్ 

ప్రేమమే యమర - విలసితమ్మగున్ 

యామమే సముద-మగుఁ గదా సదా 

నామమే యమరు - నగవుతో హలా 

*

రా సఖీ త్వరగ - రజని తప్తమే 

భాసమై వఱలె - భవన దీపమే 

హాసమే దొరలె - నరయ లోతుగా 

వాసిగా మరలు - వలపు కామమై 

*

పై పద్యము ప్రముదితవదనగ: 

*

త్వరగ రజని త-ప్తమే రా సఖీ 

వఱలె భవన దీ-పమే భాసమై 

దొరలె నరయ లో-తుగా హాసమే 

మరలు వలపు కా-మమై వాసిగా 

*

ముద్రాలంకారముతో ముకుళిత కళికావళి:

*

మెండుగా ననలె - మృదులమై వనిన్ 

దండగా ముకుళి-త కళికావళిన్ 

నిండుగా+ కురుల - నెలయఁ జేయనా 

కండ చక్కెరయె - కళిక తేఁటికిన్ 

*

*****

ద్రుతవిలంబితపు ఆవృత్త వృత్తము ప్రమితాక్షరము!

*

III UII UII UIU - ద్రుతవిలంబితము 

        II UIUI IIUIIU - ప్రమితాక్షరము 

*

ద్రుతవిలంబితము, ప్రమితాక్షరము రెండింటిలో మొత్తము 16 మాత్రలు. కాని ప్రమితాక్షరములో మాత్రమే మనకు 4 చతుర్మాత్రలు లభ్యము. ద్రుతవిలంబితములో పాదము 7, 9 మాత్రలుగా విఱుగుతుంది.  

*

ద్రుతవిలంబితము - న/భ/భ/ర III UII - UII UIU 

12 జగతి 1464

* 

మమతతోఁ గను-మా మధురమ్ముగా  

నమితుఁడై మన-నా మిధునమ్ముగా 

సుమములే సొగ-సో మధువాటిలో 

ప్రముదమై యిటు - రా ముదమీయఁగా 

*

పై ద్రుతవిలంబితము ప్రమితాక్షరముగా:  

*

ప్రమితాక్షరము - స/జ/స/స IIU IUI - IIU IIU

12 జగతి 1772 

*

మధురమ్ముగా మ-మతతోఁ గనుమా

మిధునమ్ముగా న-మితుఁడై మననా 

మధువాటిలో సు-మములే సొగసో 

ముదమీయఁగా ప్ర-ముదమై యిటు రా 

*

ప్రమితాక్షరములో కందమును గర్భితము చేయ వీలగును. క్రింద ఒక ఉదాహరణము: 

*

ప్రమితాక్షరము:

*

ఇది నాకు హాయి - హృదయ మ్మదియో 

మధురాబ్ధిలోన - మసలెం బ్రియమై 

మృదువైన భావ - మిదియే నిధియే 

నిదురించలేను - నిను దల్చుచు నేన్ 

*

పై ప్రమితాక్షరము కందముగా: 

*

ఇది నాకు హాయి హృదయ 

మ్మదియో మధురాబ్ధిలోన - మసలెం బ్రియమై 

మృదువైన భావ మిదియే 

నిధియే నిదురించలేను - నిను దల్చుచు నేన్  

*

******

విమలయొక్క ఆవృత్త వృత్తము ప్రభవ

*

చంపకమాలలోని రెండు వంతులు ఈ విమల వృత్తము. దీని ఇతర నామములు కురరీరితా, ప్రమదా, మణికంటక, ధృతి. ఇందులో వరుసగా 4,5, 5,4 మాత్రలు గలవు. దీని ఆవృత్త వృత్తమునకు వరుసగా 5,4, 4,5 మాత్రలు! దీనిని నేను ప్రభవ అని పిలువ దలచినాను. క్రింద వ్రాసిన అన్ని ఉదాహరణములకు రెందు వృత్తముల లక్షణములు ఉన్నాయి. 

*

విమలా - న/జ/భ/జ/లగ IIII UIU - IIIU IIU 

14 శక్వరి 7088 

*

మనసున నుందువే - మమతతో సకియా 

కనఁగను మోములో+ - కమలమే కనులా 

వినఁగను+ పాడనా - విమల మా చెవులే 

దినమున రాత్రిలో+ - తెరువు చూతునుగా 

*

పై వృత్తము ప్రభవగా:

*

ప్రభవ - న/భ/భ/స/లగ IIIU IIU - IIII UIU 

14 శక్వరి 6072 

*

మమతతో సకియా - మనసున నుందువే 

కమలమే కనులా - కనఁగను మోములో 

విమల మా చెవులే - వినఁగను+ పాడనా 

తెరువు చూతునుగా - దినమున రాత్రిలో 

*

నభములో శశియున్ - నగవలె నుండెనా 

శుభముగా హరుఁడున్ - సొగసున నిండెనా 

ప్రభవమౌ నిఁకపై - భగునకు+ ప్రేమమే 

విభవమే యిఁకపై - ద్విగుణిత శోభతో 

*

పై వృత్తము విమలగా:

*

నగవలె నుండెనా - నభములో శశియున్

సొగసున నిండెనా - శుభముగా హరుఁడున్ 

భగునకు+ ప్రేమమే - ప్రభవమౌ నిఁకపై 

ద్విగుణిత శోభతో - విభవమే యిఁకపై 

*

ప్రాసయతితో:

*

వలపను నిప్పులో - శలభమై పడఁగా+ 

తలఁపులు ధూమ మా - వెలిఁగెడు మంటలో 

కులికెడు చంద్రుఁడా - చెలువు చంపునురా 

చలనము లేక నే - శిలగా నుండనా 

*

పై వృత్తము విమలగా 

*

శలభమై పడఁగా - వలపను నిప్పులో

వెలిఁగెడు మంటలో+ - తలఁపులు ధూమమా  

చెలువు చంపునురా - కులికెడు చంద్రుఁడా  

శిలగా నుండనా - చలనము లేక నేన్ 

*

+ సంధి గుర్తు

*

*****

ప్రముదితవదన, ముకుళితకళీకావళి ఆవృత్త వృత్తములు

*

UIUIII IIIUIU - ముకుళితకళికావళి   

   IIII IIU IUUIU - ప్రముదితవదనా  

*

ప్రముదితవదనా - న/న/ర/ర UIUIII - IIIUIU 

12 జగతి 1216 

*

ప్రముదితవదనా - రహిన్ ధామమే 

అమర విలసిత - మ్మగుం బ్రేమమే 

సముదమగుఁ గదా - సదా యామమే 

అమరు నగవుతో - హలా నామమే 

*

పై పద్యము ముకుళిత కళికావళిగా: 

* 

ముకుళితకళికావళి - ర/న/న/ర UIUIII - IIIUIU (రథోద్ధత వర్గము)

12 జగతి 1531

*

ధామమే ప్రముది-తవదనా రహిన్ 

ప్రేమమే యమర - విలసితమ్మగున్ 

యామమే సముద-మగుఁ గదా సదా 

నామమే యమరు - నగవుతో హలా 

*

రా సఖీ త్వరగ - రజని తప్తమే 

భాసమై వఱలె - భవన దీపమే 

హాసమే దొరలె - నరయ లోతుగా 

వాసిగా మరలు - వలపు కామమై 

*

పై పద్యము ప్రముదితవదనగ: 

*

త్వరగ రజని త-ప్తమే రా సఖీ 

వఱలె భవన దీ-పమే భాసమై 

దొరలె నరయ లో-తుగా హాసమే 

మరలు వలపు కా-మమై వాసిగా 

*

ముద్రాలంకారముతో ముకుళిత కళికావళి:

*

మెండుగా ననలె - మృదులమై వనిన్ 

దండగా ముకుళి-త కళికావళిన్ 

నిండుగా+ కురుల - నెలయఁ జేయనా 

కండ చక్కెరయె - కళిక తేఁటికిన్ 

*

******

శకుంతల:

గీతి. 

తుజ్ఝణ ఆNE హిఅఅం మమ ఉణ కామో దివాపి రాత్రిపి 

ణిగ్ధిణ తవేఇ బలిఅం  తుఇ వుత్తమణోహర హాఇం అంగాఇం 

- అభిజ్ఞానశాకుంతలము, 3.15

సంస్కృత ఛాయ:

తవ న జానే హృదయం మమ పునః కామో దివాపి రాత్రావపి 

నిర్ఘృణ తపతి బలీయస్త్వవయి వృత్తమనోరథాన్వంగాని 

నా స్వేచ్ఛానువాదము:

గీతి. 

ఉదయము రాత్రి తపింతును 

హృదయము నిర్ఘృణ యెఱుంగ నిది నిజమే 

మదిలో నాశల కేంద్ర 

మ్మది నీవే యందు నేను మారాజా  

*

దుష్యంతుడు:

గీతి. 

తపతి తనుగాత్రి మదనస్వామనిశం మాం పునర్దహత్యేవ 

గ్లపయతి యథా శశాంకం న తథాహి కుముద్వతీం దివసః 

- అభిజ్ఞానశాకుంతలము, 3.16

*

నా స్వేచ్ఛానువాదము: 

గీతి. 

ఆమెను దపించె మదనుఁడు 

కాముఁడు నన్నో దహించెఁ గద యిటులన్ 

సోముఁడు మాడ్చె+ కుముద్వతి 

నామిహిరునికన్న నెక్కువై వింతన్  

*

ఇక్కడ దుష్యంతుడు చంద్రుడు, శకుంతల కలువ భామ.

*

సూచన: గీతిలో పాదపు చివర ఆర్యాగీతి (కందము) కంటె రెండు మాత్రలు తక్కువ.

*****

తెలుగునాడు నీది 

తెలుగునాడు నాది

తెలుగు నుడియు మనది 

తెలుగు వెలుగు మనదే … పల్లవి 

*

తూరుపు కనుమల కొండలనుండి 

శ్రీగిరి కానల కోనలవఱకు 

నిర్మల్‌నుండి కుప్పంవఱకు 

కళింగనుండి పులికాట్‌వఱకు 

తెలుగునాడు నీది 

తెలుగునాడు నాది

తెలుగు నుడియు మనది 

తెలుగు వెలుగు మనదే … 1

*

కృష్ణయు పెన్నయు గోదావరియు 

తుంగభద్రయు వంశధారయు 

పొంగుచు పరుగిడు సముద్రమునకు 

జీవము నొసగెడు నిధు లీ నదులు 

తెలుగునాడు నీది 

తెలుగునాడు నాది

తెలుగు నుడియు మనది 

తెలుగు వెలుగు మనదే … 2

*

తేనెలు పూసిన తీయని పలుకులు 

పానము జేయగ నమృతపు చినుకులు 

పాటలు మాటలు పన్నీటి యూటలు 

పద్యము గద్యము లందపు తేటలు 

తెలుగునాడు నీది 

తెలుగునాడు నాది

తెలుగు నుడియు మనది 

తెలుగు వెలుగు మనదే … 3

*

బుద్ధుని బోధన జాటిన నాడిది 

బుద్ధిని తెలివిని బెంచిన నాడిది 

గీతము నృత్యము నేర్పిన నాడిది 

ప్రీతికి బ్రేమకు గుడియగు నాడిది 

తెలుగునాడు నీది 

తెలుగునాడు నాది

తెలుగు నుడియు మనది 

తెలుగు వెలుగు మనదే … 4

*

చెఱుగని సంస్కృతి జేర్చుచు పోదాం

మఱువక క్రొత్తవి నేర్చుచు పోదాం

మురియుచు శాంతిగ ముందుకు పోదాం

బంగరు భావిని పొందగ పోదాం 

తెలుగునాడు నీది 

తెలుగునాడు నాది

తెలుగు నుడియు మనది 

తెలుగు వెలుగు మనదే … 5

*

ల్పిత వృత్తము వనమోహిని = ముతదారిక్ ముసమ్మన్ మఖ్‌బూన్ ఒస్-సద్ర్ 

*

తోటకములోని మూడవ స-గణము ఇందులో గగము.  

*

వనమోహిని - స/స/త/లగ IIU IIU - UU IIU

11 త్రిష్టుప్పు 796 

*

నిజమై భువిపై నీవే కవియా 

నిజముం గనఁగా నీవే రవియా 

అజరామరమీ యాశాలతలా 

సృజనాత్మకమౌ చిత్రా లవియా  

వరమీ బ్రతుకా శ్వాసానిలమై  

ఇరులే యెపుడా, యిల్లే గవియా  

నిఱుపేదగ నానేత్రాశ్రువులే 

నెఱ జీవితమా నీవే ఛవియా 

కటువీ ధర చీఁకట్లే దినమా 

యెటు జూడఁగ నీకీ యాటవియా 

ఇట మోహన నీకృత్య మ్మెదియో 

చటులోక్తుల భాష్యమ్మే హవియా  

*

*****

 రాగాల రారాజు త్యాగరాజు

*

మా Frederick, MDలో మార్చి 19, 2006 త్యాగరాజ-పురందరదాస ఆరాధన సందర్భముగా నన్ను మాటలాడమన్నప్పుడు నేను అప్పటికప్పుడే వ్రాసి చదివిన సార్థకనామ గణాక్షర త్యాగరాజ వృత్తము: 

*

త్యాగరాజ: త/త/య/గ/ర/ర/జ 

*

త్యాగరాజ- త/త/య/త/త/ర/ల 

UUI UUI IUU - UUI UUI UIUI

19 అతిధృతి 346213

*

బంగారు సీతమ్మను వేడుం - 

  బ్రాణాల+ పాదాల నుంచి పాడు 

పొంగారు భక్తిం బులకించున్ -  

  బూజించి శ్రీరాము నెప్పు డెంచు

సంగీత సామ్రాజ్యపు ఱేఁడై - 

  సంతోష ముప్పొంగ వ్రాయు గీతి

రంగేశు శ్రీరాముని గొల్చున్ - 

  రాగాల రారాజు త్యాగరాజు 

*****

మందాక్రాంతపు ఆవృత్త వృత్తము విరహి

*

UUUU IIIIIU UIU UIU U - మందాక్రాంతము 17 అత్యష్టి 18929 

 UUU IIIIIU UIU UIU UU - విరహి

*

విరహి - మ/న/స/ర/ర/గగ  UUU IIIIIU - UIU UIU UU

17 అత్యష్టి 9465

*

దేవీ ప్రేమము మనసులో - దీపమై ప్రజ్వలించెన్గా 

భావావేశము కవితగా - భాసురమ్మై వెలింగెన్గా 

జీవానందము నిజముగా+ - చేతనమ్మై చలించెన్గా 

నీవే నాకని తలువఁగా - నెమ్మి కన్నుల్ చెమర్చెన్గా 

*

దారిద్ర్యమ్మున ధనముకై - తాను వెళ్లెన్ విదేశమ్ముల్ 

దూరమ్మందున నుడుపమా - త్రోవలోఁ గాంచినావేమో 

దారిం జెప్పుము వలపుతో+ - చిక్కి ఖేదాత్మగా నుంటిన్ 

ఘోరమ్మీ విరహకథయున్ - గొంతులో వెల్గగా నయ్యెన్ 

*

కోపమ్మొందుచు వరుసముం - గొండపై నుండఁగాఁ జెప్పన్   

శాపగ్రస్తుఁడు విరహియై - శాలినిం బాసి యక్షుండే  

కూపమ్మందు జనకజ తా+ - కూర్మితోఁ జేసెనో స్నానం 

బా పేర్వుం గృహముగఁ గొనెన్ - యక్షుఁ డావేళ రామాద్రిన్ 

*

దోధకపు ఆవృత్త వృత్తము గగనము 

* 

UII UII UII UU - దోధకము 

 IIU IIU IIU UU - గగనము (విష్టంభము) 

*

దోధకము - భ/భ/భ/గగ UII UII - UII UU

11 త్రిష్టుప్పు 439

*

రా మనమిక్కడ - రామ యనెన్గా 

నా మనమందలి - నామము నీదే 

రా మొనగాఁడగు - రాముఁడు వచ్చున్ 

లే మెనయుంగద - లేమిని బాపన్ 

*

పై వృత్తమును గగనముగా:

*

గగనము (విష్టంభము) - స/స/స/గగ IIU IIU - IIU UU

11 త్రిష్టుప్పు 220 

*

మనమిక్కడ రా-మ యనెన్గా రా 

మనమందలి నా-మము నీదేనా  

మొనగాఁడగు రా-ముఁడు వచ్చున్ రా 

మెనయుంగద లే-మిని బాపన్ లే 

*

వనజాక్షుని భా-వనలే నాలో 

గుణవంతుని యా - గుడియే నాలో 

దినమందున రా-తిరిలో వాఁడే 

కనుగొంటిని నా - కతలో వాఁడే 

*

చిరకాలపు నా - చెలికాఁడా రా 

నెఱ నమ్మితిరా - నిఖిలాధారా 

మఱుగెందుకు రా - మధురాధీశా  

వరమీయఁగ రా - వర రాధేశా 

*

ప్రాసయతితో:

*

గగనస్థలిలో+ - పొగగా మంచే 

రగిలించెనుగా - వగలో నిప్పే 

యిఁగ యేమగునో - మిగులింకేమో 

జగమందున నా - సుగమే లేదో 

*

 reactions:

1పద్మనాభ వృత్తపు ఆవృత్త వృత్తము కేశవ వృత్తము 

* 

UUI UUI UUI UUI UUI UUI UUI UU - పద్మనాభ వృత్తము 

 UIU UIU UIU UIU UIU UIU UIU UU  

- కేశవ వృత్తము

పద్మనాభ - (త)7/గగ 

UUI UUI UUI UUI - UUI UUI UUI UU 

23 వికృతి 1198373

*

రా నన్ను బ్రోవంగ+ ప్రేమమ్ముతో నీవు 

ప్రాణమ్ము గావంగ నీవిప్డు దేవా 

ఈ మన్నులో జన్మ యీ మన్నులో+ చావు 

హేమమ్ము నాకేల నాకాశ లేదో 

నామమ్ములన్ గుండెలోనుంతువా యెప్డు 

నా మానసమ్మొక్క దేవాలయమ్మౌ  

రా మాధవా కేశవా యచ్యుతా స్వామి 

రామామణీశా హరీ పద్మనాభా  

*

పై పద్యము కేశవ వృత్తముగా: 

*

కేశవ - (ర)7/గగ 

UIU UIU UIU UIU - UIU UIU UIU UU 

23 వికృతి 599187 

* 

నన్ను బ్రోవంగ+ ప్రేమమ్ముతో నీవు ప్రా- 

ణమ్ము గావంగ నీవిప్డు దేవా రా 

మన్నులో జన్మ యీ మన్నులో+ చావు హే-  

మమ్ము నాకేల నాకాశ లేదోయీ 

మమ్ములన్ గుండెలో నుంతువా యెప్డు నా  

మానసమ్మొక్క దేవాలయమ్మౌనా 

మాధవా కేశవా యచ్యుతా స్వామి రా-

మామణీశా హరీ పద్మనాభా రా 

*

నన్ను నీవెందుకో వీడినా విట్టులే 

న్యాయమా చెప్పవా నేస్తమా నీవే 

వన్నెతో రోజులే పౌర్ణమీ రాత్రులే 

వాణిలో పాటలే మ్రోఁగ నిచ్చావే  

ఎన్నఁగా నాకు నేకాంతమే తోడుగా 

హేయమీ జన్మమే ప్రేమమే లేదే 

నిన్న నేఁడాయెనే నేఁడు రేపౌనుగా 

నేను నేనే సుమా నిద్రయో రాదే 

*

ప్రాసయతితో:

*

ఎందు వీక్షించఁగా నంద మానందమే 

బిందువుల్ చేరఁగా సింధువే కాదా 

వందగా పక్షులే విందుగా కేకలే 

సందెలో వన్నెలే యిందు రారాదా 

చిందు నాతేనెలన్+ పొందఁగా+ తుమ్మెదల్ 

గంధమే గాలిలో నందనమ్మేనా  

మంద గానమ్ములే వంద చందమ్ములే 

అందమే వానికై మందిరమ్మేనా  

*

+ సంధి గుర్తు

*

******

కల్పిత వృత్తము కాలాగ్ని-1,2 = రజౙ్ ముసద్దస్ xxx 

*

ఈ ఛందము Persian Metres data base లో కనిపించినది. కాని Metres List లో నాకు కనబడలేదు. చివర IUUకు బదులు IIU తో ఒక ఛందము ఉన్నది. 

*

కాలాగ్ని-1 - త/మ/జ/గగ UUIU . UUIU . IUU 

11 త్రిష్టుప్పు 325

*  

కొండంత నిన్నే కోరినాను గాదా 

ఉండంగ నీతో నోర్చినాను గాదా 

మెండైన బాధల్ మిక్కుటమ్ము నాలో 

పుండైన గుండెన్ మోసినాను గాదా 

పూలన్ని నేఁడా ముండ్లెగా కనంగా  

కాలాగ్నిలో నే+ కాలినాను గాదా 

లీలామయా చాలించు కిన్క నాపై 

లోలమ్ముగా నే+ క్రుంగినాను గాదా 

నీమోములో నాకెన్ని దర్శనాలో 

ప్రేమమ్ముతో నే వేడినాను గాదా  

ఈమోహనమ్మౌ పృథ్వి నా వరాలా  

నామానసమ్మా నవ్వినాను గాదా  

*

కాలాగ్ని-2 - త/మ/జ/లగ UUIU . UUIU . IIU 

11 త్రిష్టుప్పు 837 

*  

కొండంత నిన్నే కోరినాను గదా 

ఉండంగ నీతో నోర్చినాను గదా 

మెండైన బాధల్ మిక్కుటమ్ము సదా  

పుండైన గుండెన్ మోసినాను గదా 

పూలన్ని నేఁడా ముండ్లెగా కనఁగా  

కాలాగ్నిలో నే+ కాలినాను గదా 

లీలామయా చాలించు కిన్క నిటుల్  

లోలమ్ముగా నే+ క్రుంగినాను గదా 

నీమోములో నాకెట్టి దర్శనమో 

ప్రేమమ్ముతో నే వేడినాను గదా  

ఈమోహనమ్మౌ పృథ్వి నా వరమే   

నామానసమ్మా నవ్వినాను గదా  

*

******

వనమయూరపు ఆవృత్త వృత్తము హిహకము

* 

UIII UIII UIII UU - వనమయూరము (ఇందువదనా) 

 IIIU IIIU IIIU UU - హిహికము 

*

వనమయూరము (ఇందువదనా) - భ/జ/స/న/గగ 

14 శక్వరి 3823 

*

రా సమయ మయ్యెఁ గద - రాసమణి వచ్చున్ 

రా సమము దీనివలె - రాసకము లేదే 

రా సముదయమ్ము గన - రంజనము కల్గున్ 

రా సముఖమందు ఘన - రాజకపు ఱేఁడే  

*

పై వనమయూర వృత్తమును హిహికముగా:

* 

హిహకము - న/భ/జ/స/గగ IIIU IIIU - IIIU UU

14 శక్వరి 1912 

* 

సమయ మయ్యెఁ గద రా-సమణి వచ్చున్ రా 

సమము దీనివలె రా-సకము లేదే రా 

సముదయమ్ము గన రం-జనము కల్గున్ రా 

సముఖమందు ఘన రా-జకపు ఱేఁడే రా 

*

మనసులో నెపుడు నీ - మధుర రూపమ్మే 

దినములో నెపుడు నీ - తెలుఁగు గీతమ్మే 

వనమయూరము గదా - వనిత నాట్యమ్మే  

కనఁగ రా యిపుడు నా - కనుల పర్వమ్మే 

*

కొలనులో కమల మా - కొమరి నేత్రమ్మా 

అలలుగా నళికుల - మ్మతివ కేశమ్మా 

తలఁపులో+ కవిత లా - తరుణి గానమ్మా 

చెలిని జూడంగ నా - చెలువుకే సిగ్గా 

*

వలపులో విరహ మీ - బ్రతుకులో చేఁదే 

కలయఁగా నగనిచో+ - కల కనం గాదే 

శిలయు తా నడచునో - చెలిని గానంగా 

నెలుక ప్రాణములతో - హిహక మాటాడున్ 

(హిహకము = పిల్లి) 

*

సూచన + సంధి గుర్తు

* 

విధేయుడు - మోహన

****

వృత్త సంఖ్య 2025 తో నూతన వృత్తము హోర 

*

హోర - మ/జ/న/స UU UIU - IIII IIU

12 జగతి 2025 

* 

ఈరోజే గదా యిఱు మొగములతో+ 

తేరెక్కుం గదా దెరువునఁ బ్రభువై  

హోరాధీశ్వరుం డొగి వసుమతిపై 

హారమ్మిత్తు నేన్ హరుసపు మణులన్ 

*

కాలమ్మొక్క చక్రము తిరుగుఁ గదా 

యీలోకమ్ములో నిరుసున నెపుడున్ 

ప్రాలేయమ్ముతో+ పలు వెలుఁగులతో 

కేళీరంగమై కెలవుల కిరవై 

*

ప్రేమారామమే పృథివి నిజముగా 

సోమార్చిస్సులే సుగమొసఁగునుగా 

సీమాతీతమై సిరులు కలుగునో 

యేమో యెట్టులో యిఁక భవ మిలపై

******

ల్పిత వృత్తము మల్లారి = హజౙ్ ముసమ్మన్ xxx 

*

Happy New Year!

* 

శ్లోకములు

*

నవసంవత్సరములో 

నవమౌ యనుభూతులే 

భువియే దివమగునో 

భువి యుద్ధపు రంగమో 

(న-విపులా)

*

స్మృతియౌనిఁక యీయేఁడే  

గతమౌనిది మెల్లఁగా 

బ్రతుకందిఁక యేఁడేమో  

కత వ్రాయును గ్రొత్తగా 

*

నల్లని రాత్రి చూడంగాఁ  

దెల్లని హిమ మెల్లెడన్  

మెల్లఁగ వచ్చె మెల్లంగా 

నుల్ల మలర్చ నబ్దమే 

*****

గురులఘువుల దర్పణ సాదృశ్యముతో శ్లోకము

*

*****

చంపకమాల ఆవృత్త వృత్తము సుధా

*

UII UIU III UII UII UIUIU - చంపకమాల 

xxx xxx xxx xII UII UIUIU IIII UIU IIIU - సుధా  

సుధా - స/స/జ/భ/స/జ/స IIU IIUI UIU - IIII UIU IIIU 

21 ప్రకృతి 965980 

*

మనమందున నిన్ను దల్తురా - మనగను రమ్మురా మగువతో 

క్షణమయ్యె మహా యుగమ్ముగా - కనగను లేవుగా కరుణతో 

ప్రణయమ్మున నన్ను ముంతువా - వననిధిలో+ తరంగములుగా 

అనయమ్మిట నీవె వెల్గురా - అనుపమ భావ వీచికలుగా 

*

చంపకమాల - న/జ/భ/జ/జ/జ/ర IIII UIU IIIU - IIU IIUI UIU 

21 ప్రకృతి 711600 

*

మనగను రమ్మురా మగువతో - మనమందున నిన్ను దల్తురా 

కనగను లేవుగా కరుణతో - క్షణమయ్యె మహా యుగమ్ముగా 

వననిధిలో+ తరంగములుగా - ప్రణయమ్మున నన్ను ముంతువా

అనుపమ భావ వీచికలుగా - ననయమ్మిట నీవె వెల్గురా 

*****

అనురాగ (చిత్రవేణి) = రమల్ ముసమ్మన్ మష్‌కూల్ 

*

మానినియొక్క ఆవృత్త వృత్తము హరితకీ లేక అయమానము

* 

UII UII UII UII UII UII UIIU - మానిని (మదిరా)  

 IIU IIU IIU IIU IIU IIU IIUU - హరితకీ (అయమానము) 

*

హరితకి ఆయుర్వేదములో ఉపయోగించబడే మందుకు చెట్టు. 

* 

మానిని (మదిరా) - (భ)7/గ UII UII - UII UII - UII UII - UIIU

22 ఆకృతి 1797559 

* 

రా నను జూడఁగ - రాణను వేగము - ప్రాణము నీవు బి-రాన సఖీ  

హా నిను గోరితి - నానిధి యంటిని - యాణివి నాకిల - నానికయా 

ఆ నన వోలెడు - నా నవరాగము - లా నయగారము - లానతి నేన్ 

లే నను నింపఁగ - లేనగ వంపఁగ -  లీనము సేయఁగ - లేనడతో 

*

హరితకీ (అయమానము) - (స)7/గ  IIU IIU - IIU IIU - IIU IIU - IIUU

22 ఆకృతి 898780

*

పైన ఉండే మానిని వృత్తము అయమానముగా: 

*

నను జూడఁగ రా-ణను వేగము ప్రా-ణము నీవు బిరా-న సఖీ రా 

నిను గోరితి నా - నిధి యంటిని యా-ణివి నాకిల నా-నిక యాహా 

నన వోలెడు నా - నవరాగము లా - నయగారము లా-నతి నేనా 

నను నింపఁగ లే-నగ వంపఁగ లీ-నము సేయఁగ లే-నడతో లే 

* 

అక్షరసామ్య యతితో

*

మురళీధర య-ద్భుత గీతముతో - ముదమీయఁగ సొం-పులతో రా 

ధర నిన్నె సదా - తలబోతునురా - ధరణీశ్వర ముం-దర రారా 

కరుణామయుఁడా - కరివర్ణుఁడ దు-ష్కర మీబ్రతుకే - కరమీరా 

మఱుఁగేల హరీ - మధురాధిపతీ - మధునాశన యీ - మది నీదే 

*

ప్రాస యతితో

* 

ముదమందున నా - వ్యధలో వరమై - మదిలోఁ గలవా - మధుహారీ 

నిధి నీవని స-న్నిధిలో ననఁగా - వదలంగ+ కృ-పాంబుధి మేలో 

పద మిచ్చట పా-డెద నిప్పుడు రా - హృది నిండునుగా - హృదయేశా 

ఉదయమ్మున నీ - వదనమ్మె గదా - యెద నుండును సం-పదవోలెన్ 

*

సూచన: + సంధి గుర్తు

*

*****

మంగళమహాశ్రీ ఆవృత్త వృత్తము ప్రభవ 

*

UIII UIII UIII UIII UIII UIII UU - మంగళ మహాశ్రీ 

 IIIU IIIU IIIU IIIU IIIU IIIU UU - ప్రభవ  

*

ప్రభవ కూడ మహాశ్రీవలె పంచమాత్రా యుక్తమే! 

*

ప్రభవ - న/భ/జ/స/న/భ/జ/స/గగ 

IIIU IIIU - IIIU IIIU - IIIU IIIU UU 

26 ఉత్కృతి 7829368 

* 

నభములో నుడుపమా - నదములో+ కనులతో - నవముగా+ కనెదవా నిన్నే 

విభవమే యిది గదా - ప్రియముగా నవనిపై - విరులుగా జననమా నాకై 

శుభముగా మనికిలో - సుదతితో వలపుతో - సుగముగా జరుగునో యేమో 

ప్రభవమా దినము నా - రమణితో యెపుడొ యీ - రజనిలోఁ దెలుపు నాకిప్డే 

*

సూచన: + సంధి గుర్తు

*

విధేయుడు -

****

మంజుభాషిణి ఆవృత్త వృత్తము జీవసారము

*

IIUI UIII UIUIU - మంజుభాషిణి 

xxxxxxIII UIUIUII UIU - జీవసారము 

*

మంజుభాషిణి - స/జ/స/జ/గ IIUI UIII - UIUIU

13 అతిజగతి 2796

* 

మది నిండఁగా మధుర-మై వచించుమా 

తుది లేదుగా సుధకు+ - తోడుఁ గన్నచో  

హృది పొంగఁగా+ పదము - లిందు+ చిందవా 

నది రీతిగా ముదము - నాద పూరమో 

*

దీనినే ఆవృత్త వృత్తము జీవసారముగా:

*

*

విధేయుడు - మోహన

All reactions:22

****

నర్కుటక వృత్తమునకు ఆవృత్త వృత్తము క్రొవ్విరి 

*

నర్కుటక (నర్దటక, కోకిలక) వృత్తము పురాతనమైనది. దీనిని వరాహమిహిరుడు మొదట వాడినట్లున్నది. మాలతీమాధవములో కూడ భవభూతి ఉపయోగించెను. కన్నడములో తొలి వృత్త శాసనము నర్కుటకమే! భాగవతములో మొత్తము శ్రుతిగీత ఈవృత్తములో వ్రాయబడినది. దీనికి చివర IUIU చేరిస్తే మనకు చంపకమాల లభిస్తుంది. బహుశా మాఘుడు దీనిని (ధృతశ్రీ) ఈ విధముగా కల్పించి యుండవచ్చును. 

*

IIII UIU III UII UIIU - నర్కుటక 

         III UII UIIU IIII UIU - క్రొవ్విరి 

*

నర్కుటక - న/జ/భ/జ/జ/లగ IIII UIU III - UII UIIU

17 అత్యష్టి 711600 

*

వనమున+ కోకిలా వలపు - వాఁడని క్రొవ్విరియే 

తనరెడు వానిదే తలఁపు - త్రచ్చిన డెందములో 

వినఁగను రాఁడుగా పిలుపు - వీనుల విన్బడదో 

కనులిట మెల్లఁగా+ కలలు - కన్బడ మూయవుగా 

*

పై పద్యమును క్రొవ్విరిగా: 

*

క్రొవ్విరి - న/భ/భ/భ/స/లగ III UII UIIU - IIII UIU

17 అత్యష్టి 48568 

*

వలపు వాఁడని క్రొవ్విరియే - వనమున+ కోకిలా  

తలఁపు త్రచ్చిన డెందములో+ - తనరెడు వానిదే 

పిలుపు వీనుల విన్బడదో - వినఁగను రాఁడుగా 

కలలు కన్బడ మూయవుగా - కనులిట మెల్లఁగా 

*

నర్కుటకము:

మఱచితి వేలరా మనసు - మానక నీవనెరా 

కఱచెడు పాములే కనని - కాముని బాణములే 

వెఱపున నుంటిరా వినవు - పిచ్చిగ యోచనలే 

తెఱపియు లేదొకో దినము - తీయని బాధ కదా 

*

క్రొవ్విరి:

మనసు మానక నీవనెరా - మఱచితి వేలరా 

కనని కాముని బాణములే - కఱచెడు పాములే 

వినవు పిచ్చిగ యోచనలే - వెఱపున నుంటిరా 

దినము తీయని బాధ కదా - తెఱపియు లేదొకో 

*

అపురూపమైన వృత్తము నందన వృత్తము! 

*

ఈ వృత్తము నాకు తెలిసి పురాతన కావ్యములలో భట్టికావ్యములో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. ఈకావ్యము ఏడవ శతాబ్దపు నాటిదని భావన. దీని నడక కొద్దిగా చంపకమాలవలె ఉంటుంది. 

*

నందన - న/జ/భ/జ/ర/ర 

IIII UIU III UIUIU UIU

18 ధృతి 76720 

*

అహృత ఘనేశ్వరస్య యుధి యః సమేతమాయో ధనం 

తమహిమతో విలోక్య విబుధైః కృతోత్తమాయోధనమ్ 

విభవమదేన నిహ్నుతహ్రియాఽఽతిమాత్రసంపన్నకం

వ్యథయతి సత్పథాదధిగతాఽఽథవేహ సంపన్న కమ్ 

- భట్టికావ్యము (రావణవధ) 10-37 

*

యుద్ధములో కుబేరుని సంపదను వశము చేసికొనినాడు; దేవతలతో పోరాటము సలిపినాడు; ధనమదముతో సిగ్గును వీడినాడు; సన్మార్గమునుండి అపహరించిన సంపదలు దూరము చేయును గదా! (ఇది హనుమంతుడు చెప్పినది.) భట్టికావ్యము ఒక లక్షణ గ్రంథము కూడ. ఇక్కడ పాదాంతములో యమకాలంకారమును గమనించండి. 

*

చిత్రవేణి = రమల్ ముసమ్మన్ మష్‌కూల్ 

*

చిత్రవేణి - స/జ/త/జ/ర/గ IIUI UIUU / IIUI UIUU 

16 అష్టి 11052

*

కలలోన జీవితమ్మా కడ లేదొ చెప్పవేలా 

వలలోన చేఁప నేనా వ్యధ లేదొ చెప్పవేలా  

తలఁపందు నీవు నేనా తరుణమ్ము నేఁడు రాదా 

జడమైతి నెండలో నా జల లేదొ చెప్పవేలా  

అనయమ్ము చింతయేనా యది యేమొ కానలేనా 

ప్రణయమ్ము బాసలేనా వగ లేదొ చెప్పవేలా  

దినమందు వెల్గు లేదా దిశలో+ తమిస్రమేనా   

తనువందు తాపమేనా దయ లేదొ చెప్పవేలా 

హసనమ్ము మల్లెపూవా యల నీదు మోములోనా 

శశి నీవు డాఁగు నేనా జగ లేదొ చెప్పవేలా  

రుసి కాను మోహనాంగా రొదలోన నుంటిఁ గాదా 

మసితోడ దీపమేనా మస లేదొ చెప్పవేలా 

*

మల్లారి - త/జ/మ/స/లగ UUI . IUIU - UUI . IUIU 

14 శక్వరి 5677 

*

శ్రీనాథుఁడు వ్రాయు నా సీసమ్మున మానినీ

ఆనన్నయ యూహలో గంటమ్మున మానినీ   

ఆనందుని యింటిలో నందమ్మగు గోపికా 

గానమ్మును+ పాడు నా కావ్యమ్మున మానినీ

ఆకన్నుల దివ్వెలం దర్చిస్సుల చాపమా 

ఆకణ్వ కుటీరమం దందమ్మున మానినీ   

చీఁకట్లను ద్రోలు నా శ్వేతాంబర చంద్రికా 

రాకాశశి కాంతిలో రాగమ్మున మానినీ  

నీవెక్కడ నుందువో నేనక్కడ నుందుఁగా 

కావంగను రమ్ము సత్కాలమ్మున మానినీ 

ఈవర్షము నూత్నమే హృన్మోహన రాగిణీ  

శ్రీవన్నను నీవె యీ జీవమ్మున మానినీ 

*

******

UUUI IUUU / UIUI IUIU 

* 

శ్రీరామా నిను జూడంగా 

వారిజమ్ము లెడందలే 

వీరా దాశరథీ హారీ 

చారుచంద్రసమాననా 

*

ఆనందించఁగ నందమ్మై 

గానమొండిఁక పాడనా 

ఈనాగీతము నీకేగా 

వేణుగాన విశారదా 

*

పచ్చంగా వనవృక్షమ్ముల్ 

పిచ్చి పిచ్చిగ గాలులే 

వెచ్చంగా నును కౌగిళ్లే 

విచ్చు నింక మనస్సులే 

*

*****

[12:29, 07/09/2025] Mallapragada Ramakrishna: రదచంద్ర (కలహంస) = హౙజ్ ముసమ్మన్ అఖ్రబ్ మక్‌ఫూఫ్ మహ్‌ౙూఫ్

*

శారదచంద్ర - త/య/స/భ/గగ UUII UUII – UUII UU 

14 శక్వరి 3277

*

నీవక్కడ నేనిక్కడ నీకోసము నేనే 

జీవమ్మను బంగారపు చేదారము నేనే 

ప్రావృట్టున మేఘమ్ముల వర్షాంబువు నాకే 

ఈవంతల గాయమ్ముల కేకాంతము నేనే 

ఆనాఁడతి ప్రేమమ్మున కాకారము నీవే 

కానంగను లేదేమిఁక కల్లోలము నేనే 

వీణాస్వర రాగమ్ముల విన్యాసము లేదే 

ఆనందము లేదిక్కడ నాదైన్యము నేనే 

ఈజీవము రాజీవమొ యిందా రవి రాఁడే 

గాజీహృది నేలంబడఁగా ఖండము నేనే 

రోజాలకు నోమోహన రోజంతయు ముండ్లే 

ఏజామున నాయంతమొ హిందోళము నేనే 

*

విధేయుడు - మోహన

[09:53, 09/09/2025] Mallapragada Ramakrishna: రాజీవము = మదీద్ ముసమ్మన్ సాలిం మొౙాల్ 

*

రాజీవము - ర/త/ర/మ/లగ UIUU . UIU / UIUU . UIU పాద మధ్యములో విరామ యతి. 

14 శక్వరి 4387 

*

హా శరత్తే వచ్చెనే యాశలాకై రాలునో 

భాసురమ్మౌ రాత్రిలో వాంఛలాకై రాలునో 

మర్వనౌనా యుర్విపై మారెఁ గాదా కాలమే  

ఓర్వలేనే గుండెలో నూహలాకై రాలునో 

చీరగా నాకొండపై శ్వేత హేమాచ్ఛాదమే 

చేరలేనే నిన్ను నా చింతలాకై రాలునో 

ఆడలేనే యొంటిగా నీవాడరావే జంటగా 

పాడలేనే మౌనమందా పాటలాకై రాలునో 

పూలతో నాకామలమ్మే మోహనమ్మై వచ్చునో 

చాలునంచీ జీవమందా శ్వాసలాకై రాలునో 

*

బభ్రులక్ష్మి - ర/ర/త/త/గగ UIU . UIUU . UIU . UIUU ఏది యేమైన మమ్మా యేల చెప్పేద మీకే కాదు కాదన్న మమ్మా కాలమే మాయ మాకే ఆది గా నిన్ను మమ్మా ఆశ నీపైన మాకే రాదు వద్దన్న మమ్మా రాశి చేకూర్చు మాకే నన్ను ప్రేమించుమమ్మా నాదు లోకమ్ము నీవే నన్ను దీవించుమమ్మా నాకు దైవమ్ము నీవే కన్నులందెప్డు నేనై కాచి పెంచింది నీవే తెన్ను చూపంగ రావా దివ్య దీపమ్ము నీవే బాట కూర్చింది నీవే పాట పాడింది నీవే ఆటలాడింది నీవే ఆణి ముత్యమ్ము నీవే మాట నేర్పింది నీవే మంచి చెప్పింది నీవే మేటి గుర్విందు నీవే మీటు రాగమ్ము నీవే దాహముం దీర్చు పాలై తల్లి పోషించినావే దేహ మీనాది నీవే దీని రక్తమ్ము నీవే మోహనా యంచు పిల్వన్ మోదమే నిండు గాదా స్నేహ సూత్రమ్ము నీవే చిత్ప్రభాతమ్ము నీవే * దేవప్రియ - UIUU UIUU UIUU UIU

దేవప్రియ - UIUU UIUU UIUU UIU చల్లకొచ్చీ ముంతదాచా యేలమాయా నీకుగా చల్ల గానే కాకపోయే చిత్తమంతా నీదయా మెల్ల నయ్యే మానసంమే మానులాగా నున్డితీ కల్లలాయే బత్కు నందే భాదలంతా నీకృపే

చావులేనా భూమిలో నా శాంతి లేదా చెప్పవా కావ రావా కష్టమం దా కాంతి లేదా చెప్పవా ఘోరమే యీ రక్తధారల్ గుండెలో నిర్వేదమే స్ఫారమై వెల్గొందఁగా నా క్షాంతి లేదా చెప్పవా

యంత్రమే నిర్మూలనమ్మా అంధకారమ్మే సదా తంత్రమేదో తెల్పఁగా వేదాంతి లేదా చెప్పవా జీవదీపం బారఁగా నా చీకటుల్ వ్యాపించఁగా దైవలీలం దెల్పఁగా సిద్ధాంతి లేదా చెప్పవా

మ్రోఁగునా శంఖారవమ్ముల్ మోహనమ్మై శాంతికై రాగగీతిం బాడఁగా విశ్రాంతి లేదా చెప్పవా * న చ శత్రురవజ్ఞేయః దుర్బలో౽పి బలీయసా | అల్పో౽పి హి దహ్యత్యగ్నిః విషమల్పం హినస్తి చ || (మహాభారతం) తానెంతో బలవంతుడైనా, శత్రువు ఎంత బలహీనుడైనాకాని వానిని కించపరచరాదు. అగ్ని కొంచెమే అయినా అంతటినీ దహించేస్తుంది. కొద్దిపాటిదైనా విషం ప్రాణాన్ని తీసివేస్తుంది. న ద్విషంతి న యాచంతే పరనిందాం న కుర్వతే | అనాహూతా న చాయాంతి తేనాశ్మానోఽపి దేవతాః || (సుభాషితరత్నభాండాగార) ద్వేషించరు; యాచించరు; ఇంకొకరిని నిందించరు; పిలువకపోతే రారు; ఈ కారణాలవల్ల శిలలు కూడ దేవతలే! మణినా వలయం వలయేన మణిః మణినా వలయేన విభాతి కరః | కవినా చ విభుర్విభునా చ కవిః కవినా విభునా చ విభాతి సభా | శశినా చ నిశా నిశయా చ శశీ శశినా నిశయా చ విభాతి నభః | పయసా కమలం కమలేన పయః పయసా కమలేన విభాతి సరః || (సుభాషితరత్న-భాండాగార) "మెరుస్తున్న ముత్యం ఉంగరంతో మరింత అందంగా అనిపిస్తుంది; అలాగే ఉంగరం ముత్యం వల్ల మరింత అందంగా తయారవుతుంది. ముత్యం, ఉంగరం—ఈ రెండింటి కలయిక చేతిని రెట్టింపు అందంగా చూపిస్తుంది. కవితో రాజుకు, రాజుతో కవికి, ఈ రెండు కారణాల వల్ల సభకు అందం పెరుగుతుంది. చంద్రుడు రాత్రిని శోభింపజేస్తాడు, రాత్రి చంద్రుణ్ణి మరింత అందంగా చేస్తుంది. చంద్రుడు, రాత్రి—ఈ రెండింటి కలయిక వల్ల ఆకాశం మరింత శోభిల్లుతుంది. నీటితో కమలం అందంగా కనబడుతుంది, కమలంతో ఆ నీరు కూడా మరింత ఆకర్షణీయంగా మారుతుంది. నీరు, కమలం—ఈ రెండింటి సహవాసం సరస్సును మరింత మలచి అందంగా చేస్తుంది." ఒకదానితో మరొకటి మిళితమైతే రెండు భాగాలూ పరస్పరం అందాన్ని పెంచుకోవటమే కాక, వాటి సమస్త రూపాన్ని కూడా మరింత ఆకర్షణీయంగా మార్చుకుంటాయి. దీని నిరూపణకు ఎన్నో ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. చెట్టు, తీగ - ఇవి ఒకదానితో మరొకటి పరిపూర్ణతను పొందుతాయి. వాస్తవానికి వీటి పరస్పర సహకారం ఒక సుందరమైన భావన. కనుచూపున కనిపించే దాని కంటే లోతైన తాత్త్వికత మరింత లోనికి తీసుకెళ్తుంది. జానపద పరమార్థం: వనవాస సమయంలో రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు చిత్రకూటంలో ఉన్నారు. లక్ష్మణుడు కందమూలఫలాలను తీసుకురావడానికి వెళ్లాడు. రామ, సీతలు పెద్ద చెట్టు నీడలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారు. ఆ చెట్టు కాండంపై ఒక అందమైన తీగ చుట్టుకుని ఉంది. సీత చెప్పింది: "ఈ తీగ ఎంత అదృష్టవంతమైనది! ఇంత గొప్ప చెట్టు ఆధారం దొరికింది!" రాముడు మృదువుగా సమాధానమిచ్చాడు: "కాదు, సీత! ఇంత మనోహరమైన తీగ తన చుట్టూ పెరిగినందువల్ల ఈ చెట్టే అదృష్టవంతమైనది!" ఇది పరోక్షంగా రాముని గురించి సీతయూ, సీతను గురించి రాముడూ అంతరంగంలో పొందివున్న భావంయొక్క సాంకేతిక ప్రకటన అని వివరించనక్కర లేదు! ఇంతలో లక్ష్మణుడు తిరిగి వచ్చాడు. వారు నిర్ణయించమని అడిగారు. లక్ష్మణుడు చిరునవ్వుతో చెప్పాడు: "నేను తీర్పు చెప్పలేను. కానీ ఒక విషయం మాత్రం చెప్పగలను: అదృష్టవంతుడు చెట్టూ కాదు, వల్లీ కాదు. నిజమైన అదృష్టవంతుడు - ఈ చెట్టు నీడలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న నేను!" ప్రథమా ప్రతిమా పూజా౦ జపస్తోత్రాది మధ్యమా | ఉత్తమా మానసీ పూజా సోఽహంభావోత్తమోత్తమా || ప్రారంభంలో ప్రతిమా పూజ. దానికంటె మేలైనది జపం, స్తోత్రం ఇత్యాదులు. ఉత్తమమైనది భగవద్రూపాన్ని ధ్యానించడం. ఇంకా అత్యుత్తమమైనది ʼఅతడు నేనేʼ (సః+అహం = సోఽహం = అతడు నేనే) అని భావించడం. వ్యసనానంతరం సౌఖ్యం స్వల్పమప్యధికం భవేత్ | కాషాయరసమాస్వాద్య స్వాద్వతీవాంబు విందతే || (సుభాషితరత్నభాండాగారం) దుఃఖాన్ని అనుభవించిన పిదప వచ్చే అల్ప సౌఖ్యమూ కూడా అతిశయంగా సుఖకరంగా ఉంటుంది. చేదైన ఔషధాన్ని సేవిసించినవాడికి నీళ్ళు కూడ చాల రుచికరంగా కనిపిస్తుంది! యో మే గర్భగతస్యాపి వృత్తిం కల్పితవాన్ ప్రభుః | శేషవృత్తివిధానాయ స కిం సుప్తోఽథవా మృతః || (అలంకార మణిహారః) ఏ పరమాత్ముడు నేను గర్భంలో ఉండినప్పటికీ నా జీవితపు సంరక్షణను చేపట్టాడో, ఆయన ఇప్పుడు కూడా ఉన్నాడు. ఆయన నిద్రించేవాడు కాదు, మరణించేవాడు కూడా కాదు అని ఉన్నప్పుడు, నా జీవితంపై నేను ఎందుకు చింతించాలి? దమూలమిదం జ్ఞానం భార్యామూలమిదం గృహమ్ | కృషిమూలమిదం ధాన్యం ధనమూలమిదం జగత్ || (నరసింహ సుభాషితం) జ్ఞానానికి మూలం వేదమైతే, గృహానికి మూలం భార్య. ధాన్యానికి మూలం కృషి లేక వ్యవసాయం. ఈ ప్రపంచం మొత్తం నడవడానికి మూలం ధనం. న మాతా శపతే పుత్రం న దోషం లభతే మహీ | న హింసాం కురుతే సాధుః న దేవో సృష్టినాశకః || తల్లి తన కుమారుడిని శపించదు. నాశనం చేసినా భూమి నాశనమవ్వదు. సజ్జనులు పరహింస చేయరు. దేవుడు తన సృష్టిని విధ్వంసం చేయడు. విపదో నైవ విపదః సంపదో నైవ సంపదః | విపద్ విస్మరణం విష్ణోః సంపన్నారాయణస్మృతిః || విపత్తులు విపత్తులు కావు; ఐశ్వర్యాలు ఐశ్వర్యాలు కావు; విష్ణువును మరచిపోవడమే నిజమైన విపత్తు; ఆయనను స్మరించుకోవడమే నిజమైన సంపద. వాసుదేవే భగవతి భక్తిముద్వహతాం నృణామ్ | జ్ఞానవైరాగ్యవీర్యాణాం నేహ కశ్చిద్వ్యపాశ్రయః || (భాగవతం) భగవంతునిపై దృఢమైన భక్తి ఉన్న మనుషులు జ్ఞానము, వైరాగ్యం, శక్తి కలవారు. వారికి ఈ లోకంలో ఎవరి ఆశ్రయమూ అవసరం లేదు. నాభ్యుత్థానక్రియా యత్ర నాలాపా మధురాక్షరా | గుణదోషకథా నైవ తత్ర హర్మ్యే న గమ్యతే || (పంచతంత్రం) నిలచి స్వాగతించని వాడి తీపి మాటలు పలకని వాడి కష్ట సుఖాలను విచారించని వాడి ఇంటికి వెళ్ళకూడదు. అణురప్యసతాం సంగః సద్గుణం హంతి విస్తృతమ్ | గుణరూపాంతరం యాతి తక్రయోగాద్యథా పయః || మంచివారిగానే ఉండాలంటే మంచివారి సహవాసమే చేయాలి. ఒక్కసారి అయినా చెడ్డవారి సహవాసం కలిగినా నశించటం ఖాయం. పాలు ఎంత శుద్ధంగా ఉన్నా, ఎంత పరిమాణంలో ఉన్నా, అందులో కొంచెమే మజ్జిగ కలిసినా, వాటి గుణం, స్వరూపం, రుచి, లక్షణం అన్నీ పూర్తిగా మారిపోతాయి కదా? కృతే పాపేఽనుతాపో వై యస్య పుంసః ప్రజాయతే | ప్రాయశ్చిత్తం తు తస్యోక్తం హరిసంస్మరణం పరమ్ || (విష్ణుపురాణం) పాపకృత్యమును చేసిన పిదప ఏ మనిషికి దానివల్ల పశ్చాత్తాపమౌతుందో అతనికి శ్రీహరిస్మరణ ఉత్తమమైన ప్రాయశ్చిత్తమవుతుంది నేటి ప్రాంజలి ప్రభ కొత్త కీర్తన విధేయుడు మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ నిన్ను నమ్మే హనుమాన్ నన్ను మార్చే భగవాన్ మన్ను మిన్నూ పదిలమ్ -- ప్రార్ధనే రామా సమ్మ తమ్మే సమానమ్ సామదానం సహాయమ్ ప్రేమ దారే వినోదమ్ -- సౌఖ్యమే రామా సేవ భావమ్ సమానమ్ దైవ పూజా ప్రధానమ్ హావ భావం ప్రభావమ్ - ప్రాంతమే రామా విద్య దానం విధానమ్ మంద బుద్దే వినాశమ్ వేద పాఠం సహాయమ్ - విశ్వమే రామా ఈ విశాల ప్రపంచమ్ ఈ విధానం నిబద్ధమ్ ఈ వినాశం ప్రయత్నమ్ -- హావమే రామా సఖ్య తన్ మూ గనైతిన్ ఆకలిన్ ఆశనైతిన్ వాకిలిన్ మార్పుకోరిన్ --- వాదమే రామా మాట మంచే జయమ్మున్ మంచి దారే వివాహమ్ కాల మాయే నిదానమ్ - శాంతమే రామా ప్రేమ భావమ్ము గాదా ప్రేమ దైవమ్ము గాదా ప్రేమ జీవమ్ము గాదా -- దైవమే రామా నిత్య జీవమ్ము గీతా సత్య ప్రాణమ్ము గీతా ముత్యమై వెల్గు గీతా -- భగవాన్ రామా నిన్ను నమ్మే హనుమాన్ నన్ను మార్చే భగవాన్ మన్ను మిన్నూ పదిలమ్ -- ప్రార్ధనే రామా

అమృతగతి

*

అమృతగతి - న/జ/న/గ IIII UII IIU

ఆధారము: వృత్తజాతి సముచ్చయము

నాసూత్రము: కమలదళేక్షణ కమలం

10 పంక్తి 496

*

6 - 6 మాత్రల విఱుపుతో:

*

సురుచిరమై - సుమధురమై

స్వరములతో - సరసముగా

స్మరణములే - మనసున నా

హరి యనఁగా - నమృతగతిన్

*

4,4 - 4 మాత్రల విఱుపుతో:

*

కమలదళేక్షణ - కరుణా

విమలగుణార్ణవ - విబుధా

ప్రముదము నీయర - ప్రథమా

సుమదళపూజిత - సుముఖా

*

లేని యతితో:

*

వలపొక వెచ్చని కలయా

పిలుపొక చక్కని స్వరమా

తలఁపొక డెందపు విరియా

చెలిమియు ప్రేమకు+ చెలియా

****

(IU)n, n = 1 to 8 వృత్తములు

*

మహీ (సుఖ) - లగ IU

2 అత్యుక్త 2

*

హరీ / పరా- / త్పరా / వరా

*

కలా - జ/గ IUIU

4 ప్రతిష్ఠ 6

*

నిరంజనా / చిరంతనా /

శరత్కళా / స్మరింతురా

*

వలీముఖీ - జ/ర IUIUIU

6 గాయత్రి 22

*

వసంత వేళలో / ప్రశాంత రాత్రిలో /

రసార్ణవమ్ములో / సుశబ్ద గీతులే

*

ప్రమాణికా - జ/ర/లగ IUIUIUIU

8 అనుష్టుప్పు 86

*

వనమ్మునందు+ పువ్వులే

దినమ్మునందు నవ్వులే

స్వనమ్మునందు నాదమే

మనమ్మునందు మోదమే

*

సరావికా - జ/ర/జ/గ IUIUI - UIUIU

10 పంక్తి 342

*

అనాదినుండి - యాత్మదీపమై

వినీలమైన - విశ్వరూపమై

కనంగ రమ్ము - కాన్కలీయఁగా

ననుంగు చూపు - యాశ దీర్చఁగా

*

లలామలలితాధరా - జ/ర/జ/ర IUIUIU - IUIUIU

12 జగతి 1366

*

సుధాపయోధిలో - సుగాల నావలో

నదేమి మాయయో - హసించె లోకమే

పదమ్ము పాడఁగా+ - ప్రహర్షమాయెనే

యిదే నిజమ్ముగా - నిహాన+ ప్రేమయో

*

కుడంగికా - జ/ర/జ/ర/లగ IUI UIUI - UIUI UIU

14 శక్వరి 5462

*

కుడంగమందు నాదు - కోర్కె తీర్చ రావుగా

తడాకమందు+ చేరి - తాపమార్చ రావుగా

విడంగ లేను నిన్ను - ప్రేమతోడ రావుగా

పడంగ లేను బాధ - పల్కులాడ రావుగా

*

పంచచామరము - జ/ర/జ/ర/జ/గ IUIU IUIU IUIU IUIU

16 అష్టి 21846

*

విలాసమందు వేడ్కలే - విషాదమందు బాధలే

విలోలమైన డెందమే - విపన్నమైన ప్రేమమే

ఫలించలేని కోర్కెలే - పఠించలేని వ్రాతలే

చెలీ యిదేమి మన్కియో - శిలాంతరాళ భేకమే

******

నేను చిన్నప్పుడు చదివిన Twinkle twinkle little star పద్యమునకు నా స్వేచ్ఛానువాదము. మీరు జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే ఆ nursey rhyme చందస్సు నాట్యశాస్త్రములో పేర్కొనబడిన కామినీ వృత్తమునకు సరిపోతుంది. దానిని ఉష్ణిహ్ అని కూడ అంటారు.

*

కామినీ - ర/జ/గ UI UI UI UIU

9 ఉష్ణిక్కు 171

*

హీరమై వెలుంగుచుందు వో

తార మిన్కుమంచు నింగిలో

దూరమందు నెట్టులుందువే

చేరలేని నాకు నందవే

భానుఁడస్తమించ మెల్లఁగా

నానభాక మావరించఁగా

నానభమ్మునందు+ చుక్కగా

కాననౌను మిన్కు రుక్కుగా

*

హీరము = వజ్రము; నభాకము = చీకటి; రుక్కు = కిరణము.

*

సుప్రభగారి సందేశము దీనికి స్ఫూర్తి.

*****

మతి వెళ్లినట్లే యతులు, గతులు!

*

మానిని చూచినచో

మధురమ్మగు నామది

మంజుల రావముతో

*

మానిని నవ్వినచో

మలయానిల వీచిక

మైనిటఁ దాఁకునుగా

*

మానిని పిల్చినచో

మధుమాసపు కోకిల

మత్తిలి పాడునుగా

*

మానిని వచ్చినచో

మకరాంక శశాంకులు

మౌనము దాల్తురుగా

***

రాయంచ = హౙజ్ ముసద్దస్ అఖ్‌రబ్ మక్‌బూౙ్ మజ్‌బూబ్

*

రాయంచ - త/జ/ర UUI IUIU IU = UUII UIUIU

9 ఉష్ణిక్కు 173

*

భావమ్ములు పూవులా సకీ

జీవమ్ములు మోపులా సకీ

ఆవేశములోన నుంటినే

నావాంఛలు పాములా సకీ

రాజిల్లఁగ నామనస్సులో

నీజన్మము వెల్గులా సకీ

గాజిక్కడ మూర్తియైనదా

పూజించుట మోజులా సకీ

ఈయౌవనమందు ప్రేమయే

రాయంచల కేళులా సకీ

నీయందము మోహనమ్మెగా

నాయాశలు చేతులా సకీ

*****

*