సంస్కృత రూపం
ప్రీణాతి పితరం కుటుంబసంపదా ।
ప్రీణాతి మాతరం పుత్రపుత్రసేవయా ।
ప్రీణాత్యుపాధ్యాయం విద్యాభివృద్ధితః ।
ప్రీణాతి బ్రహ్మ పూజ్యః సర్వార్థసిద్ధిదః ॥
భావము :
కుటుంబ సంపద తండ్రిని సంతోషపరుస్తుంది.
పుత్రుల సేవ తల్లిని ఆనందింపజేస్తుంది.
విద్యాభివృద్ధి గురువును సంతోషపరుస్తుంది.
బ్రహ్మస్వరూపుడైన పూజ్యుడు సర్వార్థసిద్ధిని ప్రసాదిస్తాడు.
*****
మ. కో. శిల్ప సుందరి హృద్యకౌగిలి సేతు బంధము తీరుగన్
స్వల్ప సఖ్యత నిత్యసత్యము సంభవంబగు మేలుగన్
కల్పనాసుఖ శాంతి భాగ్యము కాల బంధము వైనమున్
శిల్పయోనివిచిత్ర చిత్రము శిల్ప మండప మందిరమ్
భావము :
శిల్పసుందరి యొక్క హృద్యమైన కౌగిలి సేతుబంధంలా హృదయాలను కలుపుతుంది.
చిన్న సఖ్యత కూడా నిత్యసత్యంగా మారి మేలుకలిగిస్తుంది.
కల్పనలోని సుఖం, శాంతి, భాగ్యం అన్నీ కాలబంధంతో అనుసంధానమై ఉంటాయి.
ఈ జగత్తే ఒక విచిత్ర శిల్పమై, సమస్త సృష్టి ఒక మహా శిల్పమండప మందిరంలా కనిపిస్తుంది.
*****
మ. కో.నిన్ను నీవు మనో మయంబున నెంచ గల్గ శుభంబుగా
మన్ను తృప్తియు జన్మ సఖ్యత మంచి నేస్తము తోడుగా
మిన్ను తీరున సేవ లక్ష్యము మెచ్చు బుద్దిగ కాలమున్
కన్ను జూపు కుటుంబ మార్గము కర్త కర్మలు గాయగున్
సరళ భావం :
తనను తాను మంచిగా ఆలోచించుకొని, మనస్సును శుభమార్గంలో నడిపించాలి.
భూమిపై జీవితం సంతృప్తిగా ఉండాలంటే సఖ్యత, మంచి స్నేహం అవసరం.
మెరుపులా చురుకుగా సేవాభావాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకొని కాలాన్ని సద్వినియోగం చేయాలి.
కుటుంబ మార్గాన్ని జాగ్రత్తగా గమనిస్తే, మనిషి చేసే కర్తవ్యాలు మరియు పనుల ఫలితాలు స్పష్టమవుతాయి.
****+
తాగి మొగుండుతన్నిన సుధా సుఖమేనని నేస్త వాక్కుగాన్
మూగి మొగుండు తిండితిన ముఖ్య మనస్సును తిట్ట గుండకాన్
సాగి మొగుండు దొంగయణ సంపద పొందియు సేవ చేయగన్
వేగి మొగుండు శాంతియన విద్యలు తీరున విశ్వ రూపమున్
భావము :
మద్యం సేవించి భార్యను బాధించినవాడిని కూడా కొందరు “సుఖజీవి” అని పొగడడం లోకవైచిత్ర్యం.
మాట్లాడకుండా కేవలం భోజనం చేసి, మనసులో కోపం పెట్టుకునే వాడు కూడా కుటుంబంలో కనిపిస్తాడు.
దొంగ మార్గంలో సంపద సంపాదించిన వాడు కూడా కొన్నిసార్లు సేవచేసే వేషం వేస్తాడు.
అయితే నిజమైన గొప్పతనం శాంతి, విద్య, సమతా భావాలతో జీవించే వ్యక్తిలోనే ఉంటుంది.
*****
గం, గా, దే, వి
సంస్కృత రూపం (తెలుగు లిపి):
గంభీర్యవదనాంబుజా గమ్యార్థసంభావితా సుధీః ।
గాఢకాలతీర్మాన కావ్యార్థ సమ్మోహన హాసినీ ॥
దేవదేవాంశసుదీర్ఘ విశ్వాసలక్ష్య సంధాయినీ ।
విశ్వవినుత విజ్ఞాన విశాలాక్షీ నీలాంబరీ ॥
భావము :
గంభీరమైన కమలవదనంతో గూఢార్థాలను గ్రహింపజేసే సుధీ స్వరూపిణి ఆమె.
కాలతత్త్వాన్ని గ్రహింపజేసి, కావ్యార్థ మాధుర్యంతో మోహింపజేసే హాసమూర్తి.
దేవదేవతా చైతన్యంతో దీర్ఘ విశ్వాస లక్ష్యాలను స్థిరపరచే దైవశక్తి.
ప్రపంచమంతటా వినుతి పొందిన విజ్ఞాన విశాలాక్షి, నీలాంబరధారిణి జగదంబ.
****
సీతా లక్ష్మికళామదీ భవముగాన్ శీఘ్రo బు విజ్ఞానమున్
మాతాలక్ష్మిసుధా మయంబగుటయిన్ మార్గంబు మూలంబుగన్
నేతా లక్ష్మివిధానవైనము గనున్ నేస్తంబు సర్వర్దిగాన్
శ్వేతాంబర్యతలక్ష్మినిత్య శుభా శ్వేతత్వ దీక్షత్వమున్
భావము :
సీతాదేవి లక్ష్మీకళల సమాహార స్వరూపిణిగా భవజీవితానికి శీఘ్ర జ్ఞానప్రదాయినిగా నిలుస్తుంది.
మాతృలక్ష్మి అమృతస్వరూపిణిగా జీవన మార్గానికి మూలాధారమవుతుంది.
నాయకత్వ లక్ష్మి విధానజ్ఞానంతో సర్వులకు మిత్రస్వరూపంగా ఉంటుంది.
శ్వేతాంబరధారిణి లక్ష్మి నిత్యశుభస్వరూపిణిగా పవిత్రత, శుద్ధత, దీక్షలకు ప్రతీకగా ప్రకాశిస్తుంది
*****
గీ. తోలు తిత్తిశరీరము తోట్ర పాటు
మేలు కీడు సంభవ కాల మీగడ గతి
వాలు చూపుల జీవనం వాక్కు మాయ
ఆలు మగలకు పోట్లాట యవసరంబె
భావము :
ఈ తోలుతో కప్పబడిన శరీరం క్షణభంగురమైనది; జనన–మరణాల మధ్య తాత్కాలిక ప్రయాణమే జీవితం.
మేలు–కీడులు కాలగమనానుసారంగా మారుతూ ఉంటాయి.
చూపులు, మాటలు, ప్రవర్తనలు చాలాసార్లు మాయామయమే.
అలాగే ఆడ–మగల మధ్య చిన్నపాటి పోట్లాటలు కూడా సంసారంలో సహజమైనవే.
*****
ఉ. జీవన ధర్మమేబ్రతుకు స్త్రీ గుణ సంపద తోడు నీడగాన్
భావము సేవ లక్ష్యమగు బంధము బాధ్యత పుణ్య భూమిగన్
పావన మేను నిత్యము సువాక్కులు సత్యము కాపు రంబునాన్
సేవన కర్మ ధారిగను శీఘ్రము ప్రేమగ సర్వ వేళలన్
భావము :
జీవన ధర్మమే అసలైన బ్రతుకు. ఆ బ్రతుకులో స్త్రీ గుణసంపద మనిషికి తోడు నీడవలె నిలుస్తుంది.
భావపూర్వక సేవే కుటుంబ బంధాలకు లక్ష్యం; బాధ్యతతో నిండిన గృహమే పుణ్యభూమిగా మారుతుంది.
పవిత్రమైన మనసు, సత్యవాక్యాలు ఎల్లప్పుడూ గృహాన్ని కాపాడుతాయి.
సేవాధర్మాన్ని ఆచరించే వారు ప్రతి వేళ ప్రేమతోనే ప్రవర్తించాలి.
*****
తెలుగు లిపి :
పదదీక్షా ప్రవీణ్యతా ప్రభవమేవ పరీక్షా భవేత్ ।
ద్మానధర్మ సమున్నతా సమదీప్తిః ప్రబోధినీ ।
వనరమ్య విశ్వాసతా సమర్థతా విహారిణీ ।
తిలకం బ్రహ్మాండదృష్టేర్ణేత్రార్థ వరదాయినీ ॥
భావము :
పదసాధనలోని దీక్ష, ప్రవీణతల ప్రభావమే నిజమైన పరీక్షగా నిలుస్తుంది.
ఉన్నతమైన ధర్మబోధతో సమప్రకాశాన్ని పంచే జ్ఞానప్రదాయిని ఆమె.
ప్రకృతి రమ్యతలాగే విశ్వాసం, సమర్థతలలో విహరించే దైవశక్తి.
సర్వ బ్రహ్మాండ దృష్టికి తిలకమై, దర్శనార్థులకు వరములు ప్రసాదించు వరదాయిని.
ఇందులో దేవిని జ్ఞానస్వరూపిణిగా, ధర్మప్రబోధినిగా, విశ్వచైతన్య రూపిణిగా స్తుతించారు.
*****
ఉ. ఆశుకవిత్వవాక్కులవి అక్షర సత్యము విశ్వ మందునన్
శ్వాసవిధానపద్యములు సానుభవంబు సుధారి విద్యగన్
వ్రాసిన మస్తకంబది సు వ్యాకర నంబుణ దీక్ష వాక్కుగన్
మీసము తిప్పి పద్యములు మింగుడు లేకయు చెప్పగల్గగన్
భావము :
ఆశుకవిత్వంగా పలికే వాక్కులు అక్షరసత్యాలవలె విశ్వవ్యాప్తంగా నిలుస్తాయి.
శ్వాసలాగే సహజంగా ప్రవహించే పద్యాలు అనుభవసారం కలిగిన సుధారస విద్యగా మారుతాయి.
అలా వ్రాయగల తలంపు, మేధస్సు, వ్యాకరణ దీక్షతో కూడిన వాక్చాతుర్యమే అసలు కవిశక్తి.
అప్పుడు కవి మీసం తిప్పుకుంటూ కూడా, ఎలాంటి తడబాటు లేకుండా పద్యాలను వరదలా పలకగలడు.
*****
కం.సేవనము సమయ తృప్తియె
భావనము కళలు కవనము బాధ్యత గనుమా
పావనము నిలకడ గనునె
జీవనము సకల వివరము శీఘ్ర సుఖముయే
భావము :
సేవ చేయుటలో సమయోచిత తృప్తి ఉండాలి.
భావనలో కళాత్మకత, కవిత్వంలో బాధ్యత అవసరం.
పవిత్రతకు నిలకడ అనేది ఆధారం.
జీవితం అనేక విషయాల సమాహారమే అయినా, మనుష్యుడు త్వరిత సుఖాలకే ఎక్కువగా ఆకర్షితుడవుతాడు.
*****
కనుల కలయిక మాయలు కల్ముషంబు
పిలువ మధుర భావపు తీరు బిగువు ప్రీతి
లుబ్ద తనము నందు పలుకు పూజ్యమవ్వ
డుల్చు విషయముయె చెడుగుడు గుణములగు
భావవ్యాఖ్య :
కనుల కలయికలో ఎన్నో మాయలు, కల్మషాలు దాగి ఉంటాయి. పిలుపులో మధురభావం ఉన్నా, బిగుసుకుపోయిన ప్రేమలో ఆత్మీయతతో పాటు స్వార్థం కూడా చేరవచ్చు. లుభ్ధత కలిగిన చోట పలుకులు కూడా పూజ్యంగా నటిస్తాయి. చివరకు అలాంటి విషయాలే చెడు గుణాలకు కారణమవుతాయి.
****
న్యాస్తాక్షరీ అనుభవం
అణుకువ గతి మనసు ఆటలా పరుగులు
నుడి కర పలుకు విలువ సూత్ర మగును
భరత భూమి నందు బ్రతుకు పుణ్యము శాంతి
వంక పెట్ట వరుస వచన తీరు
భావవ్యాఖ్య :
అణుకువతో నడిచే మనసు కొన్నిసార్లు ఆటలా పరుగులు తీస్తుంది. మాట, చేయి, పలుకు — ఇవన్నీ కలసి విలువల సూత్రాలుగా మారాలి. భారతభూమిలో జన్మించిన జీవితం పుణ్యమయం; దానికి శాంతియే మూలసారం. వాక్యాలలో వంకరలు పెట్టకుండా, వరుసగా, సమన్వయంతో వచనతీరు సాగాలి.
****
పాదాది న్యస్తాక్షరీ...మ స్త కం బు
మనసు జీవ కళలు మంగళ మయిన మ
స్తకము శాంతి ధన్యత గాను సాధు శీలి
కండ బలముగాను మలుపు కాల తీరు
బుద్ధి సక్రమ మార్గము భుక్తి పలుకు
భావవ్యాఖ్య :
మనసులోని జీవకళలే మంగళానికి మూలం. శాంతి, ధన్యతలతో నిండిన మస్తకం సాధుశీలతకు చిహ్నం. కండబలం ఉన్నా కాలమలుపులు మనిషిని పరీక్షిస్తూనే ఉంటాయి. చివరికి బుద్ధి సక్రమ మార్గంలో నడిపితేనే జీవనభుక్తి సార్థకమవుతుంది.
****
ధర, సుర, వర, కర
ధరణి కష్టము తీర్చమార్గము దాస్య ముక్తియు లంకలో
సురను పానము రాక్షసామది పూజ్యమేలగు కష్టమున్
వర సుతుండగు ఆంజనేయుడు వాక్క ఓర్పుగ సీతకున్
కరము మ్రొక్కియు రామగాధను కాంచనా మది తృప్తిగన్
భావవ్యాఖ్య :
లంకలో బంధింపబడిన సీతకు భూలోక కష్టాలను తొలగించే మార్గమే దాస్యముక్తి అని భావమవుతోంది. రాక్షసులకు సురాపానం పూజ్యమైనదైనా, అది చివరకు కష్టానికే దారి తీస్తుంది. వరసుతుడైన ఆంజనేయుడు ఎంతో ఓర్పుతో, మృదువైన వాక్కుతో సీతను ధైర్యపరుస్తాడు. చేతులు జోడించి రామగాధను వినిపించగా, ఆమె మనసుకు కాంచనసమానమైన తృప్తి కలుగుతుంది.
****
ఘంట శుభంబగు యఖండ శు దీర్ఘ శతంబు పద్యముల్
గోంటు వినమ్రతా భవము పూజ్యత వల్లన మెచ్చ పండితుల్
గంటలు కొట్టి మెచ్చ సభ గాత్ర భవంబను లాంధ్రు లందరుణ్
గుంటురు వాడ శర్మ పలుకుల్ కడు విద్యల తీరుగాయగన్
భావవ్యాఖ్య :
ఘంటానాదంలా శుభప్రదమైన, అఖండమైన, దీర్ఘమైన పద్యప్రవాహం వినిపిస్తోంది. వినమ్రతాభావంతో కూడిన పూజ్యత వల్ల పండితులు ఆనందంతో మెచ్చుకుంటున్నారు. సభల్లో గంటలు కొడుతూ గాత్రరసంతో ఆంధ్రులందరూ ఆ కవిత్వాన్ని సత్కరిస్తున్నారు. గుంటూరువాడైన శర్మగారి పలుకులు గొప్ప విద్యాస్వరూపాలుగా వెలుగుతున్నాయి.
****
అక్షర కుక్షిగాబ్రతుకు యక్షర వీక్షణ సాక్షి తక్షణం
అక్షర భక్ష హృద్యమగు దక్షత దీక్షల కక్ష మోక్షణం
అక్షర మేనిరీక్షణము మక్షర తీక్షణ శిక్షరక్షనే
అక్షర వక్షమైమనసు తక్షణ మోక్షము మక్షరంబుగన్
భావవ్యాఖ్య :
బ్రతుకే అక్షరాల గర్భంలా ఉంటుంది; ప్రతి క్షణం అక్షరమే సాక్షిగా నిలుస్తుంది. అక్షరాస్వాదనే హృదయానికి ఆహారం; దక్షత, దీక్షలతో మన లోపాల కక్షలు తొలగి మోక్షానికి దారి తీస్తాయి. అక్షరాన్ని పరిశీలించడం అంటే కేవలం చదవడం కాదు — అది తీక్షణమైన శిక్షణ, రక్షణ. చివరికి అక్షరాన్ని హృదయంలో ధరించిన మనసుకు తక్షణ మోక్షానుభూతి కలుగుతుంది.
*****
జగతి సంతృప్తి లక్షః శాశ్వత భాగ్య సంపదః
నిర్వి రామకృష్ణ లయ: సఖ్య భావ భవతేజః
వాగ్దేవ్యాః కృపాకటాక్షః సిద్ధిసంకల్పమోక్షదః ।
సర్వార్థసిద్ధిదం ధ్యేయం మల్లాప్రగడసంయుతమ్ ॥
సరళ భావం:
జగత్తులో సంతృప్తియే నిజమైన లక్ష్యం.శాశ్వతమైన భాగ్యమే అసలైన సంపద. నిరంతరంగా రామ కృష్ణతత్వాలలో లీనమవుటే జీవనమార్గం.
సఖ్యభావంతో ఉద్భవించే ఆత్మతేజస్సే భవజీవితానికి వెలుగు. వాగ్దేవి అనుగ్రహ కటాక్షమే సిద్ధి, సంకల్పపూరణ, మోక్షప్రదము; సర్వార్థసిద్ధిని ప్రసాదించు ధ్యేయరూపము, మల్లాప్రగడ సహితముగా వెలుగును.
****
ఉ.సక్రమ లక్ష్యసాధన సహాయ మనస్సగు సంక్రమేయగున్
నక్రమ లేని గమ్యమగు నమ్మక మేవిధి సాక్షిగాయగున్
విక్రమ విశ్వమంతయు సువిద్యలు పంచుచు నిత్య సత్యమున్
చక్రము తీరుగా కదల జాగృతి తీరుగ నిత్య భాస్కరా
భావవ్యాఖ్య :
సక్రమమైన లక్ష్యసాధనకు సహాయకమైన మనస్సే నిజమైన సంక్రమణ మార్గమవుతుంది. అక్రమత లేని గమ్యానికి నమ్మకమే విధి సాక్షిగా నిలుస్తుంది. విక్రమశీలమైన ఈ విశ్వం సువిద్యలను పంచుతూ నిత్యసత్యాన్ని ప్రసరిస్తూనే ఉంటుంది. కాలచక్రంలా నిరంతరం కదులుతూ జాగృతి సూర్యుడివలె జీవనాన్ని వెలిగించాలి.
***
ఆ. వె.విశ్వనాథ సత్య విశ్వంభరా మాయ
శాశ్వితం యనేది సాగుజలము
పాశ మున్నజీవి పాఠ్యసాహిత్యము
శ్వాస కవి గమనము శాంతి కొరకు
భావం :
విశ్వనాథుని సత్యదృష్టిలో ఈ విశ్వంభర జగత్తంతా మాయామయ ప్రవాహమే. శాశ్వతమని భావించేది కూడా నిలకడలేని సాగు జలంలా నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది. పాశబద్ధమైన జీవి జీవితం అనుభవాలతో నిండిన పాఠ్యసాహిత్యంలాంటిది — ప్రతి సంఘటన ఒక పాఠమే. కవి యొక్క శ్వాస, గమనం, ఆలోచన, రచన అన్నీ చివరకు అంతరంగ శాంతిని అన్వేషించేందుకే సాగుతాయి.
****
సిద్ధం ఫలం పక్వం శీఘ్రం సంతర్పయత్యాగం ।
నారీప్రథమయౌవనం నాందీ జీవనయానం ॥
కాలక్షేపో న కర్తవ్యః కామ్యధామ సర్వార్పణమ్ ।
ఆలస్యమమృతం విషమంతర్యభావః స్వర్గః ॥
భావం :
సిద్ధమైన పండు పక్వంతో త్వరగా తృప్తిని ఇస్తుంది.
స్త్రీ యొక్క తొలి యౌవనం జీవనయాత్రకు నాందిలాంటిది.
కాలక్షేపం చేయరాదు; ఆకాంక్షల గృహమూ సమర్పణభావంతో ఉండాలి.
ఆలస్యం అమృతంలా కనిపించినా చివరికి విషమే; అంతరంగ శుభభావమే స్వర్గం.
*****
కం. అడిగెడు తడబడు వెడవడి
నడి నడక నటన తడబడ నడవడిక కళల్
చడి చలన చరితమగు వడి
మడి గడి ములుపు చెలగి కళ విడవక వడిగన్
భావవ్యాఖ్య :
అడిగే ప్రతి అడుగులోనూ తడబాటు ఉంటుంది; నడక కూడా కొన్నిసార్లు నటనగా మారుతుంది. జీవన నడవడికలో కళలు, చలనాలు, చరిత్రలన్నీ వేగంగా మారుతూ ఉంటాయి. అయినా మనసులోని మడి, గడి, మలుపులు ఎదురైనా — కళను విడవకుండా ముందుకు సాగడమే నిజమైన గమనం.
****
ఉ. మల్లెలు మొల్లలూ కలసి మానలి జల్లుల ఝళ్ళు ఝల్లుగన్
మెల్లగ నల్లిగా కలసి మేను శు యల్లిక వళ్ళు గుళ్లగన్
చెల్లరు తీర్ధమవ్వగ సుచిత్త భ్రమమ్ముయు కళ్లు కళ్ళగన్
భల్లమదీ సుశాంతగు శుభంకుసుమంబగు చల్ల వెచ్చగాన్
భావవ్యాఖ్య :
మల్లెలు, మొల్లలు కలిసి జల్లుల్లా ఝళ్ళుమంటూ పరిమళాన్ని వెదజల్లుతున్నాయి. అవి మెల్లగా కలసి శరీరానికీ, మనసుకీ అలంకారమై అల్లుకుపోతున్నాయి. ఆ పవిత్రసంగమంలో చిత్తభ్రమలు కూడా కరిగి, కళ్లు నిజాన్ని గ్రహించగలవిగా మారుతున్నాయి. చివరికి అంతరంగం భల్లమై — శాంతితో నిండిన శుభకుసుమంలా చల్లదనమూ వెచ్చదనమూ కలిగిన స్థితిని పొందుతుంది.
*****
త. దయయు దానము సత్య మౌనము దండి గానగు ధర్మమున్
నయము నేమము సేయఁ సాయము నమ్మకంబగు కాలమున్
భయము నీదరి నీటి
బుడ్గల భావమే యగు నేస్తమున్
రయము యన్నది చెప్ప కుండగ రమ్యతేయగు జీవనమ్
భావవ్యాఖ్య :
దయ, దానం, సత్యం, మౌనం — ఇవన్నీ కలిసి నిలిచినప్పుడే నిజమైన ధర్మం అవుతుంది. నయం, నియమం, సహాయం — ఇవి కాలంలో నమ్మకానికి ఆధారాలు. భయం అనేది నీటిబుడగల వలె క్షణికమైన భావమే స్నేహితుడా! జీవితం తన రమ్యతను చెప్పకుండానే ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది.
****
గీ.గాయపడినట్టి బతుకుపై గానజల్లు
ధ్యేయమన్నది తెలుపుచు దీక్ష తనము
సాయమన్నిది సేయుచూ సాగు జలము
ప్రాయ కళలు తీరు గమన పాఠ్య మగును
భావసారం :
గాయపడిన జీవితం మీద గానజల్లులా ఓదార్పు కురుస్తుంది. ధ్యేయమే జీవనదిశను తెలియజేస్తూ దీక్షను పెంపొందిస్తుంది. సహాయం అనే జలధార నిశ్శబ్దంగా ప్రవహిస్తూ బతుకును నిలబెడుతుంది. వయస్సుతో వచ్చే కళలు, అనుభవాలు, జీవనగమనమే చివరకు మనకు పాఠ్యమవుతాయి.
****
కలతజెందిన కాన వత్తిడి కాంత కోర్కెల కాంచనమ్
నలత గెక్కిన నెమ్మ గుండిన నమ్మ బొంకిన మాధురీ
వలతపం విధి వాంఛ పారుద వాహినీయగు దాహమై
సలపరింతగ నిత్యసత్యము సద్దుసేయుచు భామినీ
భావవ్యాఖ్య :
కలత చెందిన మనసు వత్తిడిలో పడితే, కాంతి వంటి కోరికలు కాంచనమై మెరుస్తాయి. నలతతో అలసిన హృదయం నెమ్మదిని ఆశ్రయించినా, నమ్మకాల్లో బొంకిన మాధుర్యం దాగి ఉంటుంది. వలపు, తపన, విధి, వాంఛ — ఇవన్నీ కలసి ప్రవహించే వాహినిలా దాహాన్ని పెంచుతాయి. అయినా చివరికి భామినీ! నిత్యసత్యమే నెమ్మదిగా తన సద్దును, స్థిరత్వాన్ని తెలియజేస్తూనే ఉంటుంది.
****
ఉ ఆశుకవీ వితానతన ఆరక దన్నున దున్న తాయగూ
సాశుభ వైపరీత్య మది సాగెది పాకము తీరు తేలగా
వ్రాసెది కాలమాణమగు రమ్య భవంబగు రేయి రేయిగన్
చేసిన చూసి చెప్పకయు చిత్తము తీరుగ నేర్పు తీర్పుగన్
భావవ్యాఖ్య :
ఆశుకవి తన అంతరంగ విస్తారాన్ని ఆరని దున్నెలా నిరంతరం దున్నుతూనే ఉంటాడు. శుభాశుభ వైపరీత్యాలతో జీవితం ఎలా పాకుతుందో కాలమే క్రమంగా తెలియజేస్తుంది. ప్రతి రేయీ గడుస్తూ జీవితం అనే రమ్యభావాన్ని కాలమానం వ్రాస్తూనే ఉంటుంది. మనిషి చేసిన కార్యాలను గమనించి ఎక్కువగా చెప్పకుండానే చిత్తం తానే నేర్పును, తీర్పును ఏర్పరచుకుంటుంది.
****
గీ.గంట గంటకు గలగలా గంతులేయ
వంటలన్నీ వరదలాగ వెళవలకళ
కంట నీరుతుడవ కాంత కనక మాయ
తుంటరి తనము తికమక తపమగు విధి
భావసారం :
ప్రతి గంటకూ జీవితం గలగలా పరుగులు తీస్తోంది. పనులన్నీ వరదలాగా వచ్చిపడుతున్నాయి; వాటి వెనుక కళ, క్రమం కనుమరుగవుతోంది. కనుల నీరు తుడిచే కాంతి కూడా కనకమాయలో చిక్కుకుంటోంది. చివరికి తుంటరితనమూ, తికమకలూ, తపనలూ కలిసి విధి అనే విచిత్ర నాటకాన్ని నడిపిస్తున్నాయి.
****
చ, తు, రు, డు
చలువ రాతిరి కళలన్ని చలన తీరు
తునక థలుకు బెలుకులుగా తోడు మలుపు
రుజువు లన్నిదాహము తీరు త్రోవజూపు
డులుచు విధివసమగు టేల శుభము గాంచ
భావం:
జీవిత సౌందర్యాలు కూడా చలనం, మార్పులలోనే ఉంటాయి. చిన్న చిన్న అనుభవాలు జీవితానికి మలుపులు ఇస్తాయి.
అనుభవాలే సత్యానికి మార్గదర్శకాలు. కాలగతిలో ఊగిసలాడే జీవితం చివరికి శుభఫలాన్నీ కోరుతుంది.
*****
శా.మండేముండెడుభానులీల
లకధల్ మబ్బుల్ మనస్సేయగున్
నెండేభూకళబీటలేజరుగుటన్ నిండార రంగా యనున్
దండంబేయణరప్పభాధలగుటన్ దారిద్ర వైనంబుగన్
గుండెల్లోభయమౌనునీరగుట యిన్ గుర్తేకనంగాస్థితిన్
భావం:
మండుతున్న ఎండలు, మబ్బులతో నిండిన ఆకాశం
మనస్సులో కలతను కలిగిస్తాయి.
భూమి బీటలు పడటం, పొలాలు ఎండిపోవడం
జీవన రంగాన్ని నిర్జీవంగా మారుస్తాయి.
బాధలు దండయాత్రలా చేరి
దారిద్ర్య స్థితిని పెంచుతాయి.
చివరికి గుండెల్లో భయం చేరి
నీరు కూడా దొరకని స్థితి గుర్తుకు వస్తుంది.
******
మ. కో. మత్తు మాయకు దుష్ట నేస్తము మానసంబును చేర్చగన్
సొత్తు శూన్యము సోకులన్నియు సొమ్ములన్నియు మాయగన్
సత్తువేమది కాపు రంబున సేవలేయగు శాంతిగాన్
చిత్తు జీవన ఏల మాటలు చిత్త ముంచుము కాలమున్
సరళ భావం:
మత్తు, మాయలు మనస్సును చెడు దారికి తీసుకెళ్లే దుష్ట మిత్రుల వంటివి. వాటికి లోనైతే మన జీవితం సొత్తు లేకుండా శూన్యమవుతుంది; సంపదలు, సుఖాలు అన్నీ మాయగా మారిపోతాయి. నిజమైన బలం అంటే శాంతి, సేవా భావం, సత్త్వగుణం మాత్రమే. కాబట్టి మానవుడు తన మనస్సును నియంత్రించుకొని, కాలాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవాలి.
*****
చెం.పలికెద వేద వాక్కులవి పాట్యము చెప్పగ నీతి నాది నే
పలికిన వణ్ణిఅమ్మకృప పాశము పద్యము తీరు గాను నా
కలిత మనోజ్ఞవిద్యగను గాధ పరంబున నార్యు లార నా
పలుకుల వేగ వ్రాతలను పంతముగాకయు చెప్ప తీరుగన్
మీ పద్యంలోని సరళ భావం
నే చెప్పేది వేదవాక్యాల్లాంటి నీతిమంతమైన మాటలు. అవి అమ్మ కృపతో వచ్చినవి. నే చెప్పే పద్యాలు సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా, మంచి భావంతో విద్యతో కూడిన ఆలోచనలు అందులో ఉన్నాయి. నే మాట్లాడేది గొడవ కోసం కాకుండా, అందరికీ నీతి చెప్పే మంచి ఉద్దేశంతోనే.
*-***
నేను గ మనసు గతి గమన
లేను యనక ప్రకృతి నెంచ రీతి శుభంబున్
కాను విధి నెదుర గాకన్
మాను కొనియు నమ్మగలుగు మానస విద్యల్
సరళ భావం:
“నేను” అనే భావంతో మనసు ఎన్నో మార్గాల్లో తిరుగుతుంది. “లేను” అని వినయంగా భావించినప్పుడు ప్రకృతి యొక్క శుభమైన రీతిని గ్రహించగలం. విధి ఎదురైనా “కాను” అని భయపడకుండా నిలవాలి. “మాను” — మనసును నియంత్రించి, విశ్వాసంతో జీవనవిద్యను అలవరచుకోవాలి.
*****
ఆకలి గనక భీకర ఆశ గమన
పట్టు విడువక వేటలై పగలు రేయి
కానరాని జంతువు కోప కాల మదియు
గోళ్ళు లేనట్టి సింహము గూల్చె గరిని
సరళ భావం:
ఆకలి పెరిగితే అది భయంకరమైన ఆశగా మారుతుంది. అప్పుడు జీవి పగలు–రేయి అనే తేడా లేకుండా సంపాదన, వేట, పోరాటంలో పడుతుంది. కోపం, కాలప్రభావం, మదము కలిసినప్పుడు కనిపించని ప్రమాదాలూ వస్తాయి. చివరికి గోళ్లు లేని సింహముకూడా బలమైన ఏనుగును కూల్చగలదన్నట్లుగా, బలహీనంగా కనిపించినదీ పరిస్థితుల వల్ల శక్తివంతమవుతుంది.
-***
మ. కో. నేను యన్నది నిన్ను మార్చును నీడ లాగను గాంచకా
లేను నన్నాను లోకసేవలు నీవు చేయుట ధర్మమున్
కాను నన్నును సర్వవేళల కర్తగా మది నుంచుమున్
మాను మాదిరి గట్టిగండియు మాతృశ్రీ కృప పొందుమున్
సరళ భావం:
“నేను” అనే అహంకారం మనసును నీడలా వెంటాడుతూ మనిషిని మార్చేస్తుంది.
“లేను” అని వినయంతో భావించి, లోకసేవ చేయడం నిజమైన ధర్మం.
“కాను” అని స్వార్థకర్తగా కాకుండా, ప్రతి పనిలో దైవాన్ని కర్తగా భావించాలి.
“మాను” — మనసు గట్టిదనాన్ని, మొండితనాన్ని విడిచి, మాతృశ్రీ కృప పొందాలి.
****
మ. అభయాస్థాదిగ శంకరా భవముగన్ ఆశ్చర్య రూపంబుగన్
ప్రభలైవెల్గుచు లోకరక్షగను సర్వార్ధంబు ప్రేమంబుగన్
శుభహృద్యంబున లీలలన్నియుమదీసూత్రంబు క్షేమంబుగన్
అభయానoదము కోరి దీక్షలుగనున్ ఆకాంక్ష లేతీర్చగన్
సరళ భావం :
ఓ శంకరా!
నీవు అభయాన్ని ప్రసాదించే ఆశ్రయస్వరూపుడవు.
నీ రూపం ఆశ్చర్యకరమైన దివ్యత్వంతో ప్రకాశిస్తూ లోకరక్షణ కోసం ప్రేమతత్త్వాన్ని విరజిమ్ముతుంది.
నీ లీలలన్నీ శుభమయమైన హృదయానికి క్షేమాన్ని అందించే దైవసూత్రాలవంటివి.
భక్తులు అభయానందాన్ని కోరుతూ దీక్షలు చేస్తారు; వారి ఆకాంక్షలను నీవే తీర్చుతావు.
*****
కం.కమలముల కళకళ కొ లము
మమకారపుతుమ్మెదకళ మనుగడ కోర్కెల్
క్రమమే ప్రణయపు లీలలు
సమరమ్ములమాయశాంతి సంబర మయ్యేన్
సరళ భావం :
కమలాలు వికసించి అందంగా మెరవడం వంటి విధంగా,
మమకారమనే తుమ్మెద మనసులో కోరికలను కలిగిస్తుంది.
ఆ కోరికల వల్ల ప్రేమలీలలు సహజంగా సాగుతాయి.
అయితే ప్రేమలో కలహాలు, సమరాలు వచ్చినా చివరికి అవే శాంతి మరియు ఆనందానికి దారితీస్తాయి.
****
కం.అదుపుగ నున్నను కర్మలు
చదవగతప్పదు సమయపు చరితము తెలపెన్
పొదుపుగ సంపద నున్నను
కుదురుగ కూర్చొని యెతిన్న కూడిన కరుగున్
సరళ భావం :
మనిషి ఎంత అదుపుగా జీవించినా, కాలం రాసిన కర్మఫలాలను తప్పించలేడు.
ఎంత జ్ఞానం చదివినా జీవితం తన అనుభవాల ద్వారానే నిజమైన పాఠాన్ని నేర్పుతుంది.
అలాగే ఎంత పొదుపుగా సంపద కూడబెట్టినా, దాన్ని ఉపయోగించకుండా కేవలం దాచుకుంటే ఒకరోజు అది తగ్గిపోవచ్చు లేదా విలువ కోల్పోవచ్చు.
****
మ.ఒకనాడే కలిశారుసత్యమగు సింధూరం ప్రసన్నమ్ముగా
సకలంబున్ సహవీర్య సంపదగనున్ సాధ్యంబు సుసేవారమమ్
వికసంబున్ సహభక్తి మార్గమగుటన్ విద్యా విశాలత్వమున్
ఇక రామాయణ ఆంజనేయుని కళా యిష్టాను రామంబుగన్
భావం :
ఒకనాడు కలిసిన శ్రీరామ–ఆంజనేయుల అనుబంధం సింధూరప్రసన్నతవలె పవిత్రమైనది.
వారి సహవీర్యం, పరస్పర విశ్వాసం, సేవాసంపద సమస్త కార్యాలను సాధ్యంగా చేసింది.
సహభక్తి మార్గం వికసించి, విద్యా విశాలత్వాన్ని ప్రపంచానికి చూపింది.
ఇదంతా రామాయణంలో ఆంజనేయుని కళ, ఇష్టం, ఆరాధన, రామనిష్ఠగా వెలుగుతోంది.
****
ఉ. రమ్మని రమ్మురమ్ము జన రాజ్యము నందున రక్ష లేకయున్
సమ్మతి కమ్ముకున్న జన సామ్యము తీర్పుగ ముఖ్య మంత్రిగన్
కొమ్మకు రెమ్మకున్న జన కొల్వులు కొత్తగ రాష్ట్ర వృద్ధిగన్
ముమ్మర సేవలేవిధియు మోక్షము నాయక వాక్కు గానగన్
భావం
ప్రజలను “రండి రండి” అని పిలుస్తూ నాయకులు హామీలు ఇస్తారు.
ప్రజల ఓట్లతో ముఖ్యమంత్రి పదవి వస్తుంది.
రాష్ట్ర అభివృద్ధి పేరుతో కొత్త ఉద్యోగాలు, పథకాలు ప్రకటిస్తారు.
నాయకులు సేవ చేస్తామని చెప్పే మాటలు ప్రజలకు ఆశ కలిగిస్తాయి.
*****
మత్తకోకిల:
కానరావె ప్రియా మదీయ నిగాద ప్రేమ విపంచికా
మేను జూడగ జాను రేఖల మేలు బంగరు సోయగన్
బౌనటే సఖియా!సుశీల విభామిణీ! దర హాసినీ!
సోని వానల జల్లు యైనది చుక్కవైతివి గానవా!
డా.మీ.మి*
భావం :
“ఓ ప్రియతమా! నా హృదయంలో నినదించే ప్రేమ విపంచికవంటి స్వరరాగమా! ఎందుకు కనబడవు?
నీ మేనిని చూచినపుడు బంగారు రేఖల్లా మెరిసే సోయగం మనసును మైమరపింపజేస్తోంది.
ఓ సఖీ! ఓ సుశీలవతి! ఓ ప్రకాశమయ సుందరి! చిరునవ్వుతో మనసును కట్టిపడేసే దరహాసినీ!
సున్నితమైన వానజల్లులా వచ్చి, ఆకాశంలోని చుక్కవలె నా జీవనంలో వెలుగవు కాదా?” అని నాయకుడు ప్రేయసిని ఆహ్వానిస్తున్నాడు.
****
మ. కో. కానవే మది సోయగాలివి గాంచ గల్గు విపంచికా
మేను దాహము తీపిచేదన మేలు సంతస భామినీ
మానునన్నను మానలేనిది మానసాంబగు హాసినీ
సోనితమ్మున నిత్య సత్యము సొమ్మసిల్లుట గానవా
భావం :
“ఓ సోయగాల రూపిణీ! నా హృదయానికి కనువిందు చేసే ప్రేమ విపంచికవంటి స్వరమా!
నీ మేనిసోయగం దాహంలా వేడెక్కించినా, అదే తీపి చేదనగా సంతోషాన్నీ ఇస్తోంది ఓ భామినీ!
నిన్ను మరువాలని అనుకున్నా మరువలేని స్థితి — అది నా మానసస్వరూపమైన చిరునవ్వే.
రక్తసంబంధములా లోతైన నిత్యసత్యం ప్రేమలో సొమ్మసిల్లిపోవడమే కాదా?” అని నాయకుని అంతరంగం పలుకుతోంది.
****
మ. కో. కక్ష కాపుర కామినీమది కాల వైనము యేలనో
శిక్ష యేగతి మోహతాపము శీఘ్ర సంపద తప్పదో
రక్ష గాస్థితి మాత్రమేయగు రమ్య దాహము కాలమే
దక్షతావిధి యాడు నాటక ధారి దాతగ నిత్యమున్
భావం :
కక్షలు, కాపుర జీవితం, కామినీ మదం — ఇవన్నీ కాల ప్రభావంలో ఎలా మారిపోతాయో ఎవరికీ పూర్తిగా అర్థం కాదు.
మోహంతో కూడిన తాపమే చాలాసార్లు శిక్షగా మారుతుంది; శీఘ్రంగా వచ్చిన సంపద కూడా నిలకడగా ఉండకపోవచ్చు.
రక్షణగా కనిపించే స్థితి కూడా కాలానుగుణమైన ఒక తాత్కాలిక దాహమే.
చివరకు ఈ జగత్తు మొత్తం దక్షతతో నడిచే విధి అనే మహానాటకంలో, కాలమే పాత్రధారి, దాత, దర్శకుడిగా నిత్యం కొనసాగుతుంటుంది.
***
ధ్రువ.కరుణ వృష్టిని కామ్య దృష్టిని కన్న తండ్రిగ తల్లిగా
అరుణ దృష్టిని కావ్య ముష్టిని ఆశ శృష్టిగ మెల్లగా
చరణ బ్రష్టుని ప్రేమ త్రాష్టుని చెంచ లాష్టుని నమ్మగా
తరుణ యిష్టుని నిత్య జేష్టుని తన్మ యాష్టుని గొల్వగా
భావం:
అరుణోదయ దృష్టిలా మెల్లగా ఆశల సృష్టిని కలిగించే దైవత్వం,
తప్పిపోయిన అడుగులవారినీ ప్రేమతో ఆదరించి నమ్మకం కలిగించేది.
యువతకు ఇష్టదైవమై, ఎల్లప్పుడూ శ్రేష్ఠతను ప్రసాదించేది.
తన్మయత్వంతో ఆరాధించిన వారికి కరుణావర్షమై,
కోరికలను నెరవేర్చే దృష్టిగా,
కన్న తండ్రిలా రక్షణనిచ్చి, తల్లిలా మమతను పంచేది ఆ పరాశక్తి.
****
వెలుగు రేఖలు జాతినందున వెల్లి విర్శియు కాలమై
విలువలన్నియు విద్యతీరుణ విశ్వముందున జ్ఞానమై
చలన ఆత్మలు తృప్తి చెందుచు జన్మ సార్ధత తన్మ మై
పలుకు దృష్టిని తీపి వృష్టిని పాఠ్య సృష్టిని జన్మమై
భావం :
వెలుగు రేఖలు జాతి అంతటా విస్తరించి కాలప్రవాహంగా మారాలి.
విలువలు విద్య ద్వారా విశ్వవ్యాప్తంగా జ్ఞానరూపంలో వికసించాలి.
చలించే ఆత్మలు తృప్తి పొందుతూ జన్మసార్థకతను అనుభవించాలి.
మన పలుకులు దృష్టిని ప్రసాదించి, తీపి వర్షంలా హృదయాలను తడిపి, సృష్టికి పాఠ్యమై నిలవాలి
****
ఉ. లేదను వర్షలేసమగు నేమని చెప్పెద కాలమాయగన్
శోధన తప్పదాబ్రతుకు సోద్యము తీరుగ యేమి మెప్పుగన్
సాధన సూన్యమైకళల సారము మేఘము తీరుయేయగున్
వాదన చుట్టుముట్టగతి వాక్కుల చల్లని వేడి గాలులే
భావం :
“లేదని” చెప్పే నిరాశల వర్షాలు వచ్చినా, అది కాలమాయలో భాగమే.
జీవితం అనేది ఎప్పటికీ ముగియని శోధన; అందులో నిజంగా ఏది మెప్పు పొందుతుందో చెప్పడం కష్టం.
సాధన లేకపోతే కళల సారం మేఘంలా చెదిరిపోతుంది, నిలకడ కోల్పోతుంది.
చివరకు వాదనలు మనిషిని చుట్టుముట్టి, మాటలు చల్లగానూ వేడిగానూ మారే గాలుల్లా అశాంతిని కలిగిస్తాయి.
*****
Comments
Post a Comment